
Sukta 9.83
Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).
Soma Pavāmāna (with Brahmaṇaspati invoked as lord of the purifying word/filter).
Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).
આ ટૂંકું પાવમાના સ્તોત્ર સોમનું સ્તવન કરે છે—તે ખેંચાયેલા પવિત્ર (ગાળણી)માંથી શુદ્ધ થતો જાય છે, યજ્ઞમાં પ્રવેશવા યોગ્ય બને છે અને અર્પણ-શક્તિને દેવાસન સુધી પહોંચાડે છે. મંત્રો ભાર આપે છે કે માત્ર ‘પક્વ/તપ્ત’ (તૈયાર કરેલું, પરિષ્કૃત) જ છણણીમાંથી પસાર થઈ શકે—આ પ્રતિમા વિધિની શુદ્ધિકરણ પ્રક્રિયા તેમજ આંતરિક પરિપક્વતાનું સૂચક છે. ત્યારબાદ સોમને જગતને ધારણ કરનાર, ઉષાકિરણ સમ તેજસ્વી, અને રાજસ-વિજયી તરીકે ગવાય છે; પોતાની શુદ્ધિકારક ગતિ દ્વારા તે વિશાળ શ્રવસ્ (કીર્તિ) મેળવે છે.
Mantra 1
पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥
હે બ્રહ્મણસ્પતિ (વાણીના સ્વામી), તારો પવિત્ર (છાણણી) વિશાળપણે તણાયેલો છે; કર્મોના પ્રભુ બની તું સર્વ તરફથી અસ્તિત્વના અંગોને આવરી લે છે. જે કાચું છે, જે તપ્ત નથી, તે તે અવસ્થાને પામતું નથી; માત્ર જે પક્વ અને તૈયાર કરાયેલું છે તે જ તેને વહન કરે છે અને પૂર્ણતાએ પ્રાપ્ત કરે છે.
Mantra 2
तपोष्पवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरन् । अवन्त्यस्य पवीतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसा ॥
તપસનું પવિત્રક (છાણણી) દિવ્ય પદે તણાયેલું છે; તેની તેજસ્વી તંતુઓ અલગ કરી સ્થિર કરાયા છે. ઝડપી શક્તિઓ આ પવિત્રને રક્ષે છે; ચેતનાથી તેઓ દ્યૌના પૃષ્ઠ પર સ્થિત રહે છે—ઉચ્ચ સ્તરને ધારણ કરીને પ્રવાહને નિર્મળ કરે છે.
Mantra 3
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा बिभर्ति भुवनानि वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमा दधुः ॥
ઉષા સમયે ચિતરડો (પૃશ્નિ) તેજથી પ્રગટે છે—અગ્રસ્થાને પ્રથમ. વાજની ઇચ્છાવાળો બળદ (ઉક્ષા) ભુવનોને ધારણ કરે છે. તેની માયા-શક્તિથી દ્રષ્ટિના સ્વામી તેને માપે છે; માનવ-દ્રષ્ટિવાળા પિતૃઓ ગર્ભને અંદર સ્થાપે છે—અમામાં જન્મ લેવા માટેનો આનંદ સ્થાપિત કરે છે.
Mantra 4
गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षति पाति देवानां जनिमान्यद्भुतः । गृभ्णाति रिपुं निधया निधापतिः सुकृत्तमा मधुनो भक्षमाशत ॥
આ રીતે ગંધર્વ તેની પદવીનું રક્ષણ કરે છે; અદ્ભુત રૂપે તે દેવોના જન્મોને જાળવે છે. નિધિ-સ્થાપન દ્વારા તે શત્રુબળને પકડી લે છે—નિધિપતિ. સર્વોત્તમ સુકૃત શક્તિઓ મધુનો ભાગ પ્રાપ્ત કરે છે—લૂંટારુથી સુરક્ષિત કરાયેલો આનંદ.
Mantra 5
हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यं नभो वसानः परि यास्यध्वरम् । राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत् ॥
હે સોમ, તું હવિર-સમૃદ્ધ હવિષ્માન છે; વિશાળ નભથી આવૃત થઈ તું અધ્વર યજ્ઞની પરિક્રમા કરીને મહાન દૈવી સદ્મ તરફ જાય છે. પવિત્રને રથ બનાવેલો રાજા, વાજ પર આરુઢ, સહસ્ર-ભૃષ્ટિ (હજાર ધારવાળો પ્રહાર) સાથે તું બૃહત્ શ્રવસ—વિસ્તૃત કીર્તિ—વિજયરૂપે મેળવે છે.
It praises Soma as he is purified through the ritual filter (pavitra), teaching that only what is properly prepared and refined becomes fit to reach the divine goal and empower the sacrifice.
Because purification is not only physical straining but also right sacred speech and correct ritual formulation; Brahmaṇaspati represents the lordship of that purifying “word” and ordered rite.
It can symbolize inner discernment and maturation: raw, unformed states cannot ‘pass through,’ but disciplined, clarified consciousness becomes luminous, strong, and capable of true attainment.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.