Sukta 30
Sukta 2.30
Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for much of Maṇḍala 2; exact for this sukta should be verified against a full Anukramaṇī)
Triṣṭubh
एषः त्रिष्टुभः सूक्तः आपः स्तौति—ऋतस्य अनुक्रमेण अहोरात्रं प्रवहन्त्यः, प्राणदाः सुव्यवस्थिताः शक्तयः। ताः सवितरि ऋतस्य स्थापके रमन्ते, इन्द्रे च विघ्ननिवारके। ततः सूक्तं रक्षार्थं प्रार्थनाभिः विस्तरति—विशेषतः इन्द्रं (सोमं च) आह्वयति, अन्ते मरुतां गणं; भयेषु अभयम्, विस्तीर्णं देशम्, तथा वीर्यसमृद्धिं प्रजासहितां समृद्धिं च याचते।
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्रे आपः रमन्ते, इन्द्राय च अहिघ्ने। अहर्हर्यन्ति; अक्तौ अपाम् अपि कियात्या प्रवर्धते—एष एव आसां प्रथमः सर्गः।
Mantra 2
यो वृत्राय सिनमत्राभरिष्यत्प्र तं जनित्री विदुष उवाच । पथो रदन्तीरनु जोषमस्मै दिवेदिवे धुनयो यन्त्यर्थम् ॥
योऽत्र वृत्राय सिनमत्राभरिष्यत्, तं जनित्री विदुषे उवाच। पथो रदन्तीरनु जोषमस्मै धुनयो दिवे-दिवे यन्त्यर्थम्।
Mantra 3
ऊर्ध्वो ह्यस्थादध्यन्तरिक्षेऽधा वृत्राय प्र वधं जभार । मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्तिग्मायुधो अजयच्छत्रुमिन्द्रः ॥
ऊर्ध्वो ह्यस्थाद् अन्तरिक्षे; अथ वृत्राय प्र वधं जभार। मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्; तिग्मायुधोऽजयच्छत्रुमिन्द्रः।
Mantra 4
बृहस्पते तपुषाश्नेव विध्य वृकद्वरसो असुरस्य वीरान् । यथा जघन्थ धृषता पुरा चिदेवा जहि शत्रुमस्माकमिन्द्र ॥
हे बृहस्पते, तपुषा अश्नेव वृकद्वरसः असुरस्य वीरान् विध्य। यथा त्वं पुरा चिद् धृषता जघन्थ, तथा इदानीमपि अस्माकं शत्रुं जहि, हे इन्द्र।
Mantra 5
अव क्षिप दिवो अश्मानमुच्चा येन शत्रुं मन्दसानो निजूर्वाः । तोकस्य सातौ तनयस्य भूरेरस्माँ अर्धं कृणुतादिन्द्र गोनाम् ॥
दिवः उच्चात् अश्मानम् अव क्षिप, येन त्वं मन्दसानः शत्रुं निजूर्वाः। तोकस्य सातौ तनयस्य भूरेः, हे इन्द्र, गोनाम् (गो-किरणानाम्) अस्मान् अर्धं कृणुतात्।
Mantra 6
प्र हि क्रतुं वृहथो यं वनुथो रध्रस्य स्थो यजमानस्य चोदौ । इन्द्रासोमा युवमस्माँ अविष्टमस्मिन्भयस्थे कृणुतमु लोकम् ॥
युवां हि यं क्रतुं वनुथः तं वृहतः; रध्रस्य भेत्तारौ, यजमानस्य चोदौ। हे इन्द्रासोमा, युवम् अस्मान् अविष्टम्; अस्मिन् भयस्थे अस्माकं लोकं विस्तीर्णं सुरक्षितं कृणुतम्।
Mantra 7
न मा तमन्न श्रमन्नोत तन्द्रन्न वोचाम मा सुनोतेति सोमम् । यो मे पृणाद्यो ददद्यो निबोधाद्यो मा सुन्वन्तमुप गोभिरायत् ॥
न मे विषये कश्चिद् वदतु—‘स मन्दोऽभवत्, श्रान्तोऽभवत्, तन्द्रालुरभवत्—इदानीं सोमं न सुनोति’ इति। यो मां पृणाति, यो ददाति, यो निबोधयति; यश्चाहं सुन्वन्तं प्रति गोभिर्—दीप्तिरश्मिभिः—उपायाति, तमहं प्रत्यनुमोदे।
Mantra 8
सरस्वति त्वमस्माँ अविड्ढि मरुत्वती धृषती जेषि शत्रून् । त्यं चिच्छर्धन्तं तविषीयमाणमिन्द्रो हन्ति वृषभं शण्डिकानाम् ॥
हे सरस्वति, त्वमस्मान् अविध्य—मरुत्वती धृषती—शत्रून् जेषि। त्यं चिच्छर्धन्तं तविषीयमाणं शण्डिकानां वृषभं इन्द्रो हन्ति।
Mantra 9
यो नः सनुत्य उत वा जिघत्नुरभिख्याय तं तिगितेन विध्य । बृहस्पत आयुधैर्जेषि शत्रून्द्रुहे रीषन्तं परि धेहि राजन् ॥
यो नः सनुत्य उत वा जिघत्नुर्भिख्याय तं तिगितेन विध्य। हे बृहस्पते, आयुधैः शत्रून् जेषि; हे राजन्, द्रुहे रीषन्तं परि धेहि—परितः सीमां निधेहि।
Mantra 10
अस्माकेभिः सत्वभिः शूर शूरैर्वीर्या कृधि यानि ते कर्त्वानि । ज्योगभूवन्ननुधूपितासो हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि ॥
हे शूर, अस्माकैः सत्वैः शूरैः सह वीर्याणि ते कर्तव्यानि कर्माणि कृधि। ते चिरं निगृहीता धूपिताश्च भवन्तु; तान् हत्वा अस्मभ्यं वसूनि आ भर।
Mantra 11
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥
तं वः मारुतं शर्धं दैव्यं जनं सुम्नयुः सन् गिरा नमसा उप ब्रुवे; यथा वयं सर्ववीरं रयिं नशेमहि—अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवे-दिवे।
Inside Sukta 30
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens by presenting the Waters as delighting in Savitṛ who fashions ṛta and in Indra the obstruction-slayer, emphasizing their orderly motion by day and night.
- Development
From cosmic description (measured flow and first outpouring) the focus shifts toward human need: protection, removal of crookedness, and enlargement of resolve/kratu for the sacrificer.
- Climax
A direct plea to Indra (and Soma) to protect the community and, in a ‘place of fear,’ to create a wide, secure world (uru loka).
- Where it settles
The hymn closes with reverent address to the Marut-host, asking for enduring prosperity—rich in heroic powers and offspring—renowned and renewed day by day.
The deity: Āpaḥ, with Savitṛ and Indra invoked
- In the VedaSavitṛ is invoked as the deity who fashions and impels ṛta, while Indra is praised as ahi-ghna, the slayer of the constricting serpent/obstruction that holds back the waters.
- Cosmic functionTo circulate vitality through the worlds—rain, rivers, and the flowing principle that sustains plants, cattle, and human life—while maintaining the rhythm of day/night and the lawful measure (kriyā/kiyati) of the cosmos.
- Inner significanceWaters signify the cleansing and renewing current of consciousness: the capacity to release inner blockage, restore clarity, and create a ‘wide space’ (uru loka) of safety and right orientation for the seeker and sacrificer.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family of Maṇḍala 2) · Principal seer associated with much of Rig Veda Maṇḍala 2; noted for hymns that combine cosmic order (ṛta) with practical protection and prosperity in ritual life.
Famous verses
ṛtaṃ devāya kṛṇvate (Savitṛ fashions ṛta)
kṛṇutam u lokam (make for us a world/space)
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥Attributes of the deity
- Purifying and healing
- Life-giving and nourishing
- Rhythmic, measured movement aligned with ṛta
- Obstacle-breaking when allied with Indra
- Connected with inspiration, refreshment, and prosperity
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 2 are traditionally attributed to Gṛtsamada and his family.
- Well-known Bhārgava-associated praise of Indra and Agni across Maṇḍala 2 (family collection), emphasizing protection, victory, and right-ordered sacrifice (yajña).
The rite, step by step
- Ācamana or sprinkling (prokṣaṇa) with clean water while establishing intent for purification and protection.
- Invoke Savitṛ as establisher/impeller of ṛta; acknowledge the lawful movement of the waters.
- Invoke Indra as remover of obstruction (ahi-ghna), asking for the opening of paths and release of constraints.
- (Where applicable) Pair-invocation to Indra-Soma for protection and ‘wideness’ in a fearful place (uru loka).
- Conclude with reverence to the Marut-host for strength, communal support, and flourishing prosperity day by day.
- Seal with a final offering/oblation and a quiet moment of contemplation on flow, order, and fearlessness.
Offerings
- Water libation (to waters/streams)
- Ghee (ājyāhuti) into Agni
- Soma offering (where soma ritual is performed)
- Simple oblations such as milk or grains in domestic settings
Frequently Asked Questions
It praises the Waters (Āpaḥ) as purifying, life-giving powers that move in an orderly way according to ṛta, and it asks the gods—especially Savitṛ and Indra—for protection and release from obstruction.
Savitṛ is invoked as the one who establishes and impels ṛta (cosmic order), while Indra is praised as the slayer of obstruction (ahi-ghna), who helps the waters—and our lives—flow freely without constriction.
It is a prayer for safety and inner freedom: when circumstances feel threatening, the hymn asks Indra and Soma to create an open, secure ‘world’ (uru loka)—a condition of protection, clarity, and room to act rightly.
Ask anything about Sukta 30 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
