Sukta 2

Mantra 1

इदं वसो सुतमन्धः पिबा सुपूर्णमुदरम् । अनाभयिन्ररिमा ते ॥

हे वसो, इदं सुतमन्धः पिब—अन्तरुदरं सुपूर्णं कुरु। अना॑भयिनो वयं ते दद्मः; ते रयिरस्मासु क्षेमवृद्ध्या प्रवर्तताम्।

Mantra 2

नृभिर्धूतः सुतो अश्नैरव्यो वारैः परिपूतः । अश्वो न निक्तो नदीषु ॥

नृभिर्धूतः सुतोऽश्नैरव्यो वारैः परिपूतः; सोमः सर्वतः शुद्ध्यति—नदीषु धौत इवाश्वः। देवप्रवेशाय प्राणमयोऽनन्दः प्रकाशते।

Mantra 3

तं ते यवं यथा गोभिः स्वादुमकर्म श्रीणन्तः । इन्द्र त्वास्मिन्त्सधमादे ॥

तं ते यवं वयं स्वादुमकर्म—गोभिः (रश्मिभिः) यथा यवः सम्मिश्रः; श्रीणन्तः परिशोधयामः। हे इन्द्र, अस्मिन् सधमादे सह नः सन्निधेहि।

Mantra 4

इन्द्र इत्सोमपा एक इन्द्रः सुतपा विश्वायुः । अन्तर्देवान्मर्त्याँश्च ॥

इन्द्र एव सोमपाः एकः; इन्द्रः सुतपाः विश्वायुः। स देवांश्च मर्त्यांश्च अन्तः स्थित्वा तयोर्मध्ये सेतुरिव मध्यस्थो भवति।

Mantra 5

न यं शुक्रो न दुराशीर्न तृप्रा उरुव्यचसम् । अपस्पृण्वते सुहार्दम् ॥

यं उरुव्यचसं न शुक्रम्, न दुराशीः, न तृप्राः अपस्पृण्वते। स हि सुहार्दः—सद्भावयुक्तः शक्तिरिव—यः सत्यगतेः न निराकर्तुं शक्यते।

Mantra 6

गोभिर्यदीमन्ये अस्मन्मृगं न व्रा मृगयन्ते । अभित्सरन्ति धेनुभिः ॥

यदा अन्ये अस्मत् तं मृगं न व्र मृगयन्ते, तदा ते गोभिः धेनुभिश्च सह अभित्सरन्ति। न तु एता गावः केवलं पशवः; एताः प्रकाशस्य प्रतिद्वन्द्विनो दावेदाराः शक्तयः, ये तं बलं ग्रहीतुं इच्छन्ति।

Mantra 7

त्रय इन्द्रस्य सोमाः सुतासः सन्तु देवस्य । स्वे क्षये सुतपाव्नः ॥

इन्द्राय देवाय त्रयः सुताः सोमाः सन्तु। स्वे स्वधाम्नि सुतपावान् सुतरसं पीत्वा तेनानन्देनास्माकं शक्तीः पवित्रयति।

Mantra 8

त्रयः कोशासः श्चोतन्ति तिस्रश्चम्वः सुपूर्णाः । समाने अधि भार्मन् ॥

त्रयः कोशासः स्रवन्ति; तिस्रश्चम्वः सुपूर्णाः समानाधि भार्मणि तिष्ठन्ति। एक एव सोम-आनन्दः क्रमशो मात्राभिः वितीर्यते, आरोहणाय।

Mantra 9

शुचिरसि पुरुनिष्ठाः क्षीरैर्मध्यत आशीर्तः । दध्ना मन्दिष्ठः शूरस्य ॥

त्वं शुचिरसि, बहुषु निष्ठासु स्थापितः। मध्ये क्षीरैः मिश्रितः; दध्ना च शूरस्य मन्दिष्ठतमो भवसि। एवं सोम-उन्मादः इन्द्रस्य जयकर्मणे योग्यः क्रियते।

Mantra 10

इमे त इन्द्र सोमास्तीव्रा अस्मे सुतासः । शुक्रा आशिरं याचन्ते ॥

इमे त इन्द्र सोमाः तीव्राः अस्मे सुताः, शुक्राः; आशिरं याचन्ते, यथा मदः सत्तायां सम्यक् प्रभावी भवेत्।

Mantra 11

ताँ आशिरं पुरोळाशमिन्द्रेमं सोमं श्रीणीहि । रेवन्तं हि त्वा शृणोमि ॥

तां आशिरं पुरोळाशं च इन्द्राय इमं सोमं श्रीणीहि; रेवन्तं हि त्वा शृणोमि—समृद्धिदं, शुद्धे हविषि पूर्णतया प्रत्युत्तरदं।

Mantra 12

हृत्सु पीतासो युध्यन्ते दुर्मदासो न सुरायाम् । ऊधर्न नग्ना जरन्ते ॥

हृत्सु पीतासो युध्यन्ते, दुर्मदासो न सुरायाम्; ऊधर्न नग्ना इव ज॑रन्ते। तस्मात् मदः इन्द्रस्य शुक्रेण प्रभुत्वेन नियन्तव्यः, न तु अव्यवस्थितेन आवेगेन।

Mantra 13

रेवाँ इद्रेवतः स्तोता स्यात्त्वावतो मघोनः । प्रेदु हरिवः श्रुतस्य ॥

हे मघवन् इन्द्र, त्वावतो स्तोता रेवाँ रेवतः स्यात्। हे हरिवः, श्रुतस्य कीर्तिः प्रेदु।

Mantra 14

उक्थं चन शस्यमानमगोररिरा चिकेत । न गायत्रं गीयमानम् ॥

शस्यमानम् उक्थं चन अघोरः अरिः न चिकेट; गीयमानं गायत्रं च न गृह्णाति। एवं सत्यः स्तोत्रः ज्योतिषोऽरिं अतिक्रामति।

Mantra 15

मा न इन्द्र पीयत्नवे मा शर्धते परा दाः । शिक्षा शचीवः शचीभिः ॥

हे इन्द्र, मा नः पीयत्नवे परा दाः; मा शर्धते परा दाः। हे शचीवः, शचीभिः नः शिक्षा।

Mantra 16

वयमु त्वा तदिदर्था इन्द्र त्वायन्तः सखायः । कण्वा उक्थेभिर्जरन्ते ॥

वयम् एव तदर्थाय त्वाम् आगच्छामः, इन्द्र; त्वां सखाय इव अन्विष्यामः। कण्वाः उक्थैः स्तोत्रैश्च त्वयि एव जरन्ते, त्वयि एव वर्धन्ते।

Mantra 17

न घेमन्यदा पपन वज्रिन्नपसो नविष्टौ । तवेदु स्तोमं चिकेत ॥

न हि खलु, वज्रिन्, अन्यत् किञ्चन बलं नवीष्टाम् अपसः प्राप। तव एव स्तोमः चेतसा ज्ञायते, स एव प्रभावं गच्छति।

Mantra 18

इच्छन्ति देवाः सुन्वन्तं न स्वप्नाय स्पृहयन्ति । यन्ति प्रमादमतन्द्राः ॥

देवाः सोमसवनकर्तारम् इच्छन्ति; न स्वप्नाय स्पृहयन्ति। अतन्द्राः प्रमादं न यान्ति; जागरित-प्रमादमर्दन-भावं प्रति यान्ति।

Mantra 19

ओ षु प्र याहि वाजेभिर्मा हृणीथा अभ्यस्मान् । महाँ इव युवजानिः ॥

ओ षु प्र याहि वाजेभिः; मा हृणीथाः अभ्यस्मान्। महानिव युवजानिः।

Mantra 20

मो ष्वद्य दुर्हणावान्त्सायं करदारे अस्मत् । अश्रीर इव जामाता ॥

मो ष्वद्य दुर्हणावान् सायं करदारे अस्मत्; अश्रीर इव जामाता।

Mantra 21

विद्मा ह्यस्य वीरस्य भूरिदावरीं सुमतिम् । त्रिषु जातस्य मनांसि ॥

विद्मा ह्यस्य वीरस्य भूरिदावरीं सुमतिम्; त्रिषु जातस्य मनांसि।

Mantra 22

आ तू षिञ्च कण्वमन्तं न घा विद्म शवसानात् । यशस्तरं शतमूतेः ॥

आ तु षिञ्च कण्वमन्तं; न घा विद्म शवसानात् परं कञ्चन। यशस्तरः स शतमूतेः।

Mantra 23

ज्येष्ठेन सोतरिन्द्राय सोमं वीराय शक्राय । भरा पिबन्नर्याय ॥

ज्येष्ठेन सोतरा, इन्द्राय सोमं वीराय शक्राय भर। स आर्याय पिबतु।

Mantra 24

यो वेदिष्ठो अव्यथिष्वश्वावन्तं जरितृभ्यः । वाजं स्तोतृभ्यो गोमन्तम् ॥

यो वेदिष्ठोऽव्यथिषु, स जरितृभ्यः अश्वावन्तं वाजं ददाति; स्तोतृभ्यः गोमन्तं ददाति—वाजाः प्रगतिशक्तयः, दीप्तबोधरश्मयश्च।

Mantra 25

पन्यम्पन्यमित्सोतार आ धावत मद्याय । सोमं वीराय शूराय ॥

हे सोतारः, पन्यं पन्यम् इत् सोमम् मद्याय आ धावत। सोमं वीराय शूराय—येनान्तःस्थो योद्धा जयशक्तौ प्रज्वलितो भवेत्।

Mantra 26

पाता वृत्रहा सुतमा घा गमन्नारे अस्मत् । नि यमते शतमूतिः ॥

वृत्रहा सुतं सोमं पिबतु, आगच्छतु—आम्, नास्मत् दूरम्। ततः शतमूतिः अस्मासु दृढं नियम्यते।

Mantra 27

एह हरी ब्रह्मयुजा शग्मा वक्षतः सखायम् । गीर्भिः श्रुतं गिर्वणसम् ॥

एह, इह—ब्रह्मयुजा हर्यौ शग्मौ सखायं वहताम्। गीर्भिः श्रुतं गिर्वणसम् इन्द्रं स्तोत्रग्राहिणम्।

Mantra 28

स्वादवः सोमा आ याहि श्रीताः सोमा आ याहि । शिप्रिन्नृषीवः शचीवो नायमच्छा सधमादम् ॥

स्वादवः सोमाः—आ याहि; श्रीताः सोमाः—आ याहि। शिप्रिन्, ऋषीव, शचीवः—अस्माकम् अयम् अच्युतः सधमादः, अन्तः-यज्ञश्च—तम् अच्छाऽऽ याहि।

Mantra 29

स्तुतश्च यास्त्वा वर्धन्ति महे राधसे नृम्णाय । इन्द्र कारिणं वृधन्तः ॥

स्तुतयश्च या त्वा वर्धयन्ति, हे इन्द्र, महे राधसे नृम्णाय च—ताः त्वां वर्धयन्त्यः अस्मासु कारिणं सिद्धिकारिणं च कुर्वन्ति।

Mantra 30

गिरश्च यास्ते गिर्वाह उक्था च तुभ्यं तानि । सत्रा दधिरे शवांसि ॥

गिरश्च यास्ते, हे गिर्वाह, उक्थानि च तुभ्यं—तानि सत्रा दृढं दधिरे शवांसि; जय-धारकाणि बल-तेजांसि।

Mantra 31

एवेदेष तुविकूर्मिर्वाजाँ एको वज्रहस्तः । सनादमृक्तो दयते ॥

एवेदेष तुविकूर्मिर्दूरप्रसरवेगः एको वज्रहस्तः वाजान् बलसमृद्धीन् वितरति। सनादमृक्तो दानं दयया ददाति।

Mantra 32

हन्ता वृत्रं दक्षिणेनेन्द्रः पुरू पुरुहूतः । महान्महीभिः शचीभिः ॥

पुरुहूत इन्द्रः दक्षिणेन बलेन वृत्रं हन्ति। स महान् महाभिः शचीभिः; ताभिः स आवरकं जयति, ऋतस्य विजयम् स्थापयति।

Mantra 33

यस्मिन्विश्वाश्चर्षणय उत च्यौत्ना ज्रयांसि च । अनु घेन्मन्दी मघोनः ॥

यस्मिन् सर्वाश्चर्षणयः, उत च्यौत्नानि ज्रयांसि च, सम्मत्य अनु यान्ति—स एव मन्दी मघोनः, पूर्णतायाः प्रभुः, दाता भवति।

Mantra 34

एष एतानि चकारेन्द्रो विश्वा योऽति शृण्वे । वाजदावा मघोनाम् ॥

एष इन्द्र एतानि सर्वाणि कर्माणि चकार—योऽतिशृण्वे, सामान्यश्रवणात् परं शृणोति; स मघोनां वाजदावा, उदारसमृद्धीनां वितरकः।

Mantra 35

प्रभर्ता रथं गव्यन्तमपाकाच्चिद्यमवति । इनो वसु स हि वोळ्हा ॥

स गव्यन्तं रथं प्रभर्ता—गोप्रभासां (गवां) अन्वेषिणम्; अपाकाच्चिद् यमवति, दूरादपि यं प्रियं पालयति। स इन्‍नः वसु, स हि वोळ्हा—अस्मान् वहति, पारं नयति।

Mantra 36

सनिता विप्रो अर्वद्भिर्हन्ता वृत्रं नृभिः शूरः । सत्योऽविता विधन्तम् ॥

स सनीता विप्रः, अर्वद्भिः नृभिः शूरः, वृत्रं हन्ता—आवरणकर्तारं निहन्ति। स सत्योऽविता, विधन्तं—यज्ञविधानं सम्यक् स्थापयन्तं—पालयति।

Mantra 37

यजध्वैनं प्रियमेधा इन्द्रं सत्राचा मनसा । यो भूत्सोमैः सत्यमद्वा ॥

हे प्रियमेधाः, सत्राचा—सदा अग्रगामिना मनसा युक्तम् इन्द्रं यजध्वम्। यः सोमैः शक्तिभिः सत्य-मत्तः, सत्य-आनन्देन परिपूर्णो भवति।

Mantra 38

गाथश्रवसं सत्पतिं श्रवस्कामं पुरुत्मानम् । कण्वासो गात वाजिनम् ॥

हे कण्वासः, यस्य श्रवो गाथायां प्रतिष्ठितं तं गायत; सत्पतिं, श्रवस्कामं, पुरुत्मानम्। वाजिनं—वाजं वहन्तं वीर्यवन्तं गायत।

Mantra 39

य ऋते चिद्गास्पदेभ्यो दात्सखा नृभ्यः शचीवान् । ये अस्मिन्काममश्रियन् ॥

यः ऋते चिद् गास्पदेभ्यः शूरनृभ्यः सखा भूत्वा रश्मि-गावो ददाति—शचीवान् इन्द्रः; येऽस्मिन् कामे आश्रिताः।

Mantra 40

इत्था धीवन्तमद्रिवः काण्वं मेध्यातिथिम् । मेषो भूतोऽभि यन्नयः ॥

इत्था हे अद्रिवः त्वं धीवन्तं काण्वं मेध्यातिथिं मेध्यमतिथिं स्वयमेवाभि नयसि; मेषो भूत्वा यदभि नयः, तदा तम् अभिसङ्गमे आकर्षसि।

Mantra 41

शिक्षा विभिन्दो अस्मै चत्वार्ययुता ददत् । अष्टा परः सहस्रा ॥

शिक्षा—एतदवगच्छ: विभिन्दोऽस्मै चत्वार्ययुतानि ददात्; अष्टौ च परः सहस्राणि—इन्द्रबलसम्पन्ने दाने दानशक्तिर् एवं वर्धते।

Mantra 42

उत सु त्ये पयोवृधा माकी रणस्य नप्त्या । जनित्वनाय मामहे ॥

उत सु ते पयोवृधाः—पयःपुष्टिकराः—माकी रणस्य नप्त्यायां हीयन्ते; जनित्वनाय (नवभवाय) वयं मामहे—तां शक्तिं स्तुमः, आह्वयामश्च।