Adhyaya 157: Praise of the Malayārjuna Sacred Ford and the Mathurā-Yamunā Pilgrimage Cycle
Malayārjuna-tīrtha-prāśaṃsā tathā Mathurā-Yamunā-māhātmya
Ritual-Manual; Sacred Geography (Tīrtha-māhātmya)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ಯಮುನಾ ತೀರ ಮತ್ತು ಮಥುರಾ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಲಯಾರ್ಜುನ ತೀರ್ಥಾದಿ ಪವಿತ್ರ ಜಲಸ್ಥಾನಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ವನೋಪವನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನಾನ, ಉಪವಾಸ, ಅರ್ಚನೆ, ದಾನ ಹಾಗೂ ಪಿಂಡದಾನ/ಶ್ರಾದ್ಧಗಳನ್ನು ಮಹಾಪಾಪಹರವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಫಲವಾಗಿ ಸೂರ್ಯಲೋಕ, ರುದ್ರಲೋಕ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ಮತ್ತು “ಮಮ ಲೋಕ” ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿ ಮತ್ತು ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲಗಳೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳಾದ ಶಕಟಭಂಗ ಮತ್ತು ಯಮಲಾರ್ಜುನ ಘಟನಗಳಿಂದ ಭೂಗೋಳ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮಾತಲಿ ಗೋಪೀಶ್ವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಪೃಥಿವಿಯ ಪಾತ್ರ ತೀರ್ಥರಕ್ಷಣೆ, ನಿಯಮಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಜಲಭೂದೃಶ್ಯದ ಜಾಗರೂಕ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ತೀರ್ಥ-ಪರಿಸರಕ್ರಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 157
Verse 1
अथ मलयार्जुनतीर्थादिस्नानादिप्रशंसा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यमुनापारमुल्लङ्घ्य तत्रैव च महामुने ॥ मलयार्जुनकं तीर्थं कुण्डं तत्र च विद्यते ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಯಮುನೆಯ ಆಚೆ ದಾಟಿ ಅಲ್ಲಿ ಮಲಯಾರ್ಜುನ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಂಡವೂ ಇದೆ.
Verse 2
पर्यस्तं तत्र शकटं भिन्नभाण्डकुटीघटम् ॥ तत्र स्नानोपवासाभ्यामनन्तं फलमश्रुते ॥
ಅಲ್ಲಿ ಉರುಳಿಬಿದ್ದ ಶಕಟ (ಗಾಡಿ) ಇದೆ; ಒಡೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳು—ಕುಟಿ ಮತ್ತು ಘಟ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದಿಂದ ಅನಂತ ಫಲ (ಪುಣ್ಯ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 3
द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य ज्येष्ठमासे वसुन्धरे ॥ तत्र स्नानेन दानेन महापातकनाशनम् ॥
ಓ ವಸುಂಧರೆಯೇ, ಜ್ಯೇಷ್ಠಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಹಾಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 4
ज्येष्ठस्य शुक्लद्वादश्यां स्नात्वा सुनियतेंद्रियः ॥ मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति परमां गतिम् ॥
ಜ್ಯೇಷ್ಠದ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 5
यमुनासलिले स्नातः शुचिर्भूत्वा जितेंद्रियः ॥ समभ्यर्च्याच्युतं सम्यक् प्राप्नोति परमां गतिम् ॥
ಯಮುನಾಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿ, ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುವವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 6
अपि चास्मत्कुले जातः कालिन्दीसलिले प्लुतः ॥ अर्चयिष्यति गोविन्दं मथुरायामुपोषितः ॥
ಮತ್ತೂ, ನಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನಾದರೂ—ಕಾಲಿಂದೀ (ಯಮುನಾ) ಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು—ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವನು.
Verse 7
इति गायन्ति पितरः परलोकगताः सदा ॥ द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु समभ्यर्च्य जनार्दनम् ॥
ಹೀಗೆ ಪರಲೋಕಗತ ಪಿತೃಗಳು ಸದಾ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ—‘ಜ್ಯೇಷ್ಠಮಾಸದ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿ…’
Verse 8
धन्योऽसौ पिण्डनिर्वापं यमुनायां करिष्यति ॥ तत्रैव तु महातीर्थे वने बहुलसंज्ञके ॥
ಧನ್ಯನು ಅವನು, ಯಮುನೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡನಿರ್ವಾಪ (ಪಿತೃತರ್ಪಣಾರ್ಥ ಪಿಂಡದಾನ) ಮಾಡುವವನು—ಅಲ್ಲಿಯೇ, ಆ ಮಹಾತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಬಹುಲಾ ಎಂಬ ವನದಲ್ಲಿ.
Verse 9
तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥ द्वादश्यां चैत्रमासे तु शुक्लपक्षे वसुन्धरे ॥
ಹೇ ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ರುದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಹೇ ವಸುಂಧರೆ, ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ…
Verse 10
दृश्यन्तेऽहरहस्तत्र आदित्याः शुभकारिणः ॥ तत्र चार्कस्थले कुण्डे स्नानं यः कुरुते नरः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಶುಭಕಾರಿಗಳಾದ ಆದಿತ್ಯರು ದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಕಸ್ಥಲದ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ…
Verse 11
सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं व्रजेनरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸೂರ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 12
अर्कस्थलसमीपे तु कूपं तु विमलोदकम् ॥ सप्तसामुद्रिकं नाम देवानामपि दुर्लभम् ॥
ಅರ್ಕಸ್ಥಲದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ ನೀರಿನ ಒಂದು ಬಾವಿಯಿದೆ; ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಸಪ್ತಸಾಮುದ್ರಿಕ’, ಅದು ದೇವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭ.
Verse 13
तत्र स्नानेन वसुधे स्वच्छन्दगमनालयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ಓ ವಸುಧೇ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧರಹಿತ ಗಮನೆಯ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವವನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 14
यस्तत्र कुरुते स्नानमेक रात्रोषितो नरः ॥ स मत्प्रसादात्सुश्रोणि वीरलोके महीयते ॥
ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ವಾಸಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು, ಓ ಸುಶ್ರೋಣಿ! ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ವೀರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 15
अथात्र मुञ्चते प्राणान्ममलोकं स गच्छति ॥ कुशस्थलं च तत्रैव पुण्यं पापहरं शुभम् ॥
ಅಲ್ಲಿ ಯಾರು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕುಶಸ್ಥಲವೆಂಬುದು ಇದೆ—ಪುಣ್ಯಕರ, ಶುಭ ಮತ್ತು ಪಾಪಹರ.
Verse 16
तत्र स्नातो नरो देवि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
तत्र वीरस्थलं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम ॥ आसन्नसलिलं चैव पद्मोत्पलविभूषितम् ॥
ಅಲ್ಲಿ ‘ವೀರಸ್ಥಲ’ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ—ನನ್ನ ಗುಹ್ಯವಾದ ಪರಮ ಧಾಮ. ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಜಲವಿದ್ದು, ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 18
तत्र पुष्पस्थलं नाम शिवक्षेत्रमनुत्तमम् ॥ तत्र स्नानेन मनुजः शिवलोके महीयते ॥
ಅಲ್ಲಿ ‘ಪುಷ್ಪಸ್ಥಲ’ ಎಂಬ ಅನುತ್ತಮ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
तत्र गोपीश्वरो नाम महापातकनाशनः ॥ कृष्णस्य रमणार्थं हि सहस्राणि च षोडश ॥
ಅಲ್ಲಿ ‘ಗೋಪೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ (ಕ್ಷೇತ್ರ/ಲಿಂಗ) ಇದೆ; ಅದು ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೃಷ್ಣನ ರಮಣಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ (ರೂಪಗಳು) ಇದ್ದವು.
Verse 20
गोप्यो रूपाणि चक्रे च तत्र क्रीडनके हरिः ॥ यदा बालेन कृष्णेन भग्नार्जुनयुगं तथा ॥
ಅಲ್ಲಿ ಆಟದ ವೇಳೆ ಹರಿಯು ಗೋಪಿಯರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನವೃಕ್ಷಗಳ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಮುರಿದಾಗ…
Verse 21
शकटं च तदा भिन्नं घटभाण्डकुटीरकम् ॥ ताभिस्तत्रैव गोविन्दं क्रीडन्तं च यदृच्छया ॥
ಆಗ ಗಾಡಿ ಮುರಿಯಿತು; ಮಡಕೆ-ಪಾತ್ರೆಗಳಿರುವ ಗುಡಿಸಲೂ ಹಾನಿಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಅವರು ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 22
परिष्वज्य हि धर्मेण व्याजेन च सुगोपितम् ॥ मातलिस्तत्र चागत्य देवैरुक्तं यथोदितम् ॥
ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ನೆಪವೊಂದರಿಂದ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುಪ್ತವಿಟ್ಟರು. ಆಗ ಮಾತಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು, ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ವಚನವು ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
Verse 23
गोपीमण्डलपातेन स्नापितो हेमकुण्डलः ॥ गोप्यो गायन्ति नृत्यन्ति कृष्ण कृष्ण इति ब्रुवन् ॥
ಗೋಪಿಯರ ವಲಯದ ಧಾರೆ/ಪತನದಿಂದ ಸ್ವರ್ಣಕುಂಡಲಧಾರಿ (ಕೃಷ್ಣ) ಸ್ನಾನಗೊಂಡಂತೆ ಆಯಿತು. ಗೋಪಿಯರು ‘ಕೃಷ್ಣ ಕೃಷ್ಣ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಹಾಡಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 24
तत्र गोपीश्वरं देवं मातलिः स्थाप्य पूजितम् ॥ कूपं च स्थापयामास माङ्गल्यैः कलशैः शुभैः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಮಾತಲಿಯು ಗೋಪೀಶ್ವರ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಶುಭ ಕಲಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಬಾವಿಯನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 25
सप्तसामुद्रिकं नाम कूपं तु विमलोदकम् ॥ देवस्याग्रे तु वसुधे गोपा यस्य महात्मनः ॥
‘ಸಪ್ತಸಾಮುದ್ರಿಕ’ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಲ ಜಲದ ಕೂಪವು ದೇವರ ಮುಂದೆಯೇ ಇತ್ತು—ಓ ವಸುಧೇ—ಗೋಪವೇಷ/ಗೋಪಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನದು.
Verse 26
गोपीवेषधरं देवं अभिषेकं चकार ह ॥ आनीय सप्त कलशान् रत्नौषधिपरिप्लुतान् ॥
ಅವನು ಗೋಪವೇಷಧಾರಿಯಾದ ದೇವರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಪರಿಪ್ಲುತವಾದ ಏಳು ಕಲಶಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.
Verse 27
पितरश्चापि नन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥ सप्तसामुद्रिके कूपे यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥
‘ಸಪ್ತಸಾಮುದ್ರಿಕ’ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಜಲತರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಸಹ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 28
पितरस्तस्य तृप्यन्ति कोटिवर्षशतान्यलम् ॥ गोविन्दस्य च देवस्य तथा गोपीश्वरस्य च ॥
ಅವನ ಪಿತೃಗಳು ಕೋಟಿವರ್ಷಗಳ ಶತಶಃ ಕಾಲವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಗೋವಿಂದದೇವನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಗೋಪೀಶ್ವರನಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 29
मध्ये तु मरणं यस्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ तथा बहुलरुद्रस्य गोविन्दस्यैव मध्यतः ॥
ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮರಣಹೊಂದುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಶಕ್ರನ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಗೋವಿಂದನ ನಿಖರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮರಣವಾದರೆ) ಬಹುಲರುದ್ರನ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 30
तद्वद्ब्रह्माणमाशास्य गोपीशस्यैव मध्यतः ॥ एतेषु स्नानदानेन पिण्डपातेन भामिनि ॥
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಗೋಪೀಶನ ಮಧ್ಯದಿಂದಲೇ ಇದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೇ ಸುಂದರಿಯೇ! ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ದಾನದಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನದಿಂದ—
Verse 31
नरस्तारयते पुंसां दश पूर्वान्दशापरान् ॥ एषु स्नातो नरो देवि देवैश्च सह मोदते ॥
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಹತ್ತು ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ತಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ದೇವಿಯೇ! ಈ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ वसुपत्रं महातीर्थं पुण्यं परममुत्तमम् ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವವನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ‘ವಸುಪತ್ರ’ ಎಂಬ ಆ ಮಹಾತೀರ್ಥವು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರ, ಪರಮೋತ್ತಮವಾಗಿದೆ.
Verse 33
मथुरादक्षिणे पार्श्वे क्षेत्रं फाल्गुनकं तथा ॥ तत्र स्नात्वा च पीत्वा च परलोके महीयते ॥
ಮಥುರೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಫಾಲ್ಗುನಕ’ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ (ಆ ನೀರನ್ನು) ಕುಡಿದರೆ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 34
तत्र फाल्गुनके चैव तीर्थे परमदुर्लभे ॥ वृषभाञ्जनकं नाम क्षेत्रं मे दुर्लभं महत्
ಅಲ್ಲಿ ‘ಫಾಲ್ಗುನಕ’ ಎಂಬ ಪರಮ ದುರ್ಲಭ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ವೃಷಭಾಞ್ಜನಕ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಮಹತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ; ಅದು ಪಡೆಯಲು ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ.
Verse 35
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्स देवैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति
ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವವನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 36
अस्ति तालवनं नाम धेनुकासुररक्षितम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूरादर्धयोजनम्
ಧೇನುಕಾಸುರನು ಕಾಪಾಡುವ ‘ತಾಲವನ’ ಎಂಬ ಅರಣ್ಯವಿದೆ; ಅದು ಮಥುರೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ದೂರವಲ್ಲ—ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
Verse 37
अस्ति संपिठकं नाम अस्मिन् क्षेत्रे परं मम ॥ तत्र कुण्डं विशालाक्षि प्रसन्नसलिलं शुभम्
ನನ್ನ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಪೀಠಕ’ ಎಂಬ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಹೇ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ಸ್ವಚ್ಛ ಶಾಂತ ಜಲವುಳ್ಳ ಶುಭ ಕುಂಡವಿದೆ.
Verse 38
तत्र स्नानं च ये कुर्युरेकरात्रोषिता नराः ॥ अग्निष्टोमफलं चैव लभन्ते नात्र संशयः
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ವಾಸಿಸುವ ಪುರುಷರು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 39
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ देवकीगर्भसंभूतो वसुदेवगृहे शुभे
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. (ಇಲ್ಲಿಂದ ವೃತ್ತಾಂತ:) ದೇವಕಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು, ವಸುದೇವನ ಶುಭ ಗೃಹದಲ್ಲಿ…
Verse 40
तत्र पुण्येन हि मया रविराराधितः शुभः ॥ लब्धः प्राज्ञो मया पुत्रो रूपवांश्च गुणान्वितः
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶುಭ ರವಿ (ಸೂರ್ಯ)ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದೆನು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿ, ರೂಪವಂತ, ಗುಣಸಂಪನ್ನ ಪುತ್ರನು ನನಗೆ ಲಭಿಸಿದನು.
Verse 41
तत्रैवं तु ततो दृष्टः पद्महस्तो दिवाकरः ॥ मासि भाद्रपदे देवी तिग्मतेजा विभावसुः
ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪದ್ಮಹಸ್ತನಾದ ದಿವಾಕರ (ಸೂರ್ಯ)ನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಓ ದೇವಿ, ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ತೇಜಸ್ಸಿನ ವಿಭಾವಸು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು.
Verse 42
सप्तम्यां कृष्णपक्षस्य रविस्तिष्ठति सर्वदा ॥ तस्मिन्नहनि यः स्नानं कुर्यात्कुण्डे समाहितः
ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ರವಿ-ವ್ರತವು ಸದಾ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ದಿನ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು…
Verse 43
न तस्य दुर्लभं लोके सर्वदाता दिवाकरः ॥ आदित्येऽहनि संप्राप्ते सप्तम्यां तु वसुन्धरे
ಅವನಿಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ದುರ್ಲಭವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ದಿವಾಕರ (ಸೂರ್ಯ) ಸರ್ವದಾತನು. ಓ ವಸುಂಧರೆ, ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನ ದಿನ ಬಂದಾಗ…
Verse 44
नरो वाप्यथवा नारी प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥ तत्रैव तु तपस्तप्तं राज्ञा शन्तनुना पुरा ॥
ಪುರುಷನಾಗಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ, ಅವನು/ಅವಳು ಅವಿಕಲ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ/ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಶಂತನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
Verse 45
आदित्यं तु पुरः स्थाप्य प्राप्तो भीष्मो महाबलः ॥ शन्तनुः प्राप्य तं पुत्रं गतोऽसौ हस्तिनापुरम् ॥
ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ (ಆರಾಧ್ಯದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ) ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಭೀಷ್ಮನು ಲಭಿಸಿದನು. ಶಂತನು ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 46
तत्र स्नातो नरो याति मम लोकं न संशयः ॥ अस्ति भाण्डह्रदं नाम परपारेषु दुर्लभम् ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಭಾಣ್ಡಹ್ರದ’ ಎಂಬ ಹ್ರದವಿದೆ; ಅದು ಪರದಡಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ.
Verse 47
ख्याता एते पञ्च देशा महापापविनाशनाः ॥ तेषु स्नानेषु वसुधे ब्रह्मणा सह मोदते ॥
ಈ ಐದು ದೇಶಗಳು ಮಹಾಪಾಪವಿನಾಶಕರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಓ ವಸುಧೇ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 48
पितरस्तारितास्तेन कुलानां सप्तसप्ततिः ॥ सोमवारे त्वमायां वै पिण्डदानं करोति यः ॥
ಇದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ತಾರಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಎಪ್ಪತ್ತೇಳು ಕುಲಗಳು ಲಾಭ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಸೋಮವಾರ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಈ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 49
तत्र कुण्डं स्वच्छजलṃ नीलोत्पलविभूषितम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲವಿರುವ, ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕುಂಡವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಇಚ್ಛಿತ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 50
तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ದಾನ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಇಚ್ಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
Inside Adhyaya 157
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī, as steward of terrestrial sacred places, queries Varāha about the purificatory power and proper use of Yamunā–Mathurā tīrthas; Varāha begins mapping a disciplined pilgrimage ecology centered on water-bodies, groves, and Śiva–Viṣṇu markers.
- Central event
Varāha enumerates a network of named sites around Kālindī (Yamunā) and Mathurā—Malayārjunaka-tīrtha and its kuṇḍa, Bhāṇḍa-hrada, Arka-sthala, Saptasāmudrika-kūpa, Bahula-vana, Vīrasthala, Kuśasthala, Puṣpasthala (Śiva-kṣetra), Gopīśvara, Vasupatra-mahātīrtha, Phālgunaka-kṣetra, Vṛṣabhāñjanaka-kṣetra, Tālavanā, Saṃpīṭhaka—linking each to snāna, upavāsa, arcana, dāna, and piṇḍa-dāna/śrāddha, with tithi-specific observances (notably Jyeṣṭha and Caitra śukla-dvādaśī; Bhādrapada kṛṣṇa saptamī).
- Climax resolution
The geography is narratively ‘sealed’ by Vraja/Kṛṣṇa-līlā anchors (śakaṭa-bhaṅga motif; the paired arjuna trees) and by Mātali’s consecratory acts (installation of Gopīśvara; establishment of the Saptasāmudrika well), culminating in explicit post-mortem destinations (Sūryaloka, Rudraloka, Brahmaloka, and Varāha’s ‘mama loka’) as the ethical-ritual payoff of regulated conduct at these waterscapes.
- Closing phalashruti
A phala-logic closes the instruction: correctly timed bathing, fasting, worship, gifting, and ancestral offerings at the enumerated tīrthas destroy major sins, satisfy pitṛs, and confer graded heavenly attainments up to Varāha’s own loka; negligent or undisciplined engagement is implicitly discouraged by the emphasis on niyama and tithi.
Geographical context
Yamunā (Kālindī) river; Mathurā; Malayārjunaka-tīrtha and its kuṇḍa; Bhāṇḍa-hrada; Arka-sthala (kuṇḍa); Saptasāmudrika-kūpa (vimalodaka well); Bahula-vana (forest); Vīrasthala-kṣetra; Kuśasthala; Puṣpasthala (Śiva-kṣetra); Gopīśvara; Vasupatra-mahātīrtha; Phālgunaka-kṣetra (south of Mathurā); Vṛṣabhāñjanaka-kṣetra; Tālavanā (west of Mathurā, associated with Dhenukāsura); Saṃpīṭhaka (site with kuṇḍa).
Tirtha focus
- Primary TirthaMalayārjunaka-tīrtha (with its kuṇḍa) within the Mathurā–Yamunā pilgrimage circuit
- Associated RegionMathurā–Vraja (Yamunā/Kālindī basin)
- Pilgrimage MeritSnāna–dāna–upavāsa and allied rites at these sites are presented as mahāpātaka-nāśana (destroyers of major sins), pitṛ-tarpaṇa/santoṣa (ancestral satisfaction), and as conferring specific lokas—Sūryaloka (Sūrya-linked observance), Rudraloka (Śiva-kṣetra/Gopīśvara axis), Brahmaloka (high merit through disciplined tīrtha-cycle), and Varāha’s ‘mama loka’ (Caitra śukla-dvādaśī bathing and Hari-darśana logic).
Ritual instructions
- Primary RitualTīrtha-cycle observance combining snāna (bathing), upavāsa (fasting), arcana (worship), dāna (gifting), and piṇḍa-dāna/śrāddha (ancestral rites) with tithi-based timing
- BenefitPurification from grave sins, stabilization of ethical self-regulation, fulfillment of obligations to pitṛs, and attainment of graded post-mortem destinations culminating in Varāha’s loka when the dvādaśī-centered Mathurā–Yamunā discipline is properly observed.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī · Instructional tīrtha-māhātmya with a ritual-manual cadence—authoritative, enumerative, and ethically prescriptive—tempered by affectionate stewardship language toward Earth and her waters.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (reverent, purificatory calm) with Bhakti undertones
- Emotional ProgressionFrom concern for right stewardship and personal/communal purity → confidence through precise place-and-time guidance → uplift as the tīrtha network becomes a coherent sacred ecology → assurance via explicit loka-fruits and ancestral satisfaction.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityHighly feasible as a modern pilgrimage centered on Mathura–Vrindavan and Yamunā ghats; several named micro-sites may be locally identified through regional tradition, temple lineages, or tīrtha lists, though some toponyms can be difficult to match one-to-one with contemporary maps without local guidance.
- Best SeasonCaitra and Jyeṣṭha (for the stated dvādaśī observances); cooler months (Kārtika–Phālguna) are generally more comfortable for extended parikramā-style circuits.
- Modern Location NameMathura–Vrindavan region, Uttar Pradesh, India (Yamuna River basin)
- Related FestivalDvādaśī vrata days in Vaiṣṇava calendars (notably Caitra and Jyeṣṭha śukla-dvādaśī); broader Vraja observances such as Holi (Phālguna) and Janmāṣṭamī (Bhādrapada) contextualize the landscape, while the chapter also flags a Bhādrapada kṛṣṇa saptamī Sūrya-oriented observance.
Frequently Asked Questions
The chapter frames pilgrimage as disciplined, socially ordered conduct: bodily restraint (niyama, jitendriya), responsible ritual use of water sites (kuṇḍa/kūpa/hrada), and reciprocal obligations to ancestors through piṇḍa-dāna/śrāddha. The narrative logic links ethical self-regulation and careful engagement with terrestrial places to purification and communal continuity.
Key timings include Jyeṣṭha-māsa śukla-dvādaśī (noted for bathing, gifting, and seeing Hari in Mathurā), Caitra-māsa śukla-pakṣa dvādaśī (bathing linked to attaining Varāha’s loka), and Bhādrapada-māsa kṛṣṇa-pakṣa saptamī (a Sūrya-focused bathing observance). The text also mentions a Monday (somavāra) context for piṇḍa-dāna in connection with ancestral satisfaction.
By presenting multiple named water bodies and groves as morally charged landscapes, the chapter encourages regulated access—bathing, drinking, and offerings performed with restraint and timing—implicitly promoting preservation of shared freshwater resources. Pṛthivī’s presence as interlocutor positions these tīrthas as Earth’s managed ecologies, where correct practice functions as a cultural mechanism for protecting and sustaining sacred hydroscapes.
The narrative references Kṛṣṇa’s childhood setting in Mathurā/Vraja motifs (including the broken śakaṭa and arjuna pair), the charioteer Mātali (who installs and consecrates Gopīśvara and establishes the Saptasāmudrika well), and royal genealogy motifs involving King Śantanu and Bhīṣma in connection with Sūrya worship and tapas.
Ask anything about Adhyaya 157 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
