
Sukta 2.30
Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for much of Maṇḍala 2; exact for this sukta should be verified against a full Anukramaṇī)
Āpaḥ (Waters), with Savitṛ and Indra invoked
Triṣṭubh
এই ত্ৰিষ্টুভ্ স্তোত্ৰত আপঃ (জল)ক শৃঙ্খলাবদ্ধ, জীৱন-ধাৰণকাৰী শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যিসকলে দিন-ৰাতি ঋত অনুসৰি গতি কৰে, আৰু বিশ্ব-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা সবিতৃক আৰু বাধা অপসাৰণ কৰা ইন্দ্ৰক আনন্দেৰে সন্মান কৰে। পাছত স্তোত্ৰখন ৰক্ষামূলক আহ্বানলৈ বিস্তাৰিত হয়—বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ (আৰু সোম)ক, আৰু শেষত মৰুত-গণক আহ্বান কৰি—ভয়ৰ সময়ত সুৰক্ষা, বিস্তৃত অৱকাশ, আৰু বীৰ্যশক্তি তথা সন্তানসমৃদ্ধিত ভৰা সমৃদ্ধি প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Mantra 1
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥
ঋত স্থাপন কৰা দেব সৱিতৃৰ প্ৰতি আপঃ (জলসমূহ) আনন্দিত হয়; আৰু অহিঘ্ন, অৰ্থাৎ সৰ্প-সংকোচক বৃত্ৰ-বধক ইন্দ্ৰৰ প্ৰতিও। দিনেদিনে সিহঁতে গতি কৰে। ৰাতিতো আপাম্ (জলসমূহৰ) পৰিমাপ-গতি আগবাঢ়ে; এইয়াই সিহঁতৰ প্ৰথম স্ৰাৱ, প্ৰথম উচ্ছ্বাস।
Mantra 2
यो वृत्राय सिनमत्राभरिष्यत्प्र तं जनित्री विदुष उवाच । पथो रदन्तीरनु जोषमस्मै दिवेदिवे धुनयो यन्त्यर्थम् ॥
যি জন এই ঠাইত বৃত্ৰৰ বিৰুদ্ধে চালনাশক্তি (আঘাত) আনিবলৈ উদ্যত আছিল, তেঁওক জনিত্ৰী—জন্মসমূহৰ মাতৃ—জ্ঞানীক উদ্দেশি প্ৰকাশ কৰি ক’লে। পথ খুলি দিয়া শক্তিসমূহ, তেওঁৰ প্ৰতি সন্মতি দি, দিনেদিনে লক্ষ্য-অৰ্থৰ দিশে গমন কৰে।
Mantra 3
ऊर्ध्वो ह्यस्थादध्यन्तरिक्षेऽधा वृत्राय प्र वधं जभार । मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्तिग्मायुधो अजयच्छत्रुमिन्द्रः ॥
উৰ্ধ্ব হৈ তেওঁ মধ্যাকাশত থিয় হ’ল; তাৰ পাছত বৃত্ৰৰ বিৰুদ্ধে বিনাশৰ আঘাত আগবঢ়ালে। শক্তিৰ বৰষুণে আৱৃত হৈ তেওঁ তাৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল; তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰে শত্রুক জয় কৰিলে—ইন্দ্ৰ।
Mantra 4
बृहस्पते तपुषाश्नेव विध्य वृकद्वरसो असुरस्य वीरान् । यथा जघन्थ धृषता पुरा चिदेवा जहि शत्रुमस्माकमिन्द्र ॥
হে বৃহস্পতী, তপস্যাৰ তাপে যেন শিলাৰে, নেকুৰা-দুৱাৰযুক্ত অসুৰৰ বীৰসকলক বিদ্ধ কৰা। যিদৰে তুমি পূৰ্বে ধৃষ্ট বলৰে তেওঁলোকক নিধন কৰিছিলা, তেনেদৰে এতিয়াও আমাৰ শত্রুক বধ কৰা, হে ইন্দ্ৰ।
Mantra 5
अव क्षिप दिवो अश्मानमुच्चा येन शत्रुं मन्दसानो निजूर्वाः । तोकस्य सातौ तनयस्य भूरेरस्माँ अर्धं कृणुतादिन्द्र गोनाम् ॥
স্বৰ্গৰ পৰা উচ্চ শিলাখন তললৈ নিক্ষেপ কৰা—যাৰ দ্বাৰা তুমি উল্লসিত হৈ শত্রুক চেপি দমন কৰা। সন্তান আৰু প্ৰচুৰ বংশধৰ লাভৰ বিজয়ত, হে ইন্দ্ৰ, গোনাম্—আলোক-ৰশ্মিসকলত আমাক ন্যায়সঙ্গত অংশ দিয়া।
Mantra 6
प्र हि क्रतुं वृहथो यं वनुथो रध्रस्य स्थो यजमानस्य चोदौ । इन्द्रासोमा युवमस्माँ अविष्टमस्मिन्भयस्थे कृणुतमु लोकम् ॥
কাৰণ তোমালোক বাছি লোৱা যি ক্রতু—ইচ্ছা আৰু বিবেচনাশক্তি—তাক তোমালোক বিস্তাৰ কৰা; তোমালোক যজমানৰ প্ৰেৰক, আৰু বক্র-দুষ্টৰ ভাঙনি। হে ইন্দ্ৰ-সোম, আমাক ৰক্ষা কৰা; এই ভয়ৰ স্থানত আমালৈ এক বিস্তৃতি, এক নিৰাপদ লোক স্থাপন কৰা।
Mantra 7
न मा तमन्न श्रमन्नोत तन्द्रन्न वोचाम मा सुनोतेति सोमम् । यो मे पृणाद्यो ददद्यो निबोधाद्यो मा सुन्वन्तमुप गोभिरायत् ॥
মোৰ বিষয়ে কোনেও যেন নকয়—‘সেয়া মূঢ় হ’ল, পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত হ’ল, অলসতাত পৰিল—এতিয়া সোম নচাপে।’ যি মোক পূৰ্ণ কৰে, যি দান কৰে, যি জাগ্ৰত কৰে; আৰু যি মই সোম চেপোঁতে গোৰশ্মি—আলোকৰ ৰশ্মি—লই মোৰ ওচৰলৈ আহে, তাকেই মই স্বীকাৰ কৰোঁ।
Mantra 8
सरस्वति त्वमस्माँ अविड्ढि मरुत्वती धृषती जेषि शत्रून् । त्यं चिच्छर्धन्तं तविषीयमाणमिन्द्रो हन्ति वृषभं शण्डिकानाम् ॥
হে সৰস্বতী, তুমি আমাৰ বাবে বিদ্ধ কৰা—মৰুৎ-সহিতা, ধীৰ-সাহসিনী—শত্ৰুসকলক জয় কৰা। আৰু শণ্ডিকাসকলৰ সেই বৃষভ, দলেৰে গর্জন কৰি বলত ফুলা, তাকো ইন্দ্ৰে বধ কৰে।
Mantra 9
यो नः सनुत्य उत वा जिघत्नुरभिख्याय तं तिगितेन विध्य । बृहस्पत आयुधैर्जेषि शत्रून्द्रुहे रीषन्तं परि धेहि राजन् ॥
যি চুৰকৈ আমাৰ ওপৰত আহি আঘাত কৰিব খোজে—তাক চিনিহি তীক্ষ্ণ বাণে বিদ্ধ কৰা। হে বৃহস্পতী, তোমাৰ অস্ত্ৰেৰে শত্ৰুসকলক জয় কৰা; হে ৰাজন, ক্ষতি কৰা প্ৰতাৰকক চাৰিওফালে সীমা বেঁধি ৰাখা।
Mantra 10
अस्माकेभिः सत्वभिः शूर शूरैर्वीर्या कृधि यानि ते कर्त्वानि । ज्योगभूवन्ननुधूपितासो हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि ॥
হে শূৰ, আমাৰ সত্বসমূহেৰে, বীৰসত্বসমূহেৰে, তোমাৰ কৰ্তব্য যি বীৰ্যকৰ্ম, সেয়া সম্পন্ন কৰা। সিহঁত দীৰ্ঘকাল দমন হৈ ধোঁৱাই উলিয়াই দিয়া হওক; সিহঁতক বধ কৰি আমাৰলৈ ধন-সম্পদ, বসুসমূহ আনি দিয়া।
Mantra 11
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥
তোমালোকৰ সেই মাৰুত-শৰ্ধ, সেই দৈৱ জনসমূহক, অনুগ্ৰহ-আকাঙ্ক্ষী হৈ, গিৰাৰে নমস্কাৰে সম্বোধন কৰোঁ। যেন আমি সকলো বীৰ্যসমৃদ্ধ ৰয়ি লাভ কৰোঁ—যি অপত্য-সাচ, আত্মাৰ সন্তান দানকাৰী, আৰু দিনেদিনে শ্ৰুতিযোগ্য।
It praises the Waters (Āpaḥ) as purifying, life-giving powers that move in an orderly way according to ṛta, and it asks the gods—especially Savitṛ and Indra—for protection and release from obstruction.
Savitṛ is invoked as the one who establishes and impels ṛta (cosmic order), while Indra is praised as the slayer of obstruction (ahi-ghna), who helps the waters—and our lives—flow freely without constriction.
It is a prayer for safety and inner freedom: when circumstances feel threatening, the hymn asks Indra and Soma to create an open, secure ‘world’ (uru loka)—a condition of protection, clarity, and room to act rightly.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.