Sukta 83
Sukta 9.83
Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).
Soma Pavāmāna (with Brahmaṇaspati invoked as lord of the purifying word/filter).
Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି—ସେ ଟାଣି ଧରାଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର (ଛାଣନୀ) ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଧିତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ପଣ-ଶକ୍ତିକୁ ଦେବମଣ୍ଡଳର ଆସନକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଜୋର ଦିଏ ଯେ କେବଳ ‘ପକ୍କ/ତାପିତ’ (ପ୍ରସ୍ତୁତ, ପରିଶୋଧିତ) ହୋଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ମାତ୍ର ଛାଣନୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ—ଏହା ଯଜ୍ଞୀୟ ସ୍ପଷ୍ଟିକରଣ ଓ ଅନ୍ତର୍ମନର ପକ୍ୱତା—ଦୁହିଁର ଉପମା। ପରେ ସୋମଙ୍କୁ ଜଗତ-ଧାରକ, ଉଷା-ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ରାଜସି-ବିଜୟୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ; ସେ ନିଜର ଶୋଧନ ଗତି ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ଯଶ (ଶ୍ରବସ) ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି (ବାଣୀର ଅଧିପତି), ତୁମ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ; କର୍ମର ପ୍ରଭୁ ହୋଇ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଆବୃତ କର। ଯାହା କାଚା, ଯାହା ତପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ, ସେ ତାହା ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେନାହିଁ; କେବଳ ଯାହା ପକ୍କ ହୋଇ ସଜ୍ଜ ହୋଇଛି, ସେଇ ତାହାକୁ ବହନ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Mantra 2
तपोष्पवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरन् । अवन्त्यस्य पवीतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसा ॥
ତପସର ପବିତ୍ରକ (ଛାଣଣୀ) ଦିବ୍ୟ ପଦରେ ପ୍ରସାରିତ; ତାହାର ଦୀପ୍ତ ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ କରି ଦୃଢ଼ କରାଯାଇଛି। ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତିମାନମାନେ ଏହି ପବିତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଚେତନାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦ୍ୟୌର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଉଚ୍ଚ ତଳକୁ ଧାରଣ କରି ପ୍ରବାହକୁ ନିର୍ମଳ କରନ୍ତି।
Mantra 3
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा बिभर्ति भुवनानि वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमा दधुः ॥
ଉଷାବେଳେ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ (ପୃଶ୍ନି) ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ—ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପ୍ରଥମ। ବାଜକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ବୃଷଭ (ଉକ୍ଷା) ଭୁବନମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ତାହାର ମାୟା-ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟିର ଅଧିପତିମାନେ ତାକୁ ମାପନ କରନ୍ତି; ନର-ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ପିତୃମାନେ ଗର୍ଭକୁ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି—ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଥିବା ଆନନ୍ଦକୁ ନିହିତ କରନ୍ତି।
Mantra 4
गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षति पाति देवानां जनिमान्यद्भुतः । गृभ्णाति रिपुं निधया निधापतिः सुकृत्तमा मधुनो भक्षमाशत ॥
ଏଭଳି ଗନ୍ଧର୍ବ ନିଜ ପଦକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ଜନ୍ମମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ। ନିଧି-ସ୍ଥାପନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ଧରିନେଇଥାଏ—ନିଧିପତି। ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁକୃତ ଶକ୍ତିମାନେ ମଧୁର ଭାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଲୁଟେରାଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଥିବା ଆନନ୍ଦ।
Mantra 5
हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यं नभो वसानः परि यास्यध्वरम् । राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत् ॥
ହେ ସୋମ, ତୁମେ ହବିର୍-ସମୃଦ୍ଧ ହବିଷ୍ମାନ; ବିଶାଳ ନଭକୁ ଧାରଣ କରି ଅଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ମହା ଦୈବ୍ୟ ସଦ୍ମ ଦିଗେ ଗମନ କର। ପବିତ୍ରକୁ ରଥ କରିଥିବା ରାଜା ଭାବେ, ବାଜରେ ଆରୂଢ ହୋଇ, ସହସ୍ର-ଭୃଷ୍ଟି (ହଜାର ଧାରାର ପ୍ରହାର) ସହିତ ତୁମେ ବୃହତ୍ ଶ୍ରବସ—ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତି—ବିଜୟରୂପେ ଅର୍ଜନ କର।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the ritual filter (pavitra), teaching that only what is properly prepared and refined becomes fit to reach the divine goal and empower the sacrifice.
Because purification is not only physical straining but also right sacred speech and correct ritual formulation; Brahmaṇaspati represents the lordship of that purifying “word” and ordered rite.
It can symbolize inner discernment and maturation: raw, unformed states cannot ‘pass through,’ but disciplined, clarified consciousness becomes luminous, strong, and capable of true attainment.
Ask anything about Sukta 83 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.