Sukta 4
Sukta 3.4
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.4)
Agni (as Hotṛ and inviter of the gods)
Triṣṭubh
ऋग्वेदस्य ३.४ सूक्तम् अग्निसूक्तम्। अत्र अग्निः होतृरूपेण—यज्ञस्य वाचः पुरोधाः—प्रतिष्ठाप्यते; सः प्रत्येकसमिधा-प्रदीपनेन प्रबोध्यतां, देवान् हविषि आहर्तुं प्रार्थ्यते। कविः उषसः प्रभया दीप्तं परिवेशं विन्यस्य, नानादेवतानां समन्विताम् आहूतिं तन्तुं इव वयति; येन यज्ञः एकः सुसंस्थितः देवशक्तीनां समागमः भवति—आशीर्वादाय, सुमतये, समृद्धये च।
Mantras
Mantra 1
समित्समित्सुमना बोध्यस्मे शुचाशुचा सुमतिं रासि वस्वः । आ देव देवान्यजथाय वक्षि सखा सखीन्त्सुमना यक्ष्यग्ने ॥
समित्समित्सु स्वयमेव प्रज्वल; अस्मासु सुमना बोध्यस्व। हे शुचिः शुचाशुच, वसो, अस्मभ्यं सुमतिं रासि। आ देव, देवान् यजथाय वक्षि; सखा सखीनां सुमना, हे अग्ने, यक्ष्य।
Mantra 2
यं देवासस्त्रिरहन्नायजन्ते दिवेदिवे वरुणो मित्रो अग्निः । सेमं यज्ञं मधुमन्तं कृधी नस्तनूनपाद्घृतयोनिं विधन्तम् ॥
यं देवाः त्रिरहन्नायजन्ते—वरुणो मित्रोऽग्निश्च—स इमं नः यज्ञं मधुमन्तं कृणोतु। हे तनूनपात, घृतयोनिṃ विधन्तं यज्ञं सुस्थिरं सम्यक् प्रतिष्ठापय।
Mantra 3
प्र दीधितिर्विश्ववारा जिगाति होतारमिळः प्रथमं यजध्यै । अच्छा नमोभिर्वृषभं वन्दध्यै स देवान्यक्षदिषितो यजीयान् ॥
प्र दीधितिर्विश्ववारा जिगाति—यजध्यै प्रथमं होतारमिळः। अच्छा नमोभिर्वृषभं वन्दध्यै; स इषितो यजीयान् देवान् अयक्षत्।
Mantra 4
ऊर्ध्वो वां गातुरध्वरे अकार्यूर्ध्वा शोचींषि प्रस्थिता रजांसि । दिवो वा नाभा न्यसादि होता स्तृणीमहि देवव्यचा वि बर्हिः ॥
ऊर्ध्वो वां गातुरध्वरेऽकारि; ऊर्ध्वा शोचींषि प्रस्थितानि रजांसि। दिवो वा नाभा न्यसादि होता; स्तृणीमहि देवव्यचां वि बर्हिः॥
Mantra 5
सप्त होत्राणि मनसा वृणाना इन्वन्तो विश्वं प्रति यन्नृतेन । नृपेशसो विदथेषु प्र जाता अभीमं यज्ञं वि चरन्त पूर्वीः ॥
सप्त होत्राणि मनसा वृणाना इन्वन्तो विश्वं प्रति यन्नृतेन। नृपेशसो विदथेषु प्रजाता अभीमं यज्ञं वि चरन्त पूर्वीः॥
Mantra 6
आ भन्दमाने उषसा उपाके उत स्मयेते तन्वा विरूपे । यथा नो मित्रो वरुणो जुजोषदिन्द्रो मरुत्वाँ उत वा महोभिः ॥
आ भन्दमाने उषसा उपाके उत स्मयेते तन्वा विरूपे। यथा नो मित्रो वरुणो जुजोषदिन्द्रो मरुत्वान् उत वा महोभिः॥
Mantra 7
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः ॥
दैव्यौ होतारौ प्रथमा न्यृञ्जे; सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति। ऋतं शंसन्त ऋतम् इत् त आहुः; अनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः॥
Mantra 8
आ भारती भारतीभिः सजोषा इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः । सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं सदन्तु ॥
आ भारती भारतीभिः सजोषा; इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः। सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्; तिस्रो देवीर्बर्हिरिदं सदन्तु॥
Mantra 9
तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः ॥
तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व। यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः॥
Mantra 10
वनस्पतेऽव सृजोप देवानग्निर्हविः शमिता सूदयाति । सेदु होता सत्यतरो यजाति यथा देवानां जनिमानि वेद ॥
हे वनस्पते (पवित्रकाष्ठदेवते), अव सृज—उप देवान् आनय। अग्निः हविः-शमिता कुशलः हविः सुसंस्करोति। तत एव हॊता सत्यतरो यजति, यतो हि स देवानां जनिमानि (उत्पत्तीन् विधींश्च) वेद।
Mantra 11
आ याह्यग्ने समिधानो अर्वाङिन्द्रेण देवैः सरथं तुरेभिः । बर्हिर्न आस्तामदितिः सुपुत्रा स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥
हे अग्ने, समिधा समिद्धः, इन्द्रेण देवैश्च सरथं तुरेभिः सह अर्वाङ् आ याहि। नः बर्हिः आस्ताम्; सुपुत्रा अदितिः इहास्ताम्। स्वाहा—देवा अमृताः मादयन्ताम्।
Frequently Asked Questions
It establishes Agni as the active priest of the sacrifice (Hotṛ), asking him to awaken when kindled, bring the gods to the ritual, and grant clear, auspicious thought and well-being.
Agni is the one who gathers the gods to the offering. The hymn names dawn (Uṣas), cosmic order (Mitra–Varuṇa), and victorious force (Indra with the Maruts) to make the sacrifice complete and balanced.
“Svāhā” is the ritual exclamation that seals an oblation. Here it also expresses the wish that the immortal gods accept the offering and rejoice, confirming the rite’s success.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.