Sukta 83
Sukta 9.83
Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers.
Soma Pavāmāna (with Brahmaṇaspati invoked as lord of the purifying word/filter).
Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).
ഈ ചെറു പവമാന സ്തോത്രം, നീട്ടിവെച്ച പവിത്രം (പവിത്ര) എന്ന ചാലകത്തിലൂടെ സോമൻ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും, യാഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അർപ്പണശക്തിയെ ദൈവാസനത്തിലേക്ക് വഹിക്കാൻ യോഗ്യനാകുകയും ചെയ്യുന്നതിനെ സ്തുതിക്കുന്നു. ‘പക്വം/താപിതം’ (തയ്യാറാക്കിയ, സംസ്‌കരിച്ച) ആയതുമാത്രമേ ചാലകം കടക്കൂ എന്ന് പദ്യങ്ങൾ ഊന്നിപ്പറയുന്നു—ഇത് കര്‍മാനുഷ്ഠാനത്തിലെ വ്യക്തീകരണത്തിന്റെയും ഉള്ളിലെ പരിപാകത്തിന്റെയും രൂപകമാണ്. തുടർന്ന് സോമനെ ലോകധാരകൻ, ഉഷസ്സുപോലെ ദീപ്തൻ, രാജസവിജയി എന്നിങ്ങനെ പുകഴ്ത്തി, തന്റെ ശുദ്ധീകരണഗതിയിലൂടെ വിശാലമായ ശ്രവസ് (കീർത്തി) നേടുന്നതായി പറയുന്നു.
Mantras
Mantra 1
पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥
ഹേ ബ്രഹ്മണസ്പതി (വാണിയുടെ അധിപൻ), നിന്റെ പവിത്രം (ചാലനി) വിശാലമായി വിരിച്ചിരിക്കുന്നു; പ്രവർത്തികളുടെ പ്രഭുവായി നീ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അസ്തിത്വത്തിന്റെ അവയവങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു. പാകമാകാത്തതും തപ്തമാകാത്തതും ആ നിലയിലേക്കെത്തുകയില്ല; പാകപ്പെട്ടും സജ്ജമാക്കിയതുമാത്രം അതിനെ വഹിച്ച് പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുന്നു.
Mantra 2
तपोष्पवित्रं विततं दिवस्पदे शोचन्तो अस्य तन्तवो व्यस्थिरन् । अवन्त्यस्य पवीतारमाशवो दिवस्पृष्ठमधि तिष्ठन्ति चेतसा ॥
തപസ്സിന്റെ പവിത്രകം (ചാലനി) ദിവ്യപദത്തിൽ വിരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ദീപ്തമായ തന്തുക്കൾ വേർതിരിച്ച് ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വേഗശക്തികൾ ഈ പവിത്രത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു; ചേതനയാൽ അവർ ദ്യൗവിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ നിലകൊണ്ട്—ഉന്നതതലം ധരിച്ചു പ്രവാഹത്തെ നിർമലമാക്കുന്നു.
Mantra 3
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा बिभर्ति भुवनानि वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमा दधुः ॥
ഉഷസ്സിൽ ചിതറപ്പുള്ളിയുള്ളവൻ (പൃശ്നി) പ്രകാശിക്കുന്നു—മുൻനിരയിൽ ആദ്യം. വാജം ആഗ്രഹിക്കുന്ന വൃഷഭൻ (ഉക്ഷാ) ഭുവനങ്ങളെ ധരിക്കുന്നു. അവന്റെ മായാ-ശക്തിയാൽ ദർശനാധിപതികൾ അവനെ അളക്കുന്നു; മനുഷ്യദൃഷ്ടിയുള്ള പിതൃകൾ ഗർഭത്തെ അകത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്നു—നമ്മിൽ ജനിക്കാനുള്ള ആനന്ദത്തെ സ്ഥാപിച്ച്.
Mantra 4
गन्धर्व इत्था पदमस्य रक्षति पाति देवानां जनिमान्यद्भुतः । गृभ्णाति रिपुं निधया निधापतिः सुकृत्तमा मधुनो भक्षमाशत ॥
ഇങ്ങനെ ഗന്ധർവൻ തന്റെ പദവിയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു; അത്ഭുതനായ അവൻ ദേവന്മാരുടെ ജന്മങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. നിധി-സ്ഥാപനത്തിലൂടെ അവൻ ശത്രുബലത്തെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു—നിധിപതി. ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ സുകൃത ശക്തികൾ മധുവിന്റെ ഭാഗം പ്രാപിക്കുന്നു—കവർച്ചക്കാരനിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതമാക്കിയ ആനന്ദം.
Mantra 5
हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यं नभो वसानः परि यास्यध्वरम् । राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत् ॥
ഹേ സോമ, നീ ഹവിർ-സമൃദ്ധനായ ഹവിഷ്മാൻ; വിശാലമായ നഭസ്സിനെ ധരിച്ച് അധ്വര യജ്ഞത്തെ ചുറ്റി പരിക്രമിച്ച് മഹാദൈവ്യ സദ്മത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. പവിത്രത്തെ രഥമാക്കി രാജാവായി, വാജത്തിൽ ആരൂഢനായി, സഹസ്ര-ഭൃഷ്ടി (ആയിരം ധാരകളുള്ള പ്രഹാരം) കൊണ്ട് നീ ബൃഹത് ശ്രവസ്—വിശാല കീർത്തി—വിജയമായി നേടുന്നു.
Inside Sukta 83
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with the pavitra stretched wide, under the lordship of sacred formulation (Brahmaṇaspati), framing purification as an all-encompassing process.
- Development
It develops the principle that only what is prepared and ripened can pass into the fulfilled state, then expands Soma’s identity into cosmic radiance at dawn and world-supporting power.
- Climax
Soma is revealed as the bull upholding the worlds, measured by seers and placed as an embryo by the Fathers—an image of hidden potency coming to birth in us.
- Where it settles
It resolves with Soma’s royal procession around the sacrifice, his filter as chariot, mounting vāja and winning great śravas—victory and wide renown through purification.
The deity: Soma Pavāmāna
- In the VedaSoma is the pressed and flowing sacred drink, praised as a radiant, bull-like power that runs through the filter, becomes clarified, and moves around the sacrifice as a king. In this sukta, the “pavitra” is foregrounded, with Brahmaṇaspati addressed as the lord of the sacred formulation that governs purification and right utterance.
- Cosmic functionHe renews and sustains vitality, upholds the worlds, and energizes gods and humans alike; as purified flow he mediates between earth and heaven and makes offerings effective.
- Inner significanceThe sieve symbolizes discernment and inner refinement: raw impulse and unprepared nature cannot attain the goal, but what is ‘cooked’—disciplined, clarified, truth-aligned—becomes fit for illumination and victorious strength.
The seer
- Pavāmāna seer (exact attribution of RV 9.83 uncertain)Associated with the Soma Pavamāna corpus of Mandala 9—hymns shaped for the pressing, straining, and consecration of Soma as the living current of inspiration and ritual potency.
Famous verses
pavitraṃ te vitatam brahmaṇaspate
अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा बिभर्ति भुवनानि वाजयुः । मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमा दधुः ॥rājā pavitraratho
Attributes of the deity
- Purifying flow (pavāmāna)
- Filter/sieve imagery (pavitra)
- Bull-like vigor and world-support
- Dawn-radiance and emergence
- Royal sovereignty and victory
- Bestower of vāja (power/prize) and śravas (renown)
Also by this seer
- Pavamāna (Soma) hymns across Rig Veda Mandala 9 (general attribution to multiple Soma-seers rather than a single fixed author for every sukta).
- Liturgical usage in Soma sacrifice recitations (pavamāna-stotras/śastra traditions in later śrauta settings, broadly connected to Mandala 9 material).
The rite, step by step
- Press Soma and mix/prepare according to rite (initial extraction).
- Strain through the pavitra (wool/grass filter), invoking the power of sacred speech and correct formulation (Brahmaṇaspati).
- Collect the clarified Soma; circulate it ritually around the adhvara (sacrificial course).
- Offer libations to the fire and the gods; affirm Soma’s kingship and victory-bestowing force.
- Conclude with praise for the attained ‘ripe’ state—purified Soma fit for the divine seat and for granting śravas/victory.
Offerings
- Clarified Soma juice (libations)
- Ghee and associated oblations (as customary in Soma contexts)
- Praise/śastra as verbal offering (brahman—sacred formulation)
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the ritual filter (pavitra), teaching that only what is properly prepared and refined becomes fit to reach the divine goal and empower the sacrifice.
Because purification is not only physical straining but also right sacred speech and correct ritual formulation; Brahmaṇaspati represents the lordship of that purifying “word” and ordered rite.
It can symbolize inner discernment and maturation: raw, unformed states cannot ‘pass through,’ but disciplined, clarified consciousness becomes luminous, strong, and capable of true attainment.
Ask anything about Sukta 83 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
