Sukta 2

Mantra 1

इदं वसो सुतमन्धः पिबा सुपूर्णमुदरम् । अनाभयिन्ररिमा ते ॥

હે વસુ, આ પિષાયેલો સોમરસ—આ આનંદમય અંધઃ—પાન કર; આંતરનું પાત્ર પૂર્ણ ભર. નિર્ભય બની અમે તને અર્પણ કરીએ; તારી સમૃદ્ધિ અમામાં સુરક્ષિત વૃદ્ધિરૂપે પ્રવર્તે.

Mantra 2

नृभिर्धूतः सुतो अश्नैरव्यो वारैः परिपूतः । अश्वो न निक्तो नदीषु ॥

મનુષ્યો દ્વારા પિષાઈ અને ઝાંખાઈ કાઢાયેલો, ઊનના ગાળણમાં પથ્થરો દ્વારા છનાયેલો—સોમ સર્વત્ર શુદ્ધ થાય છે; નદીઓમાં ધોઈને ચમકતો ઘોડો જેમ—દેવના પ્રવેશ માટે સ્પષ્ટ થયેલો પ્રાણમય આનંદ.

Mantra 3

तं ते यवं यथा गोभिः स्वादुमकर्म श्रीणन्तः । इन्द्र त्वास्मिन्त्सधमादे ॥

તારો તે અર્પણ અમે મધુર બનાવ્યો છે—ગાયો (પ્રકાશકિરણો) સાથે મિશ્રિત જવ જેમ—જ્યારે અમે તેને મિશ્રિત કરી શુદ્ધ કરીએ છીએ; હે ઇન્દ્ર, આ સામૂહિક આનંદ અને સહભાગી ઉલ્લાસમાં તું અમારી સાથે રહેજે.

Mantra 4

इन्द्र इत्सोमपा एक इन्द्रः सुतपा विश्वायुः । अन्तर्देवान्मर्त्याँश्च ॥

ઇન્દ્ર જ સોમપા છે—એકમાત્ર; ઇન્દ્ર સુતપા છે, સર્વાયુઃ. તે દેવો અને મર્ત્યોની વચ્ચે અંતરમાં સ્થિત રહી, મધ્યસ્થ બની ઊભો રહે છે.

Mantra 5

न यं शुक्रो न दुराशीर्न तृप्रा उरुव्यचसम् । अपस्पृण्वते सुहार्दम् ॥

જેણે ઉરુવ્યચસ—વિસ્તૃત તેજસ્વી વ્યાપ ધરાવે છે—તેને ન શુક્ર (પ્રકાશમાન બળ), ન દુરાશી (દુર્ભાવના), ન તૃપ્રા (આત્મતૃપ્ત) દૂર ઠેલી શકે; કારણ કે તે સુહાર್ದ—સદ્‌હૃદય શક્તિ—છે, જેને સાચી ગતિમાંથી બહાર કાઢી શકાય નહિ.

Mantra 6

गोभिर्यदीमन्ये अस्मन्मृगं न व्रा मृगयन्ते । अभित्सरन्ति धेनुभिः ॥

જ્યારે બીજા લોકો અમાથી તેને મૃગને જેમ શિકારી પીછો કરે તેમ મૃગયંતે—શિકાર કરે છે—ત્યારે તેઓ ધેનુભિઃ, ગોભિઃ—પોતાના ‘ગાયો’ સમાન બળોના ઝુંડ સાથે—તેની ઉપર અભિત્સરંતિ, દબાણ કરે છે.

Mantra 7

त्रय इन्द्रस्य सोमाः सुतासः सन्तु देवस्य । स्वे क्षये सुतपाव्नः ॥

ઇન્દ્ર માટે દેવના ત્રણ સોમરસ—સુત (પિચડેલા) સોમ—હોવા દો. સ્વક્ષયે, પોતાના જ નિવાસ-ચેતનમાં, સુતપાવન—અભિષુત રસ પીને અમારી શક્તિઓને તે આનંદ-ઉન્માદથી શુદ્ધ કરનાર—વિરાજે.

Mantra 8

त्रयः कोशासः श्चोतन्ति तिस्रश्चम्वः सुपूर्णाः । समाने अधि भार्मन् ॥

ત્રણ કોશા (પાત્રો) ટપકીને વહે છે; ત્રણ ચમૂ (પ્યાલા) સુપૂર્ણ ભરેલા ઊભા છે—એક જ આધાર પર. આમ એક જ આનંદ સમાન આધાર ઉપર ક્રમબદ્ધ માપોમાં વહેંચાય છે, આરોહણ માટે.

Mantra 9

शुचिरसि पुरुनिष्ठाः क्षीरैर्मध्यत आशीर्तः । दध्ना मन्दिष्ठः शूरस्य ॥

તું શુચિ છે, અનેક નિષ્ઠાઓમાં સ્થાપિત; મધ્યમાં ક્ષીર (દૂધ) સાથે મિશ્રિત, અને દધિ (દહીં) સાથે શૂર (વીર) માટે સર્વાધિક મન્દિષ્ઠ—અતિ આનંદદાયક—બને છે. આમ ઇન્દ્રના વિજયી કર્મ માટે આ ઉન્માદ યોગ્ય બને છે.

Mantra 10

इमे त इन्द्र सोमास्तीव्रा अस्मे सुतासः । शुक्रा आशिरं याचन्ते ॥

હે ઇન્દ્ર, આ સોમરસો તારા માટે છે—તીવ્ર, અને અમારા માટે પિષાઈને સુત થયેલા; તેજસ્વી, ઉજ્જ્વલ બળવાળા—આશિર્ (મિશ્રણ/સ્પષ્ટીકરણ માટેનું સંમિશ્રણ) માગે છે.

Mantra 11

ताँ आशिरं पुरोळाशमिन्द्रेमं सोमं श्रीणीहि । रेवन्तं हि त्वा शृणोमि ॥

આશિર્ અને પુરોળાશ સાથે, ઇન્દ્ર માટે આ સોમને શ્રીણી (મિશ્રિત/શોધિત) કર; કારણ કે હું તને રેવંત—સમૃદ્ધિ લાવનાર—રૂપે સાંભળું છું.

Mantra 12

हृत्सु पीतासो युध्यन्ते दुर्मदासो न सुरायाम् । ऊधर्न नग्ना जरन्ते ॥

હૃદયોમાં પીધેલી શક્તિઓ યુદ્ધ કરે છે—જેમ દુરમદ લોકો સુરામાં; તેઓ ઊધર જેવી નગ્ન થઈ દહે છે.

Mantra 13

रेवाँ इद्रेवतः स्तोता स्यात्त्वावतो मघोनः । प्रेदु हरिवः श्रुतस्य ॥

પ્રકાશમય સમૃદ્ધિમાં સાચે ધનવાન એ જ બને, જે સ્તોતૃ તને આશ્રયે છે, હે દાનવીર ઇન્દ્ર; અને હે હરિવઃ (કપિલ અશ્વોના સ્વામી), શ્રુત—પ્રેરિત શ્રવણની કીર્તિ આગળ પ્રસરે.

Mantra 14

उक्थं चन शस्यमानमगोररिरा चिकेत । न गायत्रं गीयमानम् ॥

ઉચ્ચારાતું ઉક્થ પણ શત્રુ શક્તિ જાણી શકતી નથી; ગવાતું ગાયત્ર પણ તે પકડી શકતી નથી—એથી સત્ય સ્તુતિ પ્રકાશના વૈરીને પાર કરી જાય છે.

Mantra 15

मा न इन्द्र पीयत्नवे मा शर्धते परा दाः । शिक्षा शचीवः शचीभिः ॥

હે ઇન્દ્ર, અમને શોષી લેવા ઇચ્છનારને સોંપી ન દે; અમને ઉગ્ર ટોળાને પરા ન આપ. હે શચીવઃ, તારી શચીઓથી અમને શિક્ષા આપ.

Mantra 16

वयमु त्वा तदिदर्था इन्द्र त्वायन्तः सखायः । कण्वा उक्थेभिर्जरन्ते ॥

હે ઇન્દ્ર! એ જ હેતુ માટે અમે નિશ્ચયે તારી પાસે આવીએ છીએ; તને સખા તરીકે શોધતા. કણ્વો ઉક્થો (સ્તુતિ-વચનો) દ્વારા તારી સ્તુતિમાં જરતા રહે છે.

Mantra 17

न घेमन्यदा पपन वज्रिन्नपसो नविष्टौ । तवेदु स्तोमं चिकेत ॥

હે વજ્રધારી! ખરેખર, અન્ય કોઈ શક્તિએ નવીનતમ કર્મો (અપસઃ) પ્રાપ્ત કર્યા નથી; તારો જ સ્તોમ (સ્તુતિગીત) જાગૃતપણે ઓળખાય છે અને કાર્યસાધક બને છે.

Mantra 18

इच्छन्ति देवाः सुन्वन्तं न स्वप्नाय स्पृहयन्ति । यन्ति प्रमादमतन्द्राः ॥

દેવો સોમ પિષનાર (સુન્વંત) ને ઇચ્છે છે; તેઓ નિદ્રા માટે લાલાયિત નથી. અતન્દ્ર, તેઓ પ્રમાદ તરફ નહિ, જાગૃત અધિપત્યની અવસ્થાની તરફ ગતિ કરે છે.

Mantra 19

ओ षु प्र याहि वाजेभिर्मा हृणीथा अभ्यस्मान् । महाँ इव युवजानिः ॥

ઓ ષુ, વાજો (બળ-સમૃદ્ધિ) સાથે અમારી તરફ પ્રસ્થાન કર; અમારાથી તિરસ્કાર કરીને દૂર ન થા. મહાન પુરુષ સમ, યુવાન વેગ અને નવજીવનદાયી ઊર્જા સાથે આવી પડ.

Mantra 20

मो ष्वद्य दुर्हणावान्त्सायं करदारे अस्मत् । अश्रीर इव जामाता ॥

આજે દુર્હણાવાન—સહન કરવો કઠિન એવો પ્રતિકૂળ બળ—સાંજ સુધી અમને દૂર ન કરી દે; આનંદહીન જમાઈને જેમ દૂર રાખે તેમ નહિ. પરંતુ અમારી સંગતિ (સંવાદ/સંયોગ)ને નજીક અને શુભ રાખ.

Mantra 21

विद्मा ह्यस्य वीरस्य भूरिदावरीं सुमतिम् । त्रिषु जातस्य मनांसि ॥

કારણ કે અમે આ વીરની સુમતિ જાણીએ છીએ—ભૂરિદાવરી, બહુ આપનારી, સમૃદ્ધિ ઉઘાડનારી. અને જે ત્રિષુ જાતઃ—ત્રિગુણ/ત્રિલોકમાં જન્મેલો—તેના મનોભાવો પણ અમે જાણીએ છીએ, જે સર્વ સ્તરોને આવરી લે છે.

Mantra 22

आ तू षिञ्च कण्वमन्तं न घा विद्म शवसानात् । यशस्तरं शतमूतेः ॥

હે (ઇન્દ્ર), હવે કણ્વપ્રેરિત આ પરિપૂર્ણતા ઢોળી દે; કારણ કે અમે શક્તિમાન પાસેથી એથી મહાન કોઈને જાણતા નથી. તે તો વધુ યશસ્વી છે—શતમૂતિ, સો સહાય આપનાર શક્તિ.

Mantra 23

ज्येष्ठेन सोतरिन्द्राय सोमं वीराय शक्राय । भरा पिबन्नर्याय ॥

હે સોમપેષક, સર્વોત્કૃષ્ટ પેષણથી ઇન્દ્ર માટે સોમ લાવ—વીર, શક્ર માટે. આર્ય (ઉન્નત) શક્તિરૂપે તે પીવે—આત્માને ઊર્ધ્વ તરફ દોરી જનાર.

Mantra 24

यो वेदिष्ठो अव्यथिष्वश्वावन्तं जरितृभ्यः । वाजं स्तोतृभ्यो गोमन्तम् ॥

જે અચલ અવસ્થાઓમાં સર્વાધિક વિદ્વાન છે—તે જરિતૃઓને અશ્વસમૃદ્ધ બળની પરિપૂર્ણતા આપે છે, અને સ્તોતાઓને ગોસમૃદ્ધ સમૃદ્ધિ આપે છે: પ્રગતિના વાજ અને પ્રકાશમય જ્ઞાનના કિરણો.

Mantra 25

पन्यम्पन्यमित्सोतार आ धावत मद्याय । सोमं वीराय शूराय ॥

હે સોમપીડકો, સદા-મનોહર સોમ લઈને અહીં દોડી આવો—ચેતનાના આનંદ માટે; વીરમાં, શૂરમાં માટે સોમ, જેથી આંતરિક યોદ્ધા વિજયી બળમાં પ્રજ્વલિત થાય.

Mantra 26

पाता वृत्रहा सुतमा घा गमन्नारे अस्मत् । नि यमते शतमूतिः ॥

વૃત્રહા ઇન્દ્ર દબાયેલો સોમ પીવે અને આવે—હા, અમારાથી દૂર નહીં આવે; ત્યારે શતગુણ સહાય અમારા અંતરમાં દૃઢપણે સ્થિર થાય.

Mantra 27

एह हरी ब्रह्मयुजा शग्मा वक्षतः सखायम् । गीर्भिः श्रुतं गिर्वणसम् ॥

અહીં, અહીં—બ્રહ્મવાણીથી જોડાયેલા બે તામ્રવર્ણ અશ્વો મિત્ર, બળવાનને લાવે; અમારા ગીતોથી શ્રુતિમાં પ્રગટ થયેલા, ગીર્વાણસ ઇન્દ્ર—સ્તુતિ સ્વીકારનારને.

Mantra 28

स्वादवः सोमा आ याहि श्रीताः सोमा आ याहि । शिप्रिन्नृषीवः शचीवो नायमच्छा सधमादम् ॥

હે ઇન્દ્ર! મધુર સોમપાન તરફ અહીં આવો; તેજસ્વી, શુદ્ધ કરાયેલા સોમપાન તરફ અહીં આવો. હે શિપ્રિન્ (મજબૂત જડબાવાળા), ઋષિ-સમાન, શચીવ (પ્રભાવશાળી શક્તિના સ્વામી)—આ અમારા સહ-આનંદ અને આંતરિક સધમાદ (સામૂહિક યજ્ઞ-ભોજન) તરફ આવો.

Mantra 29

स्तुतश्च यास्त्वा वर्धन्ति महे राधसे नृम्णाय । इन्द्र कारिणं वृधन्तः ॥

અને હે ઇન્દ્ર! જે સ્તુતિઓ તને વધારતી જાય છે—મહાન રાધસ (સમૃદ્ધિ/દાન) અને નૃમ્ણ (પુરુષાર્થમય બળ) માટે—તે સ્તુતિઓ તને બળ આપીને, અમામાં તને કર્તા અને સિદ્ધિકર્તા બનાવે છે.

Mantra 30

गिरश्च यास्ते गिर्वाह उक्था च तुभ्यं तानि । सत्रा दधिरे शवांसि ॥

હે ગિર્વાહ (પવિત્ર વાણીના વહનકર્તા)! જે ગિરઃ (ગીતો) અને ઉક્થ (સ્તુતિ-હિમ્નો) તારા છે—તે બધાં તારા માટે એકસાથે દૃઢપણે શવાંસિ (બળ-શક્તિઓ) સ્થાપે છે: વિજયને ધારણ કરનાર ઊર્જાઓ.

Mantra 31

एवेदेष तुविकूर्मिर्वाजाँ एको वज्रहस्तः । सनादमृक्तो दयते ॥

એ રીતે નિશ્ચયે આ તુવિકૂર્મિ—દૂર સુધી ધસી જનાર—વજ્રહસ્ત એકમાત્ર, બળના વાજો (વિજય-શક્તિઓ) પ્રગટ કરે છે; સનાતનથી અક્ષત રહી તે પોતાનું દાન વહેંચે છે.

Mantra 32

हन्ता वृत्रं दक्षिणेनेन्द्रः पुरू पुरुहूतः । महान्महीभिः शचीभिः ॥

પુરુહૂત ઇન્દ્ર જમણા હાથની શક્તિથી વૃત્રનો સંહાર કરે છે; મહાન છે તે મહાન શચીઓ (પ્રભાવશાળી શક્તિઓ) વડે—એ શક્તિઓથી આવરણકર્તા પર ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)નો વિજય સ્થાપે છે.

Mantra 33

यस्मिन्विश्वाश्चर्षणय उत च्यौत्ना ज्रयांसि च । अनु घेन्मन्दी मघोनः ॥

જેનામાં સર્વ ચર્ષણયો (જનસમુદાયો) તેમજ ચ્યૌત્ના (ચલિત શક્તિઓ) અને જ્રયાંસિ (ઝડપી પ્રવાહો) સહમત થઈ અનુસરે છે—તે જ મઘોન, આનંદિત દાતા, સમૃદ્ધિનો સ્વામી બને છે.

Mantra 34

एष एतानि चकारेन्द्रो विश्वा योऽति शृण्वे । वाजदावा मघोनाम् ॥

આ ઇન્દ્રે આ સર્વ કર્મો સિદ્ધ કર્યા છે—જે સામાન્ય શ્રવણથી પરે પણ સાંભળે છે; તે વાજનો દાતા, મઘવોના (ઉદાર દાતાઓના) સમૃદ્ધ દાનોનો વિતરણકર્તા છે.

Mantra 35

प्रभर्ता रथं गव्यन्तमपाकाच्चिद्यमवति । इनो वसु स हि वोळ्हा ॥

તે ગવેષક (ગાયો/કિરણો શોધતું) રથને આગળ ધપાવે છે, અને દૂરથી પણ જેને તે અનુગ્રહ કરે છે તેને રક્ષે છે; તે બળવાન, શુભ ધન—હા, એ જ આપણને પાર ઉતારનાર વહનકર્તા છે.

Mantra 36

सनिता विप्रो अर्वद्भिर्हन्ता वृत्रं नृभिः शूरः । सत्योऽविता विधन्तम् ॥

વિજયી અને પ્રેરિત ઋષિ, અશ્વો સાથે અને નરોના શૌર્ય સાથે, તે વૃત્ર (આવરણકર્તા)ને સંહારે છે; સત્યરૂપે, જે યજ્ઞવિધિ/અર્પણને યોગ્ય રીતે ગોઠવે છે તેનો તે રક્ષક છે.

Mantra 37

यजध्वैनं प्रियमेधा इन्द्रं सत्राचा मनसा । यो भूत्सोमैः सत्यमद्वा ॥

હે પ્રિયમેધાઓ, સદા આગળ વધતા મનવાળા ઇન્દ્રને મનથી યજ્ઞ કરો; જે સોમબળોથી સત્યમદ—સત્યાનંદથી પરિપૂર્ણ મત્ત—બને છે.

Mantra 38

गाथश्रवसं सत्पतिं श्रवस्कामं पुरुत्मानम् । कण्वासो गात वाजिनम् ॥

હે કણ્વાઓ, ગાથામાં જેના યશનું શ્રવણ થાય છે એવા—સત્પતિ, શ્રવસ્કામ, પુરુત્માન—તેને ગાવો; વાજ લાવનાર, વાજિન એવા પરાક્રમીને ગાવો.

Mantra 39

य ऋते चिद्गास्पदेभ्यो दात्सखा नृभ्यः शचीवान् । ये अस्मिन्काममश्रियन् ॥

જે ઋતે ચિત્ ગાસ્પદોથી પણ વિના, સખા બની વીર નરોને ગા (કિરણો) આપે છે—શચીવાન ઇન્દ્ર—તેને, જેઓ આ કામમાં આશ્રયે આવ્યા છે.

Mantra 40

इत्था धीवन्तमद्रिवः काण्वं मेध्यातिथिम् । मेषो भूतोऽभि यन्नयः ॥

હે અદ્રિવઃ (પેષણપથ્થર ધારક), આમ તું વિચારસમૃદ્ધ કાણ્વ—મેધ્ય અતિથિ—ને પોતાના તરફ દોરી લાવે છે; મેષ (આક્રમક બળ) બનીને, જ્યારે તું તેને અભિમુખ ખેંચે છે.

Mantra 41

शिक्षा विभिन्दो अस्मै चत्वार्ययुता ददत् । अष्टा परः सहस्रा ॥

આ શીખો, જાણો: વિભિન્દુએ તેને ચાર અયુત (ચારે દશહજાર) આપ્યાં; અને તેનાથી પરે આઠ સહસ્ર (આઠ હજાર) પણ—ઇન્દ્રબળ હાજર હોય ત્યારે દાનશક્તિ એમ વધે છે.

Mantra 42

उत सु त्ये पयोवृधा माकी रणस्य नप्त्या । जनित्वनाय मामहे ॥

અને તે પણ—પયોઃવૃધાઃ (દૂધ/પોષક મધુરતા વધારનારાઓ)—રણના નાપ્ત્ય (આનંદ અને યુદ્ધની વંશપરંપરા)માં કદી અછતવાળા નથી; જનિત્વનાય (નવજન્મ/ભવનશક્તિ) માટે અમે સ્તુતિ કરીએ છીએ, આહ્વાન કરીએ છીએ.