Rig Veda Sukta 4
Mandala 3Sukta 411 Mantras

Sukta 4

Sukta 3.4

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.4)

Devata

Agni (as Hotṛ and inviter of the gods)

Chandas

Triṣṭubh

ഋഗ്വേദം 3.4 അഗ്നിസൂക്തം അഗ്നിയെ ഹോതൃനായി—യാഗത്തിന്റെ പുരോഹിതവാണിയായി—സ്ഥാപിക്കുന്നു; ഓരോ സമിധാദാനത്തോടും അവൻ ഉണർന്ന് ഹവിസ്സിലേക്കു ദേവന്മാരെ ക്ഷണിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. കവി ഉഷസ്സിന്റെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ പശ്ചാത്തലം നെയ്ത്, പല ദേവതകളുടെയും സമന്വിത ആഹ്വാനം ഒരുമിപ്പിക്കുന്നു; അതുവഴി യാഗം ആശീർവാദത്തിനും ശരിയായ ചിന്തയ്ക്കും സമൃദ്ധിക്കുമായി ദൈവശക്തികളുടെ ഏകവും ക്രമബദ്ധവുമായ സംഗമമാകുന്നു.

Mantras

Mantra 1

समित्समित्सुमना बोध्यस्मे शुचाशुचा सुमतिं रासि वस्वः । आ देव देवान्यजथाय वक्षि सखा सखीन्त्सुमना यक्ष्यग्ने ॥

ഓരോ സമിത്തിലും നീ സ്വയം ജ്വലിക്ക; സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഉണരുക. ഹേ ശുചി, ശുചിസ്വരൂപനേ, ഞങ്ങൾക്ക് സുമതി—ശ്രേഷ്ഠചിന്ത—നൽകുക; ഹേ വസുവിന്റെ (സമ്പത്തിന്റെ) അധിവസിതനേ. ഹേ ദേവ, യജ്ഞത്തിനായി ദേവന്മാരെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; സഖന്മാരുടെ സഖാവായി, പ്രസന്നമനസ്സോടെ, ഹേ അഗ്നേ, യജനമർപ്പിക്ക.

Mantra 2

यं देवासस्त्रिरहन्नायजन्ते दिवेदिवे वरुणो मित्रो अग्निः । सेमं यज्ञं मधुमन्तं कृधी नस्तनूनपाद्घृतयोनिं विधन्तम् ॥

ദേവന്മാർ ദിനത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആരാധിക്കുന്നവനെ—ദിവേദിവേ വരുണൻ, മിത്രൻ, അഗ്നി—അവൻ നമ്മുടെ ഈ യജ്ഞത്തെ മധുമയമാക്കട്ടെ. ഹേ തനൂനപാത്, ഘൃതയോനി (നെയ്യിന്റെ ഗർഭം)യായ, വിധിപൂർവം ക്രമപ്പെടുത്തിയ ഈ കർമത്തെ സ്ഥാപിക്ക.

Mantra 3

प्र दीधितिर्विश्ववारा जिगाति होतारमिळः प्रथमं यजध्यै । अच्छा नमोभिर्वृषभं वन्दध्यै स देवान्यक्षदिषितो यजीयान् ॥

വിശ്വവാര (എല്ലാ വരങ്ങളാലും സമൃദ്ധ) ദീധിതി—പ്രകാശമയ പ്രചോദനം—മുന്നോട്ട് പോകുന്നു, യജനത്തിനായി ആദ്യ പുരോഹിതനായ ഹോതൃവിലേയ്ക്ക്. നമസ്കാരങ്ങളോടെ അത് വൃഷഭനെ (ബലവാനെ) വന്ദിക്കാൻ എത്തുന്നു; പ്രേരിതനും യജ്ഞാർഹരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ അവൻ ദേവന്മാർക്ക് യജനമർപ്പിച്ചു.

Mantra 4

ऊर्ध्वो वां गातुरध्वरे अकार्यूर्ध्वा शोचींषि प्रस्थिता रजांसि । दिवो वा नाभा न्यसादि होता स्तृणीमहि देवव्यचा वि बर्हिः ॥

അധ്വരമായ യജ്ഞത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പഥം ഊർദ്ധ്വമാണ്; ജ്വാലകൾ ഉയർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, രജാംസി (ആകാശീയ വ്യാപ്തികൾ) തങ്ങളുടെ പഥങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. ദിവത്തിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഹോതൃ ആസനം ഏറ്റെടുത്തു; ദേവവ്യചാ—ദേവന്മാർക്ക് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കുന്ന—വിശാലമായ ബർഹി (പവിത്ര കുശാസനം) ഞങ്ങൾ വിരിക്കുന്നു.

Mantra 5

सप्त होत्राणि मनसा वृणाना इन्वन्तो विश्वं प्रति यन्नृतेन । नृपेशसो विदथेषु प्र जाता अभीमं यज्ञं वि चरन्त पूर्वीः ॥

ഏഴ് ഹോതൃശക്തികൾ മനസ്സാൽ തിരഞ്ഞെടുത്തു, ഋത (സത്യ-ക്രമം) അനുസരിച്ച് സഞ്ചരിച്ച്, എല്ലാം സത്യത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. വിദഥങ്ങളിൽ ജനിച്ച നൃപേശസുകൾ (മനുഷ്യ-നേതാക്കൾ/രക്ഷകർ) ആയി, അവർ ഈ യജ്ഞത്തെ ചുറ്റി പൂർവീഃ (പലവിധമായി) വിഹരിക്കുന്നു.

Mantra 6

आ भन्दमाने उषसा उपाके उत स्मयेते तन्वा विरूपे । यथा नो मित्रो वरुणो जुजोषदिन्द्रो मरुत्वाँ उत वा महोभिः ॥

ഭന്ദമാന (പ്രകാശമാന) ആയ രണ്ടു ഉഷസ്സുകൾ സമീപിക്കുന്നു; വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളോടെ ദേഹത്താൽ തന്നെ പുഞ്ചിരിക്കുന്നു. മിത്രനും വരുണനും ഞങ്ങളിൽ പ്രസന്നരാകട്ടെ; അതുപോലെ മഹോഭിഃ (മഹാശക്തികളാൽ) മരുത്വാൻ ഇന്ദ്രനും ഞങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കട്ടെ.

Mantra 7

दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः ॥

ദൈവ്യ ഹോതൃപുരോഹിതർ—ആദ്യമായി—ആസനം ഏൽക്കുന്നു; സ്വധാ (സ്വസ്വഭാവനിയമം)യിൽ മദിച്ച ഏഴ് ബലവാന്മാർ (പൃക്ഷാസ) ആനന്ദിക്കുന്നു. അവർ ഋതത്തെ പാടുന്നു; ഋതം തന്നെയെന്ന് ഉറപ്പായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. വ്രതപാലകരായി നിയമങ്ങളെ കാത്തുകൊണ്ട്, വ്രതത്തെ അനുഗമിച്ച്, ദീധ്യമാനമായി (തപോജ്വാലയിൽ) പ്രകാശിക്കുന്നു.

Mantra 8

आ भारती भारतीभिः सजोषा इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः । सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं सदन्तु ॥

ഭാരതി, ഭാരതിമാരോടൊപ്പം ഏകസുരത്തിൽ ഇവിടെ വരിക; ഇളാ, അഗ്നിയിലൂടെ ദേവന്മാരോടും മനുഷ്യരോടും കൂടെ വരിക. സരസ്വതി, സാരസ്വതന്മാരോടൊപ്പം സമീപിക്കട്ടെ; ഈ മൂന്ന് ദേവിമാർ ഈ ബർഹിസ് (പവിത്രാസനം)മേൽ ഇവിടെ ഇരിക്കട്ടെ.

Mantra 9

तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः ॥

ഞങ്ങൾക്കായി ആ തൂരീപ (വേഗം പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന) വർദ്ധന—ഹേ പോഷകനെ—പോഷിതമാകട്ടെ; ഹേ ദൈവ ത്വഷ്ടൃ, വിശാലാനന്ദത്തിൽ വ്യാപ്തനായി ഞങ്ങൾക്കായി നിലകൊള്ളുക. നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ കർമ്മയോഗ്യൻ, സുദക്ഷൻ, യുക്തഗ്രാവാ (പീഡനത്തിനായി ബന്ധിച്ച കല്ലുകളുള്ള) ദേവകാമൻ (ദേവങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന) വീരൻ ജനിക്കുന്നു.

Mantra 10

वनस्पतेऽव सृजोप देवानग्निर्हविः शमिता सूदयाति । सेदु होता सत्यतरो यजाति यथा देवानां जनिमानि वेद ॥

ഹേ വനസ്പതി (പവിത്രമായ കാഷ്ഠം) — വിടുവിക്ക; ദേവന്മാരെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരിക. ഹവിഷിന്റെ ശമിതാ ആയ അഗ്നി അർപ്പണം ഒരുക്കുന്നു. അപ്പോൾ സത്യത്തിൽ സത്യതരനായ ഹോതൃ യജ്ഞം നിർവഹിക്കുന്നു; കാരണം അവൻ ദേവന്മാരുടെ ജന്മങ്ങളെ (ഉദ്ഭവവും യഥാവിധി മാർഗങ്ങളും) അറിയുന്നു.

Mantra 11

आ याह्यग्ने समिधानो अर्वाङिन्द्रेण देवैः सरथं तुरेभिः । बर्हिर्न आस्तामदितिः सुपुत्रा स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥

ഹേ അഗ്നേ, സമിധയാൽ ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെട്ടവനായി, ഇവിടെ വരിക; ഇന്ദ്രനോടും ദേവന്മാരോടും കൂടി ഒരേ രഥത്തിൽ, വേഗശക്തികളോടൊപ്പം. ഞങ്ങളുടെ ബർഹിസ് (പവിത്രാസനം) സ്ഥാപിതമാകട്ടെ; സൂപുത്രയായ അദിതി ഇവിടെ ഇരിക്കട്ടെ. സ്വാഹാ—അമൃത ദേവന്മാർ (അർപ്പണത്തിലും അന്തർവൃദ്ധിയിലും) ആനന്ദിക്കട്ടെ.

Frequently Asked Questions

It establishes Agni as the active priest of the sacrifice (Hotṛ), asking him to awaken when kindled, bring the gods to the ritual, and grant clear, auspicious thought and well-being.

Agni is the one who gathers the gods to the offering. The hymn names dawn (Uṣas), cosmic order (Mitra–Varuṇa), and victorious force (Indra with the Maruts) to make the sacrifice complete and balanced.

“Svāhā” is the ritual exclamation that seals an oblation. Here it also expresses the wish that the immortal gods accept the offering and rejoice, confirming the rite’s success.

Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App