Sukta 56
Sukta 3.56
Viśvāmitra Gāthina (family attribution for Maṇḍala 3)
Dharmic/Ṛta-order of the gods (cosmic law) rather than a single personalized deity
Triṣṭubh
अयं सूक्तः अवध्यं ऋतम् स्तौति—देवैः जगदाधारणाय ये दृढाः प्रथमा व्रतानि स्थापितानि, यैः लोकाः पर्वताश्चापि न नम्यन्ते। पुनःपुनस्त्रय्याः (त्रयो लोकाः, तिस्रः शक्तयः, तिस्र आपः) उल्लेखेन स विश्वव्यवस्थां छन्दोमयीं लयबद्धां शासनरूपां दर्शयति, या यज्ञसत्रेऽपि अवतरति। अस्य सूक्तस्य प्रयोजनं यत् यजमानस्य कर्म च मनश्च तस्मिन् परेऽभेद्ये नियमधर्मे समन्वीयेत, येन देवाः ‘आगच्छेयुः’ क्षेमं च प्रतिष्ठापयेयुः।
Mantras
Mantra 1
न ता मिनन्ति मायिनो न धीरा व्रता देवानां प्रथमा ध्रुवाणि । न रोदसी अद्रुहा वेद्याभिर्न पर्वता निनमे तस्थिवांसः ॥
न ता मिनन्ति मायिनो न धीराः व्रता देवानां प्रथमा ध्रुवाणि। न रोदसी अद्रुहा वेद्याभिः न पर्वता निनमे तस्थिवांसः॥
Mantra 2
षड्भाराँ एको अचरन्बिभर्त्यृतं वर्षिष्ठमुप गाव आगुः । तिस्रो महीरुपरास्तस्थुरत्या गुहा द्वे निहिते दर्श्येका ॥
एकः सञ्चरन् षड्भारान् बिभर्ति, वर्षिष्ठम् ऋतं धारयति; गावः तमुपागच्छन्ति। तिस्रो महीरुपराः स्थिराः तस्थुः; गुहायां द्वे निहिते, एका तु दर्श्या।
Mantra 3
त्रिपाजस्यो वृषभो विश्वरूप उत त्र्युधा पुरुध प्रजावान् । त्र्यनीकः पत्यते माहिनावान्त्स रेतोधा वृषभः शश्वतीनाम् ॥
त्रिपाजस्यो वृषभो विश्वरूपः, त्र्युधा प्रज्ञावान् बहुधा प्रजावान्। त्र्यनीकः स महिम्ना महिमावान् पत्यते। स एव रेतोधा वृषभः शश्वतीनां पतिः।
Mantra 4
अभीक आसां पदवीरबोध्यादित्यानामह्वे चारु नाम । आपश्चिदस्मा अरमन्त देवीः पृथग्व्रजन्तीः परि षीमवृञ्जन् ॥
आसां पदवी अभिकम् अबोधि; आदित्यानाम् आह्वे चारु नाम उदतिष्ठत्। देवीरापश्चिदस्मै अरमन्त; पृथग्व्रजन्त्यः परितः एनम् अवृञ्जन्।
Mantra 5
त्री षधस्था सिन्धवस्त्रिः कवीनामुत त्रिमाता विदथेषु सम्राट् । ऋतावरीर्योषणास्तिस्रो अप्यास्त्रिरा दिवो विदथे पत्यमानाः ॥
षट्सधस्थे त्री सिन्धवः प्रतिष्ठिताः; त्रिः कवीनाṃ कर्म च; उत त्रिमाता विदथेषु सम्राट्। ऋतावरीर्योषणास्तिस्रोऽप्यास्त्रयः; त्रिरा दिवो विदथे पत्यमानाः।
Mantra 6
त्रिरा दिवः सवितर्वार्याणि दिवेदिव आ सुव त्रिर्नो अह्नः । त्रिधातु राय आ सुवा वसूनि भग त्रातर्धिषणे सातये धाः ॥
त्रिरा दिवः सवितर्वार्याणि दिवेदिव आ सुव त्रिर्नो अह्नः। त्रिधातु राय आ सुवा वसूनि भग त्रातर्धिषणे सातये धाः।
Mantra 7
त्रिरा दिवः सविता सोषवीति राजाना मित्रावरुणा सुपाणी । आपश्चिदस्य रोदसी चिदुर्वी रत्नं भिक्षन्त सवितुः सवाय ॥
त्रिरा दिवः सविता सोषवीति राजाना मित्रावरुणा सुपाणी। आपश्चिदस्य रोदसी चिदुर्वी रत्नं भिक्षन्त सवितुः सवाय।
Mantra 8
त्रिरुत्तमा दूणशा रोचनानि त्रयो राजन्त्यसुरस्य वीराः । ऋतावान इषिरा दूळभासस्त्रिरा दिवो विदथे सन्तु देवाः ॥
त्रिरुत्तमा दूणशा रोचनानि; त्रयो राजन्त्यसुरस्य वीराः। ऋतावान इषिरा दूळभासः—त्रिरा दिवो विदथे सन्तु देवाः॥
Frequently Asked Questions
It is mainly about Ṛta—the firm cosmic order and the gods’ unbreakable ordinances. The hymn says this order cannot be bent, and it asks the divine powers to preside over the sacrifice.
The repeated triads (three realms, three waters/rivers, three ruling powers) present the universe as patterned and governed. The hymn uses this structure to show that Ṛta is an ordered, rhythmic principle that also guides the ritual.
Not strictly. Its focus is the dharmic/Ṛta-order upheld by the gods, though some verses can be read alongside Savitṛ-like ordering and impulsion; the emphasis remains on the governing law rather than a single personalized deity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.