Sukta 3
Sukta 3.3
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3)
Triṣṭubh (probable for RV 3.3)
अयं सूक्तो वैश्वानरं अग्निं स्तौति—यो विश्वजन्यः पावकः मनुष्याणां प्रगतये ध्रुवाणि धरुणानि प्रतिष्ठापयति, यज्ञं च देवेभ्यः वहति। स अमरः पुरोहितशक्तिरिव देवान् मनुष्यान् सर्वाणि भूतानि च मध्ये यज्ञं विस्तारयति, ऋतं सनातनं पालयति, स्वकौशलेन महाञ्जायते, द्यावापृथिवी च उत्कर्षयति।
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
वैश्वानराय पृथुपाजसे विपो रत्ना विधन्त धरुणेषु गातवे । अग्निर्हि देवाँ अमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनता न दूदुषत् ॥
वैश्वानराय पृथुपाजसे विप्रो रत्ना विधन्त धरुणेषु च गातवे। अग्निर्हि देवानमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनाता न दूदुषत्।
Mantra 2
अन्तर्दूतो रोदसी दस्म ईयते होता निषत्तो मनुषः पुरोहितः । क्षयं बृहन्तं परि भूषति द्युभिर्देवेभिरग्निरिषितो धियावसुः ॥
अन्तर्दूतो रोदसी दस्म ईयते होता निषत्तो मनुषः पुरोहितः। क्षयं बृहन्तं परि भूषति द्युभिर्देवेभिरग्निरिषितो धियावसुः।
Mantra 3
केतुं यज्ञानां विदथस्य साधनं विप्रासो अग्निं महयन्त चित्तिभिः । अपांसि यस्मिन्नधि संदधुर्गिरस्तस्मिन्त्सुम्नानि यजमान आ चके ॥
केतुं यज्ञानां विदथस्य साधनं विप्रासोऽग्निं महयन्ति चित्तिभिः। अपांसि यस्मिन्नधि संदधुर्गिरस्तस्मिंत्सुम्नानि यजमान आ चके॥
Mantra 4
पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितां विमानमग्निर्वयुनं च वाघताम् । आ विवेश रोदसी भूरिवर्पसा पुरुप्रियो भन्दते धामभिः कविः ॥
पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितां विमानमग्निर्वयुनं च वाघताम्। आ विवेश रोदसी भूरिवर्पसा पुरुप्रियो भन्दते धामभिः कविः॥
Mantra 5
चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः ॥
चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम्। विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः॥
Mantra 6
अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः ॥
अग्निर्देवैर्मनुष्यैश्च सर्वैश्च जन्तुभिः सह धिया पुरुपेशसं यज्ञं तन्वानः। रथीरिवान्तरीयते साधदिष्टिभिः; जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः॥
Mantra 7
अग्ने जरस्व स्वपत्य आयुन्यूर्जा पिन्वस्व समिषो दिदीहि नः । वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृव उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम् ॥
अग्ने जरस्व स्वपत्यायायुन्यूर्जा पिन्वस्व; समिषो दिदीहि नः। वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृव; उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम्॥
Mantra 8
विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे ॥
नरः सदा नमसा जूतिभिः प्र जातवेदसं विश्पतिं यह्वमतिथिं यन्तारं धीनाम् उशिजं च वाघताम्। अध्वराणां चेतनं प्र शंसन्ति वृधे॥
Mantra 9
विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः ॥
विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः। तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः॥
Mantra 10
वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना ॥
वैश्वानर तव धामान्याचके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण। जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना॥
Mantra 11
वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा ॥
वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः। उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा॥
Inside Sukta 3
How it unfolds
- Where it opens
The seers ‘fashion treasures’ for Vaiśvānara and establish firm supports for the journey—Agni is introduced as the immortal servant of the gods and guarantor of enduring law.
- Development
Agni’s universality expands: he works with gods, humans, and all creatures, shaping the sacrifice through inspired thought and moving inwardly as the guiding charioteer.
- Climax
Agni’s decisive agency is revealed—swift in his dwelling, he perfects the rite and drives away hostile assaults, safeguarding the truth-order that does not collapse.
- Where it settles
The hymn culminates in a birth-and-cosmology image: from Vaiśvānara’s mighty workings the great One arises, magnifying Heaven and Earth, rich in generative abundance.
The deity: Agni Vaiśvānara
- In the VedaHe is depicted as inner-moving like a charioteer, repelling hostile forces and keeping the ancient dharmas/ṛta from failing.
- Cosmic functionMediator between earth and heaven: he kindles the sacrificial order, carries offerings to the deities, sustains ṛta, and links Heaven-and-Earth as the life-heat that supports generation and abundance.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence that ‘builds the sacrifice’ within—transforming thought (dhī) into effective action, protecting the seeker from inner negations, and establishing stable pathways for right living.
The seer
- Viśvāmitra GāthinaGāthina (Kauśika/Viśvāmitra lineage, traditional) · A royal-turned-seer celebrated for powerful Agni and Indra hymns, and for embodying the transformation of kṣatriya force into brahmanic vision; traditionally linked with the Gāyatrī mantra (RV 3.62.10).
Famous verses
वैश्वानराय पृथुपाजसे विपो रत्ना विधन्त धरुणेषु गातवे । अग्निर्हि देवाँ अमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनता न दूदुषत् ॥अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः ॥वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा ॥Attributes of the deity
- Universal/fire of all beings (Vaiśvānara)
- Immortal priest and divine messenger
- Upholder of ṛta and the ‘eternal laws’
- Inner charioteer guiding the rite and the mind
- Protector who drives away hostile assaults
- Wise seer (kavi), skillful worker (svapasyayā)
Also by this seer
- Maṇḍala 3 of the Ṛgveda is largely attributed to the Viśvāmitra family
- RV 3.62.10 (Sāvitrī/Gāyatrī) traditionally connected with Viśvāmitra
- Numerous Indra hymns in RV 3 (family collection attribution)
The rite, step by step
- Prepare the altar/fire-place and arrange fuel (samidh) and kuśa as appropriate
- Kindle Agni and recite invocations to Vaiśvānara, affirming his wide radiance and universal reach
- Offer ghee into the fire while reciting key verses; request firm ‘foundations’ (dharuṇa) for the rite and the community
- Invite Agni as hotṛ/mediator to ‘extend the yajña’ with inspired thought (dhī)
- Conclude with protective petitions: Agni as inner charioteer repels hostile forces and stabilizes the order of truth (ṛta)
- Optional closing oblations and śānti-style settling of the fire, dedicating merit to prosperity and right order
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling sticks (samidh)
- Grain oblations (optional, per rite)
- Soma (when integrated into soma-yajña context)
Frequently Asked Questions
Vaiśvānara is Agni understood as the universal fire—present for all people and beings—who carries offerings, gives stability to the rite, and supports the order of truth (ṛta).
Agni is the intelligent, protective power that builds and expands the sacrifice, keeps the eternal law from breaking down, and connects Heaven and Earth to bring well-being and abundance.
It can be recited during fire worship (homa/agnihotra-style) as an invocation to kindle clarity and right order, offering ghee or simple oblations while reflecting on Agni as the inner guide.
Ask anything about Sukta 3 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
