Sukta 57
Sukta 3.57
Viśvāmitra Gāthina (attributed for RV 3.57)
Indra-Agni (dual), with the Cow/Manīṣā motif central
Triṣṭubh (probable; verify metrically)
अयं सूक्तः इन्द्राग्नी युगलशक्ती स्तौति—यौ मनिषारूपां “गाम्” प्रेरणास्रोतसम् अन्वविन्दताम्, तां च सुरक्षितं धारयतः। सा धारा पोषणं, प्रज्ञां, जयम् च प्रस्रवति। काव्यदीप्तिं यज्ञकर्मणा—विशेषतः सोमाभिषवेन—सम्बध्नाति, येन निगूढं वसु ऊर्ध्वं देवान् प्रति उदेति, पुनश्च उपदेशं, समृद्धिं, सार्वत्रिकीं “सुमतिं” च प्रत्यावर्तते।
Mantras
Mantra 1
प्र मे विविक्वाँ अविदन्मनीषां धेनुं चरन्तीं प्रयुतामगोपाम् । सद्यश्चिद्या दुदुहे भूरि धासेरिन्द्रस्तदग्निः पनितारो अस्याः ॥
प्र मे विविक्वान् अविदन्मनीषां धेनुं चरन्तीं प्रयुतामगोपााम्। सद्यश्चिद्या दुदुहे भूरि धासेरिन्द्रस्तदग्निः पनितारो अस्याः॥
Mantra 2
इन्द्रः सु पूषा वृषणा सुहस्ता दिवो न प्रीताः शशयं दुदुह्रे । विश्वे यदस्यां रणयन्त देवाः प्र वोऽत्र वसवः सुम्नमश्याम् ॥
इन्द्रः सु पूषा वृषणा सुहस्ता दिवो न प्रीताः शशयं दुदुह्रे। विश्वे यदस्यां रणयन्त देवाः प्र वोऽत्र वसवः सुम्नमश्याम्॥
Mantra 3
या जामयो वृष्ण इच्छन्ति शक्तिं नमस्यन्तीर्जानते गर्भमस्मिन् । अच्छा पुत्रं धेनवो वावशाना महश्चरन्ति बिभ्रतं वपूंषि ॥
या जामयः वृष्णः शक्तिम् इच्छन्ति नमस्यन्त्यः अस्मिन् गर्भम् जानन्ति। अच्छापुत्रं धेनवो वावशानाः महश्चरन्ति बिभ्रतं वपूंषि॥
Mantra 4
अच्छा विवक्मि रोदसी सुमेके ग्राव्णो युजानो अध्वरे मनीषा । इमा उ ते मनवे भूरिवारा ऊर्ध्वा भवन्ति दर्शता यजत्राः ॥
अच्छा विवक्मि रोदसी सुमेके, ग्राव्णो युजानो अध्वरे मनीषा। इमा उ ते मनवे भूरिवाराः ऊर्ध्वा भवन्ति दर्शता यजत्राः॥
Mantra 5
या ते जिह्वा मधुमती सुमेधा अग्ने देवेषूच्यत उरूची । तयेह विश्वाँ अवसे यजत्राना सादय पायया चा मधूनि ॥
या ते जिह्वा मधुमती सुमेधा अग्ने देवेषूच्यत उरूची। तयेह विश्वान् अवसे यजत्रान् आसादय पायय च मधूनि॥
Mantra 6
या ते अग्ने पर्वतस्येव धारासश्चन्ती पीपयद्देव चित्रा । तामस्मभ्यं प्रमतिं जातवेदो वसो रास्व सुमतिं विश्वजन्याम् ॥
हे अग्ने, या ते धारा पर्वतस्येव वेगवती निरन्तरा विचित्रा च सर्वं पिपाययन्ती; तामस्मभ्यं प्रमतिं देहि, हे जातवेदः, हे वसो; विश्वजन्यां सुमतिं नः रास्व।
Frequently Asked Questions
In Vedic poetry the Cow often symbolizes a hidden source of wealth and insight. Here it especially represents manīṣā—an inspired, fruitful thought that, once found, “yields” nourishment and success through Indra–Agni.
Manīṣā is inspired intelligence or poetic insight—clear understanding that guides right action. The hymn presents it as something discoverable and productive, like a cow or a flowing stream.
One verse explicitly mentions yoking the pressing-stones (grāvan) in the adhvara (rite). The hymn links correct pressing and offering to the rising of gifts to the gods and the return of guidance, prosperity, and good-mindedness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.