Sukta 46
Sukta 9.46
Soma Pavamāna
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਵਮਾਨ ਭਜਨ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਤਸਵੀਰ ਹੈ—ਮਥਨ-ਦੰਡ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਲਣਾ/ਪੀੜਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਦੁੱਧ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਉਤੇਜਕ ਤਾਕਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਸਮੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵੀ: ਯਜਨ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਾ।
Mantras
Mantra 1
असृग्रन्देववीतयेऽत्यासः कृत्व्या इव । क्षरन्तः पर्वतावृधः ॥
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਉਹ ਉੱਛਲ ਕੇ ਨਿਕਲੇ—ਇਹ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ—ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ; ਵਹਿੰਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ—ਥਿਰ ਉੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ—ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 2
परिष्कृतास इन्दवो योषेव पित्र्यावती । वायुं सोमा असृक्षत ॥
ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਵਾਰੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਇੰਦੂ-ਬੂੰਦ—ਪਿਤ੍ਰੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਬਲ ਨਾਲ ਧਨੀ ਕੁਆਰੀ ਵਾਂਗ—ਵਾਯੂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੋਮ ਵਾਯੂ ਵੱਲ ਵਹਿ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
एते सोमास इन्दवः प्रयस्वन्तश्चमू सुताः । इन्द्रं वर्धन्ति कर्मभिः ॥
ਇਹ ਸੋਮ-ਇੰਦੂ ਯਜ੍ਞ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਚਮੂ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹ ਕੇ (ਸੁਤ ਹੋ ਕੇ) ਰੱਖੇ ਹੋਏ—ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
आ धावता सुहस्त्यः शुक्रा गृभ्णीत मन्थिना । गोभिः श्रीणीत मत्सरम् ॥
ਇੱਥੇ ਦੌੜ ਕੇ ਆਓ, ਸੁਹਸਤ੍ਯੋ (ਕੁਸ਼ਲ-ਹੱਥ ਵਾਲਿਓ); ਮੰਥਿਨਾ (ਮਥਨ-ਡੰਡੇ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਚਮਕਦਾ ਸੋਮ) ਫੜੋ; ਗੋਭਿਃ (ਕਿਰਣਾਂ/ਗੌ-ਰਸ) ਨਾਲ ਮਤ੍ਸਰ (ਮਦਮਈ ਆਨੰਦ) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਕਰੋ।
Mantra 5
स पवस्व धनंजय प्रयन्ता राधसो महः । अस्मभ्यं सोम गातुवित् ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ! ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਮਹਾਨ ਰਾਧਸੋ (ਦਾਨ-ਸੌਭਾਗ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ—ਹੇ ਸੋਮ, ਗਾਤੁਵਿਤ् (ਮਾਰਗ-ਵਿਦ), ਸਾਡੇ ਲਈ (ਵਹਿ)।
Mantra 6
एतं मृजन्ति मर्ज्यं पवमानं दश क्षिपः । इन्द्राय मत्सरं मदम् ॥
ਇਹ ਸੋਮ—ਮਰਜ੍ਯ (ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਯੋਗ), ਪਵਮਾਨ (ਆਪ-ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲਾ)—ਦਸ਼ ਕ੍ਸ਼ਿਪਃ (ਦਸ ਤੇਜ਼ ਹੱਥ) ਮ੍ਰਜਨ੍ਤਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਲਈ ਮਤ੍ਸਰ (ਉੱਲਾਸ) ਅਤੇ ਮਦ (ਮੱਤਤਾ) ਬਣ ਕੇ।
Frequently Asked Questions
It describes Soma in the act of purification—rushing forth, being churned and strained, and becoming a bright, powerful drink offered to the gods, especially to Indra.
These are ritual images from Soma preparation: priests handle and churn the juice and mix it with milk (and poetically, with ‘rays’ of light) to strengthen its invigorating potency.
He symbolizes inner purification: raw energies and emotions are refined through discipline into a clear, luminous joy that supports strength, clarity, and inspired power.
Ask anything about Sukta 46 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.