Sukta 83
Sukta 9.83
Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).
Soma Pavāmāna (with Brahmaṇaspati invoked as lord of the purifying word/filter).
Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).
अयं पवमानसूक्तसङ्ग्रहः सोमं स्तौति—यः ततेन पवित्रेण शोध्यमानः शुद्धिं गत्वा यज्ञं प्रविशति, देवसदनं प्रति हविषो बलं वहति। मन्त्रेषु च प्रतिपाद्यते यत् केवलं पक्वं तप्तं च (संस्कृतं परिष्कृतं च) द्रुत्या पवित्रं तरितुं शक्नोति—एषा दृष्टरूपा यज्ञशुद्धेः अन्तःपरिपाकस्य च प्रतीका। ततः सोमः जगद्धारकः, उषःप्रभः, राजविजयी च इति कीर्त्यते; स्वस्य पवमानगत्या विस्तीर्णं श्रवः जयति।
Mantras
Mantra 1
पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥
हे ब्रह्मणस्पते, तव पवित्रं विततं; प्रभुः सन् त्वं गात्राणि विश्वतः पर्येषि। अतप्ततनूः न तद् आमोऽश्नुते; शृतास एव तत् वहन्तः तत् समाशते।
Mantra 2
तपोष्पवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरन् । अवन्त्यस्य पवीतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसा ॥
तपोऽस्य पवित्रं दिवस्पदे विततम्; अस्य शोचन्तः तन्तवो व्यस्थिरन्। आशवोऽस्य पवीतारम् अवन्ति; चेतसा दिवस्पृष्ठम् अधि तिष्ठन्ति—उच्चं पदं धारयन्तः, यथा प्रवाहः शुद्धः स्फुटश्च भवेत्।
Mantra 3
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा बिभर्ति भुवनानि वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमा दधुः ॥
उषसि पृश्निरग्रियः प्रथमोऽरूरुचत्। वाजयुरुक्षा भुवनानि बिभर्ति। अस्य मायया मायाविनो नृचक्षसः प्रमाणयन्ति; पितरो नृचक्षसो गर्भमन्तः दधुः—अस्मासु जनयितुं रसं निधाय।
Mantra 4
गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षति पाति देवानां जनिमान्यद्भुतः । गृभ्णाति रिपुं निधया निधापतिः सुकृत्तमा मधुनो भक्षमाशत ॥
एवं गन्धर्वः पदमस्य रक्षति; अद्भुतो देवानां जनिमानि पाति। निधया निधापतिः रिपुं गृभ्णाति; सुकृत्तमा मधुनो भक्षं प्राप्नुवन्ति—रिपोः परिरक्षितं रसम्।
Mantra 5
हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यं नभो वसानः परि यास्यध्वरम् । राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत् ॥
हे सोम, त्वं हविर्हविष्मो महि दैव्यं सद्म यासि। नभो वसानः परि यास्यध्वरम्। राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत्।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the ritual filter (pavitra), teaching that only what is properly prepared and refined becomes fit to reach the divine goal and empower the sacrifice.
Because purification is not only physical straining but also right sacred speech and correct ritual formulation; Brahmaṇaspati represents the lordship of that purifying “word” and ordered rite.
It can symbolize inner discernment and maturation: raw, unformed states cannot ‘pass through,’ but disciplined, clarified consciousness becomes luminous, strong, and capable of true attainment.
Ask anything about Sukta 83 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.