Adhyaya 157: Praise of the Malayārjuna Sacred Ford and the Mathurā–Yamunā Pilgrimage Cycle

Verse 1

अथ मलयार्जुनतीर्थादिस्नानादिप्रशंसा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यमुनापारमुल्लङ्घ्य तत्रैव च महामुने ॥ मलयार्जुनकं तीर्थं कुण्डं तत्र च विद्यते ॥

এতিয়া মালয়াৰ্জুন-তীৰ্থ আদি স্থানত স্নান আদি আচাৰৰ প্ৰশংসা। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে মহামুনে, যমুনাৰ পাৰ পাৰ হৈ তাতেই মালয়াৰ্জুনক তীৰ্থ আছে, আৰু তাত এটা কুণ্ডো বিদ্যমান।

Verse 2

पर्यस्तं तत्र शकटं भिन्नभाण्डकुटीघटम् ॥ तत्र स्नानोपवासाभ्यामनन्तं फलमश्रुते ॥

তাত এটা উলটি পৰি থকা গাড়ী দেখা যায়, আৰু ভঙা পাত্ৰ—কুটীৰ আৰু ঘট। তাত স্নান আৰু উপবাসে অনন্ত ফল, অৰ্থাৎ অপৰিমেয় পুণ্য, লাভ হয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 3

द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य ज्येष्ठमासे वसुन्धरे ॥ तत्र स्नानेन दानेन महापातकनाशनम् ॥

হে বসুন্ধৰে, জ্যেষ্ঠ মাসৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত তাত স্নান আৰু দান কৰিলে মহাপাতক নাশ হয়।

Verse 4

ज्येष्ठस्य शुक्लद्वादश्यां स्नात्वा सुनियतेंद्रियः ॥ मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति परमां गतिम् ॥

জ্যেষ্ঠ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ দ্বাদশীত স্নান কৰি, ইন্দ্ৰিয়সমূহ সু-সংযমিত কৰি, যি মথুৰাত হৰিৰ দৰ্শন কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 5

यमुनासलिले स्नातः शुचिर्भूत्वा जितेंद्रियः ॥ समभ्यर्च्याच्युतं सम्यक् प्राप्नोति परमां गतिम् ॥

যমুনাৰ জলে স্নান কৰি, শুচি হৈ আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ, যি অচ্যুতক বিধিপূৰ্বক যথাযথভাৱে পূজা কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 6

अपि चास्मत्कुले जातः कालिन्दीसलिले प्लुतः ॥ अर्चयिष्यति गोविन्दं मथुरायामुपोषितः ॥

আৰু অধিক, আমাৰ কুলত জন্ম লোৱা কোনোবাইও—কালিন্দী (যমুনা)ৰ জলে নিমজ্জিত হৈ আৰু মথুৰাত উপবাস কৰি—গোবিন্দক পূজা কৰিব।

Verse 7

इति गायन्ति पितरः परलोकगताः सदा ॥ द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु समभ्यर्च्य जनार्दनम् ॥

এইদৰে পৰলোকগামী পিতৃসকল সদায় গায়: ‘জ্যেষ্ঠ মাহৰ দ্বাদশীত নিশ্চয় জনাৰ্দনক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি …’

Verse 8

धन्योऽसौ पिण्डनिर्वापं यमुनायां करिष्यति ॥ तत्रैव तु महातीर्थे वने बहुलसंज्ञके ॥

ধন্য সেই ব্যক্তি যিয়ে যমুনাত পিণ্ড-নিৰ্বাপ (পিতৃপিণ্ড দান) কৰিব—সেই ঠাইতেই, মহাতীৰ্থত, বহুলা নামে পৰিচিত বনত।

Verse 9

तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥ द्वादश्यां चैत्रमासे तु शुक्लपक्षे वसुन्धरे ॥

হে দেবী, তাত স্নান কৰা নৰে ৰুদ্ৰলোকত মহিমা লাভ কৰে। আৰু চৈত্ৰমাসৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত, হে বসুন্ধৰে, …

Verse 10

दृश्यन्तेऽहरहस्तत्र आदित्याः शुभकारिणः ॥ तत्र चार्कस्थले कुण्डे स्नानं यः कुरुते नरः ॥

তাত প্ৰতিদিন শুভকাৰী আদিত্যসকল দৰ্শন হয়। আৰু তাতেই অৰ্কস্থলৰ কুণ্ডত যি নৰে স্নান কৰে …

Verse 11

सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं व्रजेनरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ নৰ সূৰ্যলোকলৈ গমন কৰে। তাৰ পাছত তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ যায়।

Verse 12

अर्कस्थलसमीपे तु कूपं तु विमलोदकम् ॥ सप्तसामुद्रिकं नाम देवानामपि दुर्लभम् ॥

অৰ্কস্থলৰ ওচৰত এক কূপ আছে, যাৰ জল অতি বিমল। তাৰ নাম সপ্তসামুদ্ৰিক, যি দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 13

तत्र स्नानेन वसुधे स्वच्छन्दगमनालयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

হে বসুধে, তাত স্নান কৰিলে নৰে বাধাহীন গমনৰ আশ্ৰয় লাভ কৰে। তাৰ পাছত তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ যায়।

Verse 14

यस्तत्र कुरुते स्नानमेक रात्रोषितो नरः ॥ स मत्प्रसादात्सुश्रोणि वीरलोके महीयते ॥

যি নৰ তাত এক ৰাতি অৱস্থান কৰি সেই তীৰ্থত স্নান কৰে—হে সুশ্ৰোণী, মোৰ প্ৰসাদত সি বীৰলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 15

अथात्र मुञ्चते प्राणान्ममलोकं स गच्छति ॥ कुशस्थलं च तत्रैव पुण्यं पापहरं शुभम् ॥

তাৰ পাছত যদি সি তাতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সি মোৰ লোকলৈ যায়। আৰু তাতেই কুশস্থল আছে—পুণ্যময়, শুভ আৰু পাপহৰণকাৰী।

Verse 16

तत्र स्नातो नरो देवि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

হে দেবী, তাত স্নান কৰা নৰ ব্ৰহ্মলোকত সন্মানিত হয়। আৰু যদি সি তাতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সি মোৰ লোকলৈ যায়।

Verse 17

तत्र वीरस्थलं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम ॥ आसन्नसलिलं चैव पद्मोत्पलविभूषितम् ॥

তাত ‘বীৰস্থল’ নামৰ এক ক্ষেত্ৰ আছে, মোৰ গুহ্য আৰু পৰম ধাম। তাত জল ওচৰতেই আছে আৰু পদ্ম-উৎপলেৰে সুসজ্জিত।

Verse 18

तत्र पुष्पस्थलं नाम शिवक्षेत्रमनुत्तमम् ॥ तत्र स्नानेन मनुजः शिवलोके महीयते ॥

তাত ‘পুষ্পস্থল’ নামৰ অনুত্তম শিৱক্ষেত্ৰ আছে। তাত স্নান কৰিলে মনুষ্য শিৱলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 19

तत्र गोपीश्वरो नाम महापातकनाशनः ॥ कृष्णस्य रमणार्थं हि सहस्राणि च षोडश ॥

তাত ‘গোপীশ্বৰ’ নামে এক ধাম আছে, যি মহাপাতক নাশ কৰে বুলি কোৱা হয়। কৃষ্ণৰ ৰমণ-আনন্দৰ বাবে নিশ্চয়েই ষোল্ল হাজাৰ (ৰূপ) আছিল।

Verse 20

गोप्यो रूपाणि चक्रे च तत्र क्रीडनके हरिः ॥ यदा बालेन कृष्णेन भग्नार्जुनयुगं तथा ॥

আৰু তাত খেলাৰ মাজতে হৰিয়ে গোপীসকলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। আৰু যেতিয়া বালক কৃষ্ণে তেনেদৰে অৰ্জুন-গছৰ যুগল ভাঙিলে… (কথা আগবাঢ়ে)।

Verse 21

शकटं च तदा भिन्नं घटभाण्डकुटीरकम् ॥ ताभिस्तत्रैव गोविन्दं क्रीडन्तं च यदृच्छया ॥

আৰু তেতিয়া গাড়ীখন ভাঙি গ’ল, আৰু ঘট-পাত্ৰ থকা কুটীৰখনো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ল। তাতেই, আকস্মাতে, তেওঁলোকে গোৱিন্দক খেলি থকা অৱস্থাত দেখা পালে।

Verse 22

परिष्वज्य हि धर्मेण व्याजेन च सुगोपितम् ॥ मातलिस्तत्र चागत्य देवैरुक्तं यथोदितम् ॥

নিশ্চয়েই, ধৰ্ম-মৰ্যাদা অনুসৰি (তেওঁক) আলিঙ্গন কৰি, আৰু এক বাহানাৰে বিষয়টো গোপন কৰি, মাতলি তাত আহি উপস্থিত হ’ল; দেৱতাসকলে যিদৰে কৈছিল, তেনেদৰেই উচ্চাৰিত হ’ল।

Verse 23

गोपीमण्डलपातेन स्नापितो हेमकुण्डलः ॥ गोप्यो गायन्ति नृत्यन्ति कृष्ण कृष्ण इति ब्रुवन् ॥

গোপীসকলৰ মণ্ডলাকাৰে ঘেৰি ধৰা ধাৰা/ঝৰনাৰ দৰে পৰি, সোনালী কুণ্ডলধাৰী (কৃষ্ণ) স্নানিত হ’ল। গোপীসকলে গায় আৰু নাচে, ‘কৃষ্ণ, কৃষ্ণ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি।

Verse 24

तत्र गोपीश्वरं देवं मातलिः स्थाप्य पूजितम् ॥ कूपं च स्थापयामास माङ्गल्यैः कलशैः शुभैः ॥

তাত মাতলীয়ে গোপীশ্বৰ দেৱক স্থাপন কৰি পূজা কৰিলে, আৰু মঙ্গলময় শুভ কলশেৰে এক কূপো স্থাপন কৰালে।

Verse 25

सप्तसामुद्रिकं नाम कूपं तु विमलोदकम् ॥ देवस्याग्रे तु वसुधे गोपा यस्य महात्मनः ॥

‘সপ্তসামুদ্ৰিক’ নামে এক কূপ, নিৰ্মল জলে ভৰা, হে বসুধা, সেই মহাত্মা গোপ-স্বরূপ দেৱতাৰ সম্মুখত অৱস্থিত আছিল।

Verse 26

गोपीवेषधरं देवं अभिषेकं चकार ह ॥ आनीय सप्त कलशान् रत्नौषधिपरिप्लुतान् ॥

তেওঁ গোপ-বেশধাৰী দেৱতাৰ অভিষেক কৰিলে, আৰু ৰত্ন-ঔষধিৰে পৰিপ্লুত সাতটা কলশ আনি উপস্থিত কৰিলে।

Verse 27

पितरश्चापि नन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥ सप्तसामुद्रिके कूपे यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥

‘সপ্তসামুদ্ৰিক’ কূপত যি জনে শ্রাদ্ধ অৰ্পণ কৰে, তেতিয়া জল-অৰ্পণ আৰু পিণ্ড-দানে পিতৃলোকো আনন্দিত হয়।

Verse 28

पितरस्तस्य तृप्यन्ति कोटिवर्षशतान्यलम् ॥ गोविन्दस्य च देवस्य तथा गोपीश्वरस्य च ॥

তাঁৰ পিতৃসকল কোটিবর্ষৰ শত শত কাল পৰ্যন্ত সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত থাকে; ই গোবিন্দ দেৱ আৰু তদ্ৰূপ গোপীশ্বৰ দেৱৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে।

Verse 29

मध्ये तु मरणं यस्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ तथा बहुलरुद्रस्य गोविन्दस्यैव मध्यतः ॥

এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ মধ্যভাগত যিজনে দেহ ত্যাগ কৰে, সি শক্ৰৰ লোক লাভ কৰে; তদ্ৰূপে গোবিন্দৰ একেবাৰে কেন্দ্ৰত (মৃত্যু হ’লে) বহুল-ৰুদ্ৰৰ লোক প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 30

तद्वद्ब्रह्माणमाशास्य गोपीशस्यैव मध्यतः ॥ एतेषु स्नानदानेन पिण्डपातेन भामिनि ॥

তদ্ৰূপে ব্ৰহ্মাৰ বিষয়ে (ফল) গোপীশৰ একেবাৰে মধ্যভাগৰ পৰা কোৱা হৈছে। হে সুন্দৰী, এই স্থানসমূহত স্নান আৰু দান, আৰু পিতৃসকলৰ বাবে পিণ্ড-পাত অৰ্পণ কৰিলেই—

Verse 31

नरस्तारयते पुंसां दश पूर्वान्दशापरान् ॥ एषु स्नातो नरो देवि देवैश्च सह मोदते ॥

এজন মানুহে নিজৰ আগৰ দহ পুৰুষ আৰু পাছৰ দহ পুৰুষকো উদ্ধাৰ কৰে। হে দেবী, এই স্থানসমূহত স্নান কৰা মানুহে দেৱতাসকলৰ সৈতে একেলগে আনন্দ কৰে।

Verse 32

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ वसुपत्रं महातीर्थं पुण्यं परममुत्तमम् ॥

তাৰ পাছত, যদি কোনোবাই তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি মোৰ লোকলৈ যায়। ‘বসুপত্ৰ’ নামৰ সেই মহাতীৰ্থ পুণ্যময়, পৰম আৰু অতি উত্তম।

Verse 33

मथुरादक्षिणे पार्श्वे क्षेत्रं फाल्गुनकं तथा ॥ तत्र स्नात्वा च पीत्वा च परलोके महीयते ॥

মথুৰাৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বত ‘ফাল্গুনক’ নামৰ আন এটা পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আছে। তাত স্নান কৰি আৰু (তাৰ) জল পান কৰি, মানুহে পৰলোকত সন্মান লাভ কৰে।

Verse 34

तत्र फाल्गुनके चैव तीर्थे परमदुर्लभे ॥ वृषभाञ्जनकं नाम क्षेत्रं मे दुर्लभं महत्

তাত ফাল্গুনক নামে অতি দুৰ্লভ তীৰ্থত মোৰ এক মহান, দুৰ্লভ ক্ষেত্ৰ ‘বৃষভাঞ্জনক’ নামে বিখ্যাত আছে।

Verse 35

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्स देवैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति

যি জনে তাত অভিষেক কৰে, সি দেৱতাসকলৰ সৈতে আনন্দিত হয়; আৰু যি জনে তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।

Verse 36

अस्ति तालवनं नाम धेनुकासुररक्षितम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूरादर्धयोजनम्

তালৱন নামে এটা বন আছে, যাক ধেনুকাসুৰে ৰক্ষা কৰে; ই মথুৰাৰ পশ্চিম ভাগত, বেছি দূৰ নহয়—প্ৰায় আধা যোজন দূৰত।

Verse 37

अस्ति संपिठकं नाम अस्मिन् क्षेत्रे परं मम ॥ तत्र कुण्डं विशालाक्षि प्रसन्नसलिलं शुभम्

মোৰ এই ক্ষেত্ৰত ‘সম্পীঠক’ নামে মোৰ পৰম স্থান আছে। হে বিশালনয়না, তাত এটা কুণ্ডো আছে—শুভ, প্ৰসন্ন আৰু নিৰ্মল জলযুক্ত।

Verse 38

तत्र स्नानं च ये कुर्युरेकरात्रोषिता नराः ॥ अग्निष्टोमफलं चैव लभन्ते नात्र संशयः

যিসকল মানুহে তাত স্নান কৰে আৰু এক ৰাতি অৱস্থান কৰে, তেওঁলোকে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 39

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ देवकीगर्भसंभूतो वसुदेवगृहे शुभे

আৰু যি কোনোবাই ইয়াত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। (ইয়াত বৃত্তান্ত আৰম্ভ:) দেবকীৰ গৰ্ভত জন্ম লৈ, শুভ বসুদেৱৰ গৃহত…

Verse 40

तत्र पुण्येन हि मया रविराराधितः शुभः ॥ लब्धः प्राज्ञो मया पुत्रो रूपवांश्च गुणान्वितः

তাত নিশ্চয়, মোৰ পুণ্যবলে মই শুভ ৰবি (সূৰ্য)ক আৰাধনা কৰিছিলোঁ। তাৰ ফলত মই এজন পুত্ৰ লাভ কৰিলোঁ—প্ৰাজ্ঞ, ৰূপৱান আৰু গুণসমৃদ্ধ।

Verse 41

तत्रैवं तु ततो दृष्टः पद्महस्तो दिवाकरः ॥ मासि भाद्रपदे देवी तिग्मतेजा विभावसुः

তাৰ পাছত সেইদৰে তাত দিৱাকৰ (সূৰ্য) দেখা গ’ল—হাতত পদ্ম ধৰি। হে দেৱী, ভাদ্ৰপদ মাহত তীক্ষ্ণ তেজযুক্ত বিভাৱসু প্ৰকাশ পালে।

Verse 42

सप्तम्यां कृष्णपक्षस्य रविस्तिष्ठति सर्वदा ॥ तस्मिन्नहनि यः स्नानं कुर्यात्कुण्डे समाहितः

কৃষ্ণপক্ষৰ সপ্তমীত ৰবি-ব্ৰত সদায় স্থাপিত থাকে। সেই দিনা যি কোনোবাই একাগ্ৰচিত্তে কুণ্ডত স্নান কৰে…

Verse 43

न तस्य दुर्लभं लोके सर्वदाता दिवाकरः ॥ आदित्येऽहनि संप्राप्ते सप्तम्यां तु वसुन्धरे

তাৰ বাবে জগতত একোৱেই দুর্লভ নহয়, কিয়নো দিৱাকৰ (সূৰ্য) সৰ্বদাতা। হে বসুন্ধৰে, আদিত্যৰ দিন আহিলে—সপ্তমী তিথিত…

Verse 44

नरो वाप्यथवा नारी प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥ तत्रैव तु तपस्तप्तं राज्ञा शन्तनुना पुरा ॥

পুৰুষ হওক বা নাৰী হওক, সকলোৱে অবিকল ফল লাভ কৰে; আৰু সেই একে স্থানতেই পূৰ্বকালত ৰাজা শান্তনুৱে তপস্যা কৰিছিল।

Verse 45

आदित्यं तु पुरः स्थाप्य प्राप्तो भीष्मो महाबलः ॥ शन्तनुः प्राप्य तं पुत्रं गतोऽसौ हस्तिनापुरम् ॥

আদিত্য (সূৰ্য)ক আগত স্থাপন কৰি উপাসনা কৰাৰ ফলত মহাবলী ভীষ্ম লাভ হ’ল; আৰু শান্তনুৱে সেই পুত্ৰ লাভ কৰি হস্তিনাপুৰলৈ গ’ল।

Verse 46

तत्र स्नातो नरो याति मम लोकं न संशयः ॥ अस्ति भाण्डह्रदं नाम परपारेषु दुर्लभम् ॥

তাত স্নান কৰিলে মানুহ মোৰ লোকলৈ যায়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। ভাণ্ডহ্ৰদ নামৰ এটা হ্ৰদ আছে, যি দূৰপাৰৰ তীৰসমূহত বিচাৰি পোৱা দুষ্কৰ।

Verse 47

ख्याता एते पञ्च देशा महापापविनाशनाः ॥ तेषु स्नानेषु वसुधे ब्रह्मणा सह मोदते ॥

এই পাঁচখন দেশ মহাপাপ বিনাশক বুলি খ্যাত। হে বসুধা (পৃথিৱী), তাত স্নান কৰিলে মানুহ ব্ৰহ্মাৰ সৈতে একেলগে আনন্দিত হয়।

Verse 48

पितरस्तारितास्तेन कुलानां सप्तसप्ततिः ॥ सोमवारे त्वमायां वै पिण्डदानं करोति यः ॥

ইয়াৰ দ্বাৰা পিতৃলোক উদ্ধাৰ পায় আৰু সাতসত্তৰটা কুল উপকৃত হয়। যি জনে সোমবাৰে, অমাৱস্যাৰ দিনত, পিণ্ডদান কৰে, সি নিশ্চয়েই এই পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 49

तत्र कुण्डं स्वच्छजलṃ नीलोत्पलविभूषितम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥

তাত এটা কুণ্ড আছে, যাৰ জল অতি স্বচ্ছ আৰু নীলোৎপল (নীল পদ্ম)ৰে বিভূষিত। তাত স্নান আৰু দান কৰিলে ইচ্ছিত ফল লাভ হয়।

Verse 50

तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥

তাত স্নান আৰু দান কৰিলে ইচ্ছিত ফল লাভ হয়।