
Sukta 2.30
Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for much of Maṇḍala 2; exact for this sukta should be verified against a full Anukramaṇī)
Triṣṭubh
ಈ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಸ್ತುತಿ-ಗೀತೆ ಆಪಃ (ಜಲಗಳನ್ನು) ಕ್ರಮಬದ್ಧ, ಜೀವಧಾರಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ—ಅವು ಋತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದು ಸಾಗುತ್ತವೆ; ವಿಶ್ವಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸವಿತೃನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ತುತಿ ಮುಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಆಮಂತ್ರಣಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ (ಮತ್ತು ಸೋಮನಿಗೂ), ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮರುತ್-ಗಣಕ್ಕೆ—ಭಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷೆ, ವಿಶಾಲವಾದ ಆಕಾಶ/ಸ್ಥಳ, ಹಾಗೂ ವೀರಬಲ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ.
Mantra 1
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥
ಋತವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ದೇವ ಸವಿತೃನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ರಹನ ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ನೀರುಗಳು ಆನಂದಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀರುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ-ಮಿತಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ—ಇದೇ ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಹರಿವು (ಸರ್ಗ).
Mantra 2
यो वृत्राय सिनमत्राभरिष्यत्प्र तं जनित्री विदुष उवाच । पथो रदन्तीरनु जोषमस्मै दिवेदिवे धुनयो यन्त्यर्थम् ॥
ಇಲ್ಲಿ ವೃತ್ರನ ವಿರುದ್ಧ ಹುರಿಯುವ ಬಲವನ್ನು ತರಲಿದ್ದವನು—ಅವನ ಕುರಿತು ಜನನಗಳ ಮಾತೆ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿಗಳು, ಅವನಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿ, ದಿನೇದಿನೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.
Mantra 3
ऊर्ध्वो ह्यस्थादध्यन्तरिक्षेऽधा वृत्राय प्र वधं जभार । मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्तिग्मायुधो अजयच्छत्रुमिन्द्रः ॥
ಮಧ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತನು; ನಂತರ ವೃತ್ರನ ವಿರುದ್ಧ ವಿನಾಶದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದನು. ಶಕ್ತಿಯ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಧರಿಸಿದವನಂತೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು; ತೀಕ್ಷ್ಣ ಆಯುಧದಿಂದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು—ಇಂದ್ರನು.
Mantra 4
बृहस्पते तपुषाश्नेव विध्य वृकद्वरसो असुरस्य वीरान् । यथा जघन्थ धृषता पुरा चिदेवा जहि शत्रुमस्माकमिन्द्र ॥
ಹೇ ಬೃಹಸ್ಪತೇ, ತಪಸ್ಸಿನ ತಾಪದಿಂದ—ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಚುಚ್ಚುವಂತೆ—ವೃಕದ್ವಾರ (ತೋಳದ್ವಾರಗಳ) ಅಸುರನ ವೀರರನ್ನು ಭೇದಿಸು. ನೀನು ಹಿಂದೆ ಧೃಷ್ಟ ಬಲದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಂತೆ, ಈಗಲೂ ನಮ್ಮ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸು, ಹೇ ಇಂದ್ರ.
Mantra 5
अव क्षिप दिवो अश्मानमुच्चा येन शत्रुं मन्दसानो निजूर्वाः । तोकस्य सातौ तनयस्य भूरेरस्माँ अर्धं कृणुतादिन्द्र गोनाम् ॥
ದಿವದಿಂದ ಆ ಎತ್ತರದ ಅಶ್ಮಾನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಎಸೆ, ಅದರಿಂದ ನೀನು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಶತ್ರುವನ್ನು ನಿಜೂರವಾಗಿ ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡುತ್ತೀ. ಸಂತಾನದ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ಬಹು ಸಂತತಿಯ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಹೇ ಇಂದ್ರ, ಗೋನಾಂ (ಗೋಗಳು/ಪ್ರಕಾಶಕಿರಣಗಳು) ಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾಲನ್ನು ಮಾಡು.
Mantra 6
प्र हि क्रतुं वृहथो यं वनुथो रध्रस्य स्थो यजमानस्य चोदौ । इन्द्रासोमा युवमस्माँ अविष्टमस्मिन्भयस्थे कृणुतमु लोकम् ॥
ಹೇ ಇಂದ್ರಾ–ಸೋಮಾ! ನೀವು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ (ಕ್ರತು) ಮತ್ತು ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀವು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತೀರಿ; ನೀವು ಯಜಮಾನನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವರು, ವಕ್ರ–ಕುಟಿಲರನ್ನು ಭೇದಿಸುವವರು. ಇಂದ್ರಾ–ಸೋಮಾ, ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಿರಿ; ಈ ಭಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ವಿಶಾಲತೆ—ಸುರಕ್ಷಿತ ಲೋಕವನ್ನು—ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಿ.
Mantra 7
न मा तमन्न श्रमन्नोत तन्द्रन्न वोचाम मा सुनोतेति सोमम् । यो मे पृणाद्यो ददद्यो निबोधाद्यो मा सुन्वन्तमुप गोभिरायत् ॥
ನನ್ನ ಕುರಿತು ಯಾರೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಾರದು: ‘ಅವನು ಮಂದನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ದಣಿದಿದ್ದಾನೆ—ಇನ್ನು ಸೋಮವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.’ ಯಾರು ನನ್ನನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೋ, ಯಾರು ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಯಾರು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೋ; ಮತ್ತು ನಾನು ಸೋಮವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವಾಗ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು (ಗೋಗಳನ್ನು) ತಂದು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವವನು—ಅವನನ್ನೇ ನಾನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Mantra 8
सरस्वति त्वमस्माँ अविड्ढि मरुत्वती धृषती जेषि शत्रून् । त्यं चिच्छर्धन्तं तविषीयमाणमिन्द्रो हन्ति वृषभं शण्डिकानाम् ॥
ಹೇ ಸರಸ್ವತೀ, ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಭೇದಿಸಿ ಹೊಡೆ—ಮರುತವತೀ, ಧೃಷ್ಟಳೇ—ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸು. ಮತ್ತು ಶಂಡಿಕರ ಆ ವೃಷಭನು, ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬಲದಿಂದ ಉಬ್ಬುತ್ತಿರುವವನು—ಅವನನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಕೆಡವುತ್ತಾನೆ.
Mantra 9
यो नः सनुत्य उत वा जिघत्नुरभिख्याय तं तिगितेन विध्य । बृहस्पत आयुधैर्जेषि शत्रून्द्रुहे रीषन्तं परि धेहि राजन् ॥
ಯಾರು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಹೊಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೋ—ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಗ್ರದಿಂದ ಚುಚ್ಚು. ಹೇ ಬೃಹಸ್ಪತೇ, ನಿನ್ನ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸು; ಹೇ ರಾಜನೇ, ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ದ್ರೋಹಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮಿತಿ-ಗಡಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕು.
Mantra 10
अस्माकेभिः सत्वभिः शूर शूरैर्वीर्या कृधि यानि ते कर्त्वानि । ज्योगभूवन्ननुधूपितासो हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि ॥
ಹೇ ಶೂರ ಇಂದ್ರನೇ! ನಮ್ಮ ಸತ್ವಗಳಿಂದ, ಶೂರರಂತಹ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಿನಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಪರಾಕ್ರಮಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಶಗೊಂಡು ಧೂಮದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿರಲಿ; ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ನಮಗೆ ವಸುಗಳನ್ನು—ಧನ-ಸಮೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು—ತಂದುಕೊಡು.
Mantra 11
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥
ನಿಮ್ಮ ಆ ಮಾರುತ-ಶರ್ಧವನ್ನು—ದೈವ್ಯ ಜನವನ್ನು—ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ವಚನದಿಂದ, ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ನಾನು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ ನಾವು ಸರ್ವವೀರ ರಯಿ—ಎಲ್ಲ ಶೌರ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಪೂರ್ಣತೆ—ಪಡೆಯುವಂತೆ, ಅದು ಆತ್ಮಸಂತಾನವನ್ನು ನೀಡುವದು ಮತ್ತು ದಿನೇದಿನೇ ಶ್ರವಣಾರ್ಹವಾಗಿರುವದು.
The hymn opens by presenting the Waters as delighting in Savitṛ who fashions ṛta and in Indra the obstruction-slayer, emphasizing their orderly motion by day and night.
From cosmic description (measured flow and first outpouring) the focus shifts toward human need: protection, removal of crookedness, and enlargement of resolve/kratu for the sacrificer.
A direct plea to Indra (and Soma) to protect the community and, in a ‘place of fear,’ to create a wide, secure world (uru loka).
The hymn closes with reverent address to the Marut-host, asking for enduring prosperity—rich in heroic powers and offspring—renowned and renewed day by day.
ṛtaṃ devāya kṛṇvate (Savitṛ fashions ṛta)
kṛṇutam u lokam (make for us a world/space)
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥It praises the Waters (Āpaḥ) as purifying, life-giving powers that move in an orderly way according to ṛta, and it asks the gods—especially Savitṛ and Indra—for protection and release from obstruction.
Savitṛ is invoked as the one who establishes and impels ṛta (cosmic order), while Indra is praised as the slayer of obstruction (ahi-ghna), who helps the waters—and our lives—flow freely without constriction.
It is a prayer for safety and inner freedom: when circumstances feel threatening, the hymn asks Indra and Soma to create an open, secure ‘world’ (uru loka)—a condition of protection, clarity, and room to act rightly.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.