Sukta 83
Sukta 9.83
Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers.
Soma Pavāmāna (with Brahmaṇaspati invoked as lord of the purifying word/filter).
Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).
ఈ చిన్న పావమాన స్తోత్రం, విస్తరించిన పవిత్రం (వడపోత) ద్వారా శుద్ధి చేయబడుతూ యజ్ఞంలో ప్రవేశించడానికి యోగ్యుడై, అర్పణ-శక్తిని దేవాసనానికి మోసుకెళ్లే సోముని స్తుతిస్తుంది. శ్లోకాలు ‘పక్వం/తప్తం’ (సిద్ధం చేయబడినది, శుద్ధి చేయబడినది) అయినదే జల్లెడను దాటగలదని హైలైట్ చేస్తాయి—ఇది కర్మకాండ శుద్ధీకరణకూ, అంతర్ముఖ పరిపక్వతకూ ప్రతీక. అనంతరం సోముడు లోకాధారుడిగా, ఉషఃకాంతితో ప్రకాశించేవాడిగా, రాజసమ విజయవంతుడిగా కీర్తింపబడతాడు; తన శుద్ధి-ప్రవాహ గమనంతో విస్తారమైన శ్రవస్సు (ఖ్యాతి)ను గెలుచుకుంటాడు.
Mantras
Mantra 1
पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥
ఓ బ్రహ్మణస్పతే (వాక్కు/బ్రహ్మ యొక్క అధిపతి), నీ పవిత్రం (వడపోత/పరిశోధకం) విస్తారంగా విస్తరించబడింది; కార్యాల ప్రభువుగా నీవు సర్వదిక్కులా సత్త్వపు గాత్రాలను (అస్తిత్వ అవయవాలను) ఆవరించుచున్నావు. అతప్త-తనువు (పక్వం కానిది, తాపం పొందనిది) ఆ స్థితిని చేరదు; పక్వమై సిద్ధమైనదే దానిని మోసి సంపూర్ణంగా పొందుతుంది.
Mantra 2
तपोष्पवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरन् । अवन्त्यस्य पवीतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसा ॥
తపస్సు యొక్క పవిత్రం (పరిశోధకం) దివస్-పదే (స్వర్గాసనంలో) విస్తరించి ఉంది; దాని ప్రకాశించే తంతువులు విడివిడిగా నిలిపి దృఢపరచబడ్డాయి. ఆశు (వేగమైన) శక్తులు ఆ పవీతారం (వడపోత) కాపాడుతాయి; చేతసా (చేతనతో) వారు దివస్-పృష్ఠం (స్వర్గపు పృష్ఠం/ఉన్నత తలం) మీద నిలిచి ఉంటారు—ప్రవాహం స్పష్టమై శుద్ధమగుటకు.
Mantra 3
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा बिभर्ति भुवनानि वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमा दधुः ॥
ఉషస్సు వేళ పృశ్ని—చిత్తరువైనది—దీప్తిగా ప్రకాశిస్తుంది, ముందుభాగంలో మొదటిగా; వాజాన్ని కోరే ఆ వృషభుడు భువనాలను ధరిస్తాడు. అతని మాయా-శక్తిచేత నృచక్షసః—దర్శనమున్న ఋషులు—అతనిని కొలుస్తారు; మానవదృష్టి గల పితరులు గర్భాన్ని అంతరంలో స్థాపిస్తారు.
Mantra 4
गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षति पाति देवानां जनिमान्यद्भुतः । गृभ्णाति रिपुं निधया निधापतिः सुकृत्तमा मधुनो भक्षमाशत ॥
ఇట్లా గంధర్వుడు అతని పదం (స్థానం) కాపాడుతాడు; అద్భుతుడై దేవుల జననాలను రక్షిస్తాడు. నిధిని రహస్యంగా స్థాపించే విధానంతో శత్రువును పట్టుకుంటాడు—నిధిపతి. అత్యంత సుకృతమైన శక్తులు మధువు యొక్క భక్ష్యభాగాన్ని పొందుతాయి—దోచేవాడి నుండి రక్షితమైన ఆనందం.
Mantra 5
हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यं नभो वसानः परि यास्यध्वरम् । राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत् ॥
ఓ సోమా, నీవు హవిర్హవిష్మాన్—హవిస్-శక్తితో సమృద్ధమైన అర్పణం; నభస్సును వస్త్రంగా ధరించి, అధ్వర (యజ్ఞం) చుట్టూ సంచరిస్తూ మహత్తర దైవ సద్మం వైపు సాగుతావు. పవిత్రం (వడపోత) రథముగా గల రాజా, వాజంపై ఆరూఢుడై; సహస్ర-భృష్టి—వెయ్యి మునుల ప్రహారంతో—నీవు బృహత్ శ్రవస్, విస్తారమైన కీర్తిని జయిస్తావు.
Inside Sukta 83
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with the pavitra stretched wide, under the lordship of sacred formulation (Brahmaṇaspati), framing purification as an all-encompassing process.
- Development
It develops the principle that only what is prepared and ripened can pass into the fulfilled state, then expands Soma’s identity into cosmic radiance at dawn and world-supporting power.
- Climax
Soma is revealed as the bull upholding the worlds, measured by seers and placed as an embryo by the Fathers—an image of hidden potency coming to birth in us.
- Where it settles
It resolves with Soma’s royal procession around the sacrifice, his filter as chariot, mounting vāja and winning great śravas—victory and wide renown through purification.
The deity: Soma Pavāmāna
- In the VedaSoma is the pressed and flowing sacred drink, praised as a radiant, bull-like power that runs through the filter, becomes clarified, and moves around the sacrifice as a king. In this sukta, the “pavitra” is foregrounded, with Brahmaṇaspati addressed as the lord of the sacred formulation that governs purification and right utterance.
- Cosmic functionHe renews and sustains vitality, upholds the worlds, and energizes gods and humans alike; as purified flow he mediates between earth and heaven and makes offerings effective.
- Inner significanceThe sieve symbolizes discernment and inner refinement: raw impulse and unprepared nature cannot attain the goal, but what is ‘cooked’—disciplined, clarified, truth-aligned—becomes fit for illumination and victorious strength.
The seer
- Pavāmāna seer (exact attribution of RV 9.83 uncertain)Associated with the Soma Pavamāna corpus of Mandala 9—hymns shaped for the pressing, straining, and consecration of Soma as the living current of inspiration and ritual potency.
Famous verses
pavitraṃ te vitatam brahmaṇaspate
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा बिभर्ति भुवनानि वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमा दधुः ॥rājā pavitraratho
Attributes of the deity
- Purifying flow (pavāmāna)
- Filter/sieve imagery (pavitra)
- Bull-like vigor and world-support
- Dawn-radiance and emergence
- Royal sovereignty and victory
- Bestower of vāja (power/prize) and śravas (renown)
Also by this seer
- Pavamāna (Soma) hymns across Rig Veda Mandala 9 (general attribution to multiple Soma-seers rather than a single fixed author for every sukta).
- Liturgical usage in Soma sacrifice recitations (pavamāna-stotras/śastra traditions in later śrauta settings, broadly connected to Mandala 9 material).
The rite, step by step
- Press Soma and mix/prepare according to rite (initial extraction).
- Strain through the pavitra (wool/grass filter), invoking the power of sacred speech and correct formulation (Brahmaṇaspati).
- Collect the clarified Soma; circulate it ritually around the adhvara (sacrificial course).
- Offer libations to the fire and the gods; affirm Soma’s kingship and victory-bestowing force.
- Conclude with praise for the attained ‘ripe’ state—purified Soma fit for the divine seat and for granting śravas/victory.
Offerings
- Clarified Soma juice (libations)
- Ghee and associated oblations (as customary in Soma contexts)
- Praise/śastra as verbal offering (brahman—sacred formulation)
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the ritual filter (pavitra), teaching that only what is properly prepared and refined becomes fit to reach the divine goal and empower the sacrifice.
Because purification is not only physical straining but also right sacred speech and correct ritual formulation; Brahmaṇaspati represents the lordship of that purifying “word” and ordered rite.
It can symbolize inner discernment and maturation: raw, unformed states cannot ‘pass through,’ but disciplined, clarified consciousness becomes luminous, strong, and capable of true attainment.
Ask anything about Sukta 83 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
