Sukta 56
Sukta 3.56
Viśvāmitra Gāthina (family attribution for Maṇḍala 3)
Dharmic/Ṛta-order of the gods (cosmic law) rather than a single personalized deity
Triṣṭubh
এই সূক্তত অখণ্ডনীয় ঋতক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—দেৱতাসকলে যি দৃঢ়, আদিম বিধান (ব্ৰতা)ৰ দ্বাৰা বিশ্বক ধৰি ৰাখে, সেয়া ইমান স্থিৰ যে লোকসমূহ আৰু পৰ্বতমালাও বেঁকা হ’বলৈ বাধ্য নহয়। পুনঃপুন ত্ৰয়ী ৰূপ (তিনিটা লোক, তিনিটা শক্তি, তিনিটা জল)ৰ জৰিয়তে ইয়াত দেখুওৱা হৈছে যে কসমিক শৃঙ্খলা এক ধাঁচবদ্ধ, ছন্দোময় শাসন, যি যজ্ঞ-সত্ৰলৈ নামি আহে। সূক্তটোৰ উদ্দেশ্য হৈছে যজমানৰ ক্ৰিয়া আৰু চিন্তাক সেই উচ্চ, অটুট নিয়মৰ সৈতে মিলাই দিয়া, যাতে দেৱতাসকল “আহে” আৰু কল্যাণ-সুখ স্থাপন কৰে।
Mantras
Mantra 1
न ता मिनन्ति मायिनो न धीरा व्रता देवानां प्रथमा ध्रुवाणि । न रोदसी अद्रुहा वेद्याभिर्न पर्वता निनमे तस्थिवांसः ॥
মায়াবী শক্তিৰ অধিপতি হ’লেও জ্ঞানীসকলে দেৱসকলৰ প্ৰথম আৰু দৃঢ় বিধান ভংগ নকৰে। সত্যনিষ্ঠ দুই লোক (ৰোদসী) তেওঁলোকৰ কৰ্মেৰে নত নহয়; আৰু স্থিৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত পৰ্বতসমূহো নত কৰোৱা নাযায়।
Mantra 2
षड्भाराँ एको अचरन्बिभर्त्यृतं वर्षिष्ठमुप गाव आगुः । तिस्रो महीरुपरास्तस्थुरत्या गुहा द्वे निहिते दर्श्येका ॥
এজনাই গতি কৰি ছয়টা ভাৰ বহন কৰে, আৰু ঋত—সৰ্বাধিক প্ৰচুৰ সত্য—ধৰি ৰাখে; গাভীসমূহ তাৰ ওচৰলৈ আহে। ওপৰৰ তিনিটা মহান লোক দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ থাকে; গুপ্ত গুহাত দুটা নিহিত, এটা দৃশ্যমান।
Mantra 3
त्रिपाजस्यो वृषभो विश्वरूप उत त्र्युधा पुरुध प्रजावान् । त्र्यनीकः पत्यते माहिनावान्त्स रेतोधा वृषभः शश्वतीनाम् ॥
ত্ৰিপাজস্য সেই বৃষভ—ত্ৰিগুণ দীপ্তিময়, বিশ্বৰূপ; ত্ৰিধা জ্ঞানী, বহুধা প্ৰজাসম্পন্ন। ত্ৰ্যনীক, মহিমাৰে মহিমান্বিত হৈ শাসন কৰে। সেই বৃষভ—ৰেতোধা—শাশ্বতসমূহৰ অধিপতি।
Mantra 4
अभीक आसां पदवीरबोध्यादित्यानामह्वे चारु नाम । आपश्चिदस्मा अरमन्त देवीः पृथग्व्रजन्तीः परि षीमवृञ्जन् ॥
তেওঁলোকৰ পথ নিকটতে জাগ্ৰত হ’ল; আদিত্যসকলৰ আহ্বানত মনোহৰ ‘নাম’ উদিত হ’ল। দেৱী আপসমূহো তেওঁৰ প্ৰতি সন্মত হ’ল; নিজৰ নিজৰ গতিপথে পৃথক পৃথক গতি কৰি, চাৰিওফালে তেওঁক আৱৰি ধৰিলে।
Mantra 5
त्री षधस्था सिन्धवस्त्रिः कवीनामुत त्रिमाता विदथेषु सम्राट् । ऋतावरीर्योषणास्तिस्रो अप्यास्त्रिरा दिवो विदथे पत्यमानाः ॥
ষড়াধাৰ-ভূমিত তিনিখন সিন্ধু (নদী) স্থাপিত; কবিসকলৰ কৰ্মও ত্ৰিবিধ; আৰু বিদথসমূহত ত্ৰি-মাতা সম্ৰাট্ৰূপে অধিষ্ঠিত। ঋত বৃদ্ধি কৰা তিনিগৰাকী কন্যা আছে; গভীৰৰ তিনিধৰণ জল আছে; স্বৰ্গৰ পৰা ত্ৰিবাৰ তেওঁলোকে গতি কৰে—যজ্ঞ-সভাসমূহত অধিপতি হৈ।
Mantra 6
त्रिरा दिवः सवितर्वार्याणि दिवेदिव आ सुव त्रिर्नो अह्नः । त्रिधातु राय आ सुवा वसूनि भग त्रातर्धिषणे सातये धाः ॥
স্বৰ্গৰ পৰা ত্ৰিবাৰ, হে সৱিতৃ, কাম্য বৰসমূহ উন্মোচন কৰা; দিনেদিনে সিহঁতক গতি দিয়া—আমাৰ বাবে দিনসমূহত ত্ৰিবাৰ। ত্ৰিধাতুৰ পৰা ধন-সম্পদ আৰু শুভ বস্তুসমূহ বৰ্ষণ কৰা; হে ভাগ, ত্ৰাতা, জয়লাভৰ শক্তি আমাৰ ধিষণাত স্থাপন কৰা।
Mantra 7
त्रिरा दिवः सविता सोषवीति राजाना मित्रावरुणा सुपाणी । आपश्चिदस्य रोदसी चिदुर्वी रत्नं भिक्षन्त सवितुः सवाय ॥
স্বৰ্গৰ পৰা ত্ৰিবাৰ সৱিতা নিজৰ প্ৰেৰণা-গতি চালিত কৰে; সুহস্ত দুই ৰাজা মিত্ৰ-বৰুণাও তাক সমৰ্থন কৰে। জলসমূহো, আৰু বিস্তৃত দ্যৌ-পৃথিৱীও, সৱিতৃৰ সৱা—সৃষ্টিশীল প্ৰচোদনাৰ বাবে—ৰত্ন বিচাৰে।
Mantra 8
त्रिरुत्तमा दूणशा रोचनानि त्रयो राजन्त्यसुरस्य वीराः । ऋतावान इषिरा दूळभासस्त्रिरा दिवो विदथे सन्तु देवाः ॥
ত্ৰিবাৰ সৰ্বোত্তম দীপ্তিময় ৰোচনাসমূহ—দূণশা, অৰ্থাৎ দুঃসাধ্য/অজেয়; তাত তিনিজন অসুৰৰ বীৰ ৰাজত্ব কৰে। ঋতবান, ইষিৰ (উদ্যমী) আৰু দূঢ়ভাস (দুৰ্জয়)—এই দেৱতাসকল স্বৰ্গৰ পৰা ত্ৰিবাৰ আমাৰ যজ্ঞ-বিদথলৈ আহক।
Frequently Asked Questions
It is mainly about Ṛta—the firm cosmic order and the gods’ unbreakable ordinances. The hymn says this order cannot be bent, and it asks the divine powers to preside over the sacrifice.
The repeated triads (three realms, three waters/rivers, three ruling powers) present the universe as patterned and governed. The hymn uses this structure to show that Ṛta is an ordered, rhythmic principle that also guides the ritual.
Not strictly. Its focus is the dharmic/Ṛta-order upheld by the gods, though some verses can be read alongside Savitṛ-like ordering and impulsion; the emphasis remains on the governing law rather than a single personalized deity.
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.