
Sukta 5.2
Atri (traditional attribution for RV 5.2)
Triṣṭubh (probable)
अयं सूक्तः अग्निं स्तौति—स गूढोऽपि नित्यं प्रकटो वह्निः; रहसि स्थाने बाल इव संवृतः, किन्तु मनुष्यकर्मणि यज्ञे च स्पष्टं दृश्यते। स प्राज्ञो होताऽग्निराहूयते, यः बन्धान् विमोचयति (शुनःशेपवत्) च उपासकाय रक्षां शान्तिं च सुरक्षितं निवासस्थानं ददाति—यः पवित्रं सदः समिध्य आसीनं कल्पयति हविषींश्च जुहोति।
Mantra 1
कुमारं माता युवतिः समुब्धं गुहा बिभर्ति न ददाति पित्रे । अनीकमस्य न मिनज्जनासः पुरः पश्यन्ति निहितमरतौ ॥
कुमारं माता युवतिः समुब्धं गुहा बिभर्ति न ददाति पित्रे। अनीकमस्य न मिनज्जनासः पुरः पश्यन्ति निहितमरतौ॥
Mantra 2
कमेतं त्वं युवते कुमारं पेषी बिभर्षि महिषी जजान । पूर्वीर्हि गर्भः शरदो ववर्धापश्यं जातं यदसूत माता ॥
कमेतं त्वं युवते कुमारं पेषी बिभर्षि महिषी जजान। पूर्वीर्हि गर्भः शरदो ववर्धापश्यं जातं यदसूत माता॥
Mantra 3
हिरण्यदन्तं शुचिवर्णमारात्क्षेत्रादपश्यमायुधा मिमानम् । ददानो अस्मा अमृतं विपृक्वत्किं मामनिन्द्राः कृणवन्ननुक्थाः ॥
आरात् क्षेत्रादपश्यम्—हिरण्यदन्तं शुचिवर्णम्—आयुधा मिमानम्। स अस्मै अमृतं विपृक्वत् ददानः; किं माम् अनिन्द्राः अनुक्थाः कृणवन्?
Mantra 4
क्षेत्रादपश्यं सनुतश्चरन्तं सुमद्यूथं न पुरु शोभमानम् । न ता अगृभ्रन्नजनिष्ट हि षः पलिक्नीरिद्युवतयो भवन्ति ॥
क्षेत्रादपश्यं सनुतश्चरन्तं सुमद्यूथं न पुरु शोभमानम्। न ता अगृभ्रन्; न जनिष्ट हि षः तासाम्; पलिक्नीर् इद् युवतयो भवन्ति।
Mantra 5
के मे मर्यकं वि यवन्त गोभिर्न येषां गोपा अरणश्चिदास । य ईं जगृभुरव ते सृजन्त्वाजाति पश्व उप नश्चिकित्वान् ॥
के मे मर्यकं वि यवन्त गोभिः—न येषां गोपा अरणश्चिदास। य ईं जगृभुरव ते सृजन्तु; आजाति पश्व उप नश्चिकित्वान्।
Mantra 6
वसां राजानं वसतिं जनानामरातयो नि दधुर्मर्त्येषु । ब्रह्माण्यत्रेरव तं सृजन्तु निन्दितारो निन्द्यासो भवन्तु ॥
वसां राजानं वसतिं जनानाम् अरातयः मर्त्येषु निद्धधुः। ब्रह्माण्यत्रेरव तं सृजन्तु निन्दितारो निन्द्यासो भवन्तु॥
Mantra 7
शुनश्चिच्छेपं निदितं सहस्राद्यूपादमुञ्चो अशमिष्ट हि षः । एवास्मदग्ने वि मुमुग्धि पाशान्होतश्चिकित्व इह तू निषद्य ॥
शुनश्चिच्छेपं निदितं सहस्राद् यूपादमुञ्चो अशमिष्ट हि षः। एवास्मदग्ने वि मुमुग्धि पाशान् होतश्चिकित्व इह तू निषद्य॥
Mantra 8
हृणीयमानो अप हि मदैयेः प्र मे देवानां व्रतपा उवाच । इन्द्रो विद्वाँ अनु हि त्वा चचक्ष तेनाहमग्ने अनुशिष्ट आगाम् ॥
हृणीयमानो अप हि मदैयेः प्र मे देवानां व्रतपा उवाच। इन्द्रो विद्वान् अनु हि त्वा चचक्ष तेनाहमग्ने अनुशिष्ट आगाम्॥
Mantra 9
वि ज्योतिषा बृहता भात्यग्निराविर्विश्वानि कृणुते महित्वा । प्रादेवीर्मायाः सहते दुरेवाः शिशीते शृङ्गे रक्षसे विनिक्षे ॥
बृहता ज्योतिषा अग्निराविर्भाति; महत्त्वेन विश्वानि प्रकाशयति। स अदेवीर्मायाः सहते दुरेवाः; रक्षसे विनिक्षे शृङ्गे शिशीते।
Mantra 10
उत स्वानासो दिवि षन्त्वग्नेस्तिग्मायुधा रक्षसे हन्तवा उ । मदे चिदस्य प्र रुजन्ति भामा न वरन्ते परिबाधो अदेवीः ॥
उत स्वानासो दिवि सन्त्वग्नेस्तिग्मायुधा रक्षसे हन्तवा उ। मदे चिदस्य प्र रुजन्ति भामाः; न वरन्ते परिबाधो अदेवीः।
Mantra 11
एतं ते स्तोमं तुविजात विप्रो रथं न धीरः स्वपा अतक्षम् । यदीदग्ने प्रति त्वं देव हर्याः स्वर्वतीरप एना जयेम ॥
एतं ते स्तोमं तुविजात विप्रो रथं न धीरः स्वपा अतक्षम्। यदीदग्ने प्रति त्वं देव हर्याः, स्वर्वतीरप एना जयेम।
Mantra 12
तुविग्रीवो वृषभो वावृधानोऽशत्र्वर्यः समजाति वेदः । इतीममग्निममृता अवोचन्बर्हिष्मते मनवे शर्म यंसद्धविष्मते मनवे शर्म यंसत् ॥
तुविग्रीवो वृषभो वावृधानोऽशत्र्वर्यः समजातिं वेद। इतीममग्निममृता अवोचन्—बर्हिष्मते मनवे शर्म यंसत्, हविष्मते मनवे शर्म यंसत्॥
Agni is introduced through a paradox: like a ‘boy’ borne by a young mother, he is hidden in the secret place yet seen in front through human hands and work.
The hymn expands Agni’s roles—revealer, priestly knower, and effective helper—linking cosmic mystery (hidden fire) with ritual efficacy (fire in the aratí, the working hands).
Agni is invoked as the liberator who loosens bonds, exemplified by the release of Śunaḥśepa from the sacrificial post, and is asked to unbind the worshipper’s constraints.
It ends with a strong epithet-cluster (bull, mighty-necked, noble, non-hostile) and a repeated blessing: may Agni grant peace and shelter to the one who prepares the seat and offers oblations.
guhā bibharti ("bears him in the secret place")
vi mumugdhi pāśān ("loosen the bonds")
śarma yaṃsat ("may he grant shelter/peace")
It teaches that Agni is both hidden and visible: concealed in secret places like fire in wood, yet clearly present in ritual and human work. The hymn asks Agni to protect the worshipper and make the sacrifice effective.
Śunaḥśepa is remembered as one who was bound to a sacrificial post and was released. The hymn uses this as an example of Agni’s power to loosen bonds and remove constraining difficulties for the devotee.
It is suited to the start of a fire-rite: kindling Agni, inviting him as Hotṛ, and offering ghee or other havis. Its prayers are especially relevant when seeking protection, inner strength, and freedom from obstacles.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.