
Sukta 2.30
Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for much of Maṇḍala 2; exact for this sukta should be verified against a full Anukramaṇī)
Āpaḥ (Waters), with Savitṛ and Indra invoked
Triṣṭubh
આ ત્રિષ્ટુભ સ્તુતિમાં આપઃ (જળો)ની સ્તુતિ થાય છે—તેઓ ઋત અનુસાર દિવસ-રાત નિયમિત રીતે વહેતા, જીવનદાયી શક્તિઓ છે; સવિતૃમાં આનંદ પામે છે, જે વિશ્વવ્યવસ્થા સ્થાપે છે, અને ઇન્દ્રમાં પણ, જે અવરોધ દૂર કરે છે. સ્તુતિ આગળ રક્ષાત્મક આહ્વાનોમાં વિસ્તરે છે—વિશેષ કરીને ઇન્દ્ર (અને સોમ)ને, અને અંતે મરુતગણને—ભયમાં સુરક્ષા, વિશાળ અવકાશ, તથા વીર્ય અને સંતતિથી સમૃદ્ધ સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥
ઋતને રચનાર દેવ સવિતૃમાં અને વૃત્રહન ઇન્દ્રમાં જળો આનંદ પામે છે; તેઓ દિનપ્રતિદિન ગતિ કરે છે. રાત્રિમાં પણ જળોની માપ-મર્યાદા આગળ વધે છે—આ તેમનો પ્રથમ પ્રવાહ-સર્ગ છે.
Mantra 2
यो वृत्राय सिनमत्राभरिष्यत्प्र तं जनित्री विदुष उवाच । पथो रदन्तीरनु जोषमस्मै दिवेदिवे धुनयो यन्त्यर्थम् ॥
અહીં જે વૃત્ર સામે હંકારક બળ લાવવાનો હતો—તે વિષે જન્મોની માતાએ જાણકારને કહી સંભળાવ્યું. અને માર્ગો ખોલનારી શક્તિઓ, તેને અનુમોદન આપીને, દિનપ્રતિદિન નિર્ધારિત લક્ષ્ય તરફ જાય છે.
Mantra 3
ऊर्ध्वो ह्यस्थादध्यन्तरिक्षेऽधा वृत्राय प्र वधं जभार । मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्तिग्मायुधो अजयच्छत्रुमिन्द्रः ॥
મધ્યાકાશમાં તે ઊભો રહ્યો; ત્યારબાદ વૃત્ર સામે વિનાશનો પ્રહાર લઈને આવ્યો. શક્તિના વરસાદથી આવૃત થઈ તે તેના પર ધસી પડ્યો; તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી શત્રુને જીત્યો—ઇન્દ્ર.
Mantra 4
बृहस्पते तपुषाश्नेव विध्य वृकद्वरसो असुरस्य वीरान् । यथा जघन्थ धृषता पुरा चिदेवा जहि शत्रुमस्माकमिन्द्र ॥
હે બૃહસ્પતે, તપસના તાપથી—પથ્થરથી ભેદતા હોય તેમ—વૃકદ્વાર (વાઘિયા દ્વારવાળા) અસુરના વીરોએને ભેદી નાખ. જેમ તું પહેલાં ધૃષ્ટ બળથી તેમને સંહાર્યા, તેમ હવે પણ અમારા શત્રુને સંહાર, હે ઇન્દ્ર.
Mantra 5
अव क्षिप दिवो अश्मानमुच्चा येन शत्रुं मन्दसानो निजूर्वाः । तोकस्य सातौ तनयस्य भूरेरस्माँ अर्धं कृणुतादिन्द्र गोनाम् ॥
દિવ્ય ઊંચાઈમાંથી તે ઊંચો અશ્માન નીચે ફેંક, જેના દ્વારા તું આનંદિત થઈ શત્રુને ચકનાચૂર કરે છે. સંતાનની જીત માટે, અને બહુ સંતતિના વૈભવ માટે, હે ઇન્દ્ર, ગોનાં (પ્રકાશ-કિરણો/ગાયો) માં અમને યોગ્ય અંશ કર.
Mantra 6
प्र हि क्रतुं वृहथो यं वनुथो रध्रस्य स्थो यजमानस्य चोदौ । इन्द्रासोमा युवमस्माँ अविष्टमस्मिन्भयस्थे कृणुतमु लोकम् ॥
હે ઇન્દ્રા-સોમા! તમે જે સંકલ્પ (ક્રતુ) અને વિવેકબુદ્ધિ પસંદ કરો છો તેને તમે વિસ્તારો છો; તમે યજમાનને પ્રેરણા આપનાર અને વક્ર-કુટિલને ભંગ કરનાર છો. ઇન્દ્રા-સોમા, અમને રક્ષો; આ ભયના સ્થાને અમારે માટે વિશાળ અવકાશ—સુરક્ષિત લોક—રચો.
Mantra 7
न मा तमन्न श्रमन्नोत तन्द्रन्न वोचाम मा सुनोतेति सोमम् । यो मे पृणाद्यो ददद्यो निबोधाद्यो मा सुन्वन्तमुप गोभिरायत् ॥
મારા વિષે કોઈ એમ ન કહે: ‘એ મંદ થયો છે, એ પરિશ્રમિત થયો છે, એ થાકી ગયો છે—હવે સોમને પીસતો નથી.’ કારણ કે જે મને પરિપૂર્ણ કરે, જે આપે, જે જાગૃત કરે; અને જે હું સોમ પીસું ત્યારે પ્રકાશના કિરણો (ગો) લઈને મારી પાસે આવે—તેને હું સ્વીકારું છું.
Mantra 8
सरस्वति त्वमस्माँ अविड्ढि मरुत्वती धृषती जेषि शत्रून् । त्यं चिच्छर्धन्तं तविषीयमाणमिन्द्रो हन्ति वृषभं शण्डिकानाम् ॥
હે સરસ્વતી, તું અમારા માટે ભેદી પ્રહાર કર—મરુતવતી, ધૃષ્ટ—શત્રુઓને જીત. અને શણ્ડિકાઓનો એ વృషભ, જે ટોળું ગોઠવીને બળે ફૂલે છે, તેને ઇન્દ્ર પાડી દે છે.
Mantra 9
यो नः सनुत्य उत वा जिघत्नुरभिख्याय तं तिगितेन विध्य । बृहस्पत आयुधैर्जेषि शत्रून्द्रुहे रीषन्तं परि धेहि राजन् ॥
જે કોઈ ચોરીથી અમારી તરફ સરકે અને ઘા કરવા ઇચ્છે—તેને ઓળખીને તીક્ષ્ણ અગ્રથી વીંધ. હે બૃહસ્પતિ, તારા આયુધોથી શત્રુઓને જીત; હે રાજન, જે દ્રોહી હાનિ કરે છે તેની ચારે તરફ સીમા બાંધી દે.
Mantra 10
अस्माकेभिः सत्वभिः शूर शूरैर्वीर्या कृधि यानि ते कर्त्वानि । ज्योगभूवन्ननुधूपितासो हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि ॥
હે શૂર (વીર) ઇન્દ્ર! અમારા સત્વો વડે, શૂરવીરો જેવી શક્તિઓ સાથે, તારા કર્તવ્ય એવા પરાક્રમકર્મો કર. તેઓ લાંબા સમય સુધી દબાયેલા અને ધૂમાડે બહાર કાઢાયેલા રહે; તેમને હણીને અમને વસુઓ—ધન-સમૃદ્ધિઓ—લાવી આપ.
Mantra 11
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥
તમારા તે મારુત-શર્ધને—દૈવી જનને—હું કૃપા ઇચ્છતો શબ્દથી, નમસ્કાર સાથે સંબોધું છું; જેથી અમે સર્વવીર રયિ—સર્વ પરાક્રમોથી સમૃદ્ધ પૂર્ણતા—પ્રાપ્ત કરીએ, જે આત્માની સંતતિ આપનાર છે અને દિન પ્રતિદિન શ્રવણયોગ્ય છે.
It praises the Waters (Āpaḥ) as purifying, life-giving powers that move in an orderly way according to ṛta, and it asks the gods—especially Savitṛ and Indra—for protection and release from obstruction.
Savitṛ is invoked as the one who establishes and impels ṛta (cosmic order), while Indra is praised as the slayer of obstruction (ahi-ghna), who helps the waters—and our lives—flow freely without constriction.
It is a prayer for safety and inner freedom: when circumstances feel threatening, the hymn asks Indra and Soma to create an open, secure ‘world’ (uru loka)—a condition of protection, clarity, and room to act rightly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.