Sukta 46
Sukta 9.46
Soma Pavamāna
अयं लघुः पवमानसूक्तः सोमं स्तौति—यः पवित्रे शुद्ध्यन् वेगेन प्रवर्तते, देवानां भोगाय धावति, प्रवहन् च तेजोमयं बलं लभते। अत्र सोमस्य पीडन-परिशोधनक्रिया सजीवम् उपवर्ण्यते—मन्थनदण्डेन दीप्तं सोमं गृह्णन्ति, “गवां” (रश्मीनां/क्षीरस्य) सह मिश्रयन्ति, तस्य च मदकरं वीर्यं विशेषतः इन्द्राय सज्जीकुर्वन्ति। अस्य प्रयोजनं याज्ञिकं च प्रतीकात्मकं च—यज्ञस्य शक्तिवर्धनाय तथा शुद्धोन्नतचेतनायाः प्रकाशनाय।
Mantras
Mantra 1
असृग्रन्देववीतयेऽत्यासः कृत्व्या इव । क्षरन्तः पर्वतावृधः ॥
असृग्रन् देववीतयेऽत्यासः कृत्व्या इव। क्षरन्तः पर्वतावृधः—स्रवन्तो गिरिवत् दृढान् उच्छ्रयान् वर्धयन्ति।
Mantra 2
परिष्कृतास इन्दवो योषेव पित्र्यावती । वायुं सोमा असृक्षत ॥
परिष्कृताः शुचय इन्दवः पित्र्यावतीं योषामिव वायुम्—चलत्प्राणम्—प्रति स्वयमेव प्रससृजिरे।
Mantra 3
एते सोमास इन्दवः प्रयस्वन्तश्चमू सुताः । इन्द्रं वर्धन्ति कर्मभिः ॥
एते सोमास इन्दवः प्रयस्वन्तः चमू-सुताः; ते कर्मभिः—यज्ञकर्मभिः तपोऽनुशासनैश्च—इन्द्रं वर्धयन्ति।
Mantra 4
आ धावता सुहस्त्यः शुक्रा गृभ्णीत मन्थिना । गोभिः श्रीणीत मत्सरम् ॥
आ धावत सुहस्त्यः; मन्थिना शुक्रम् (सोमम्) गृभ्णीत; गोभिः (रश्मिभिः) श्रीणीत, मत्सरं च दृढयत।
Mantra 5
स पवस्व धनंजय प्रयन्ता राधसो महः । अस्मभ्यं सोम गातुवित् ॥
स पवस्व धनंजय प्रयन्ता राधसो महः । अस्मभ्यं सोम गातुवित् ॥
Mantra 6
एतं मृजन्ति मर्ज्यं पवमानं दश क्षिपः । इन्द्राय मत्सरं मदम् ॥
एतं मृजन्ति मर्ज्यं पवमानं दश क्षिपः । इन्द्राय मत्सरं मदम् ॥
Frequently Asked Questions
It describes Soma in the act of purification—rushing forth, being churned and strained, and becoming a bright, powerful drink offered to the gods, especially to Indra.
These are ritual images from Soma preparation: priests handle and churn the juice and mix it with milk (and poetically, with ‘rays’ of light) to strengthen its invigorating potency.
He symbolizes inner purification: raw energies and emotions are refined through discipline into a clear, luminous joy that supports strength, clarity, and inspired power.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.