
Sukta 9.46
Soma Pavamāna
हे लघु पावमान स्तोत्र शुद्धीकरणाच्या क्रियेत सोम उफाळून पुढे धावतो, देवांच्या आनंदासाठी वेगाने वाहतो आणि प्रवाहात तेजस्वी सामर्थ्य प्राप्त करतो—याचे स्तवन करते. यात पिळणी व स्वच्छता यांचे जिवंत चित्रण आहे—मंथनदंडाने उजळ सोम पकडणे, त्याला “गायीं” (किरण/दूध) बरोबर मिसळणे, आणि विशेषतः इंद्रासाठी त्याची उन्मादक शक्ती सिद्ध करणे. उद्देश विधीगतही आहे आणि प्रतीकात्मकही: यज्ञाला बळ देणे व शुद्ध, उन्नत चेतनेचे प्रकटीकरण करणे.
Mantra 1
असृग्रन्देववीतयेऽत्यासः कृत्व्या इव । क्षरन्तः पर्वतावृधः ॥
देवांच्या आस्वादनासाठी हे वेगवान प्रवाहित झाले—कर्मात प्रवृत्त शक्तींप्रमाणे, आपल्या कार्यात रत. क्षरित होत ते पर्वत-वर्धक आहेत—स्थिर उंची वाढवितात.
Mantra 2
परिष्कृतास इन्दवो योषेव पित्र्यावती । वायुं सोमा असृक्षत ॥
परिष्कृत तेजस्वी इंदू—पितृबलसमृद्ध कन्येसारखे—वायू (प्राणगती) कडे स्वतःला प्रवाहित करतात.
Mantra 3
एते सोमास इन्दवः प्रयस्वन्तश्चमू सुताः । इन्द्रं वर्धन्ति कर्मभिः ॥
हे सोम-इंदू यज्ञद्रव्यसमृद्ध, चमू (पात्र) मध्ये सुत झालेले, कर्मांनी (यज्ञक्रिया व अंतःसाधना) इंद्राला वर्धित करतात.
Mantra 4
आ धावता सुहस्त्यः शुक्रा गृभ्णीत मन्थिना । गोभिः श्रीणीत मत्सरम् ॥
इकडे धावा, सुहस्त्य (कुशलहस्त) जनहो; मंथिन (मथणी-दंड) ने उज्ज्वल सोम धरा; गोभिः (किरण/गव्य) यांनी मत्सर (मादक आनंद) मिसळून पुष्ट करा.
Mantra 5
स पवस्व धनंजय प्रयन्ता राधसो महः । अस्मभ्यं सोम गातुवित् ॥
हे धनंजय! तू पवित्र होऊन प्रवाहित हो; महान् राधस् (कल्याण-समृद्धी) पुढे नेणारा हो. हे सोम, गातुवित् (मार्ग-ज्ञाता), आमच्यासाठी (कल्याणाचा) मार्ग शोधून दे.
Mantra 6
एतं मृजन्ति मर्ज्यं पवमानं दश क्षिपः । इन्द्राय मत्सरं मदम् ॥
हा मर्ज्य (शुद्ध करण्यास योग्य) सोम—स्वतः पवमान—दहा क्षिप्र (वेगवान) हातांनी मळून शुद्ध केला जातो; इंद्रासाठी तो मत्सर (उन्मत्त-हर्ष) आणि मद (मत्तता/परमानंद) आहे.
It describes Soma in the act of purification—rushing forth, being churned and strained, and becoming a bright, powerful drink offered to the gods, especially to Indra.
These are ritual images from Soma preparation: priests handle and churn the juice and mix it with milk (and poetically, with ‘rays’ of light) to strengthen its invigorating potency.
He symbolizes inner purification: raw energies and emotions are refined through discipline into a clear, luminous joy that supports strength, clarity, and inspired power.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.