Adhyaya 59

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कीर्त्तिधर्मं परं शुभम् । सेतुबंधफलं पुण्यं ब्रह्मणा भाषितं यथा

व्यास उवाच—अतः परं प्रवक्ष्यामि कीर्तिधर्मं परं शुभम्। सेतुबंधफलं पुण्यं ब्रह्मणा भाषितं यथा॥

Verse 2

कांतारे दुस्तरे पंके पुरुशंकुसमाकुलं । आलिं कृत्वा भवेत्पूतो देवत्वं याति मानवः

कान्तारे दुस्तरे पङ्के पुरुषशङ्कुसमाकुलेऽपि यः आलिं कृत्वा रक्षां विधत्ते, स पूतो भूत्वा मानवो देवत्वं याति।

Verse 3

वितस्तौ तु लभेत्स्वर्गं दिव्यं वर्षशतं समम् । एवं संख्याविधानेन नरः स्वर्गान्न हीयते

वितस्तौ तु (द्विवितस्तिमात्रे) कृतायां दिव्यं वर्षशतं समं स्वर्गं लभते; एवं संख्याविधानेन नरः स्वर्गान्न हीयते।

Verse 4

कदाचित्पंकयोगाच्च स्वर्गाद्भुवि विजायते । तदा भट्टारकः श्रीमान्रोगशोकविवर्जितः

कदाचित् पङ्कयोगात् स्वर्गात् च्युत्वा भुवि विजायते; तदा स श्रीमान् भट्टारकः रोगशोकविवर्जितो भवति।

Verse 5

पंकादौ संक्रमांश्चैव कृत्वा स्वर्गान्न हीयते । सर्वपापं क्षयं तस्य संप्रयाति दिनेदिने

पङ्कादौ संक्रमान् कृत्वा स्वर्गान्न हीयते; तस्य सर्वपापं दिनेदिने क्षयं संप्रयाति।

Verse 6

तथालिसंक्रमाणां च फलं तुल्यं प्रकीर्तितम् । धनप्राणाव्ययेनैव धीमता क्रियते सदा

तथैव आलिसंक्रमाणां फलं तुल्यं प्रकीर्तितम्; धनप्राणाव्ययेनैव धीमता एतत् सदा क्रियते।

Verse 7

श्रूयतां यत्पुरावृत्तमाख्यानं वृद्धसंमतं । कश्चिच्चोरो महाभीष्मे स्तेयकर्मणि चोद्यतः

श्रूयतां पुरावृत्तं वृद्धैः संमतमाख्यानम्। महाभीष्म! कश्चिच्चोरो स्तेयकर्मणि प्रेरितः प्रवृत्तः॥

Verse 8

कांतारे गोशिरः स्थाप्य क्रांत्वा स्तेयं गतो ह्यसौ । धनापहरणं कृत्वा गृहस्थस्य च तेन हि

कान्तारे गोशिरः स्थाप्य स्तेयं कृत्वा गतो ह्यसौ। गृहस्थस्य धनापहरणं तेनैव कृतं ध्रुवम्॥

Verse 9

गतः स्वमंदिरं तत्र जना गच्छंति वर्त्मनि । सर्वेषामेकपादस्य सुखं भवति निश्चितं

स्वमन्दिरं प्राप्य तत्र जनाः पन्थानं यान्ति हि। सर्वेषामेकपादस्य सुखं भवति निश्चितम्॥

Verse 10

एकपादे ह्रदे दुर्गे तारकं गोशिरः परम् । चांद्रायणं च तत्तस्य कांतारे संस्थितं शिरः

एकपादह्रदे दुर्गे तारकं तीर्थमुत्तमम्। गोशिरश्च परं तीर्थं चान्द्रायणं च तत्र हि; कांतारे संस्थितं तस्य शिरः प्रधानं प्रतिष्ठितम्॥

Verse 11

ततश्चोरस्य निधने चित्रगुप्तप्रणीतके । धर्मस्य फलमात्रं तु एतस्य च न विद्यते

ततः चोरस्य निधनकाले चित्रगुप्तप्रणीतके। धर्मफलस्य लेशोऽपि तस्य नास्ति कदाचन॥

Verse 12

न दैवं पैतृकं कार्यं तीर्थं स्नानं द्विजार्चनं । दानं गुरुजने मानं ज्ञानं परहितं शुभम्

न दैवं न च पैतृकं कर्म, न तीर्थयात्रा न स्नानं द्विजपूजनम् । न दानं न गुरुजनमानः, न ज्ञानं न परहितं शुभम् ॥

Verse 13

मनसा न कृतं तेन क्रियया च कथं पुनः । कृतं साहसिकं स्तेयं परदाराभिमर्शनम्

यन्मनसा न कृतं तेन, क्रियया तत्कथं पुनः । तथापि साहसं स्तेयं, परदाराभिमर्शनम् ॥

Verse 14

भूतमिथ्यापवादं च साधुनिंदा परं तथा । एवं शतसहस्रं तु तथा गोहरणं कृतम्

भूतमिथ्यापवादं च, साधुनिन्दां तथैव च । एवं शतसहस्राणि, गोहरणकृतस्य हि ॥

Verse 15

तत्राह धर्मराजस्तु कालानलसमप्रभः । नयतैनं फलं शूरा दुर्गतिं चापुनर्भवम्

तत्राह धर्मराजोऽथ, कालानलसमप्रभः । नयतैनं फलं शूराः, दुर्गतिं चापुनर्भवम् ॥

Verse 16

एतस्मिन्नंतरेऽवोचच्चित्रगुप्तोनुकंपकः । अस्त्यस्य गोशिरः पुण्यं किचिन्नाथ क्षमाधुना

एतस्मिन्नन्तरे वाक्यं, चित्रगुप्तोऽनुकम्पकः । अवोचन्नाथ क्षम्यतां, किञ्चिदस्यास्ति गोशिरःपुण्यम् ॥

Verse 17

नृपो द्वादशवार्षिक्यं लभेत्पुण्योदयं क्षितौ । तथाह धर्मराजस्तं गच्छ मर्त्यं दुरात्मक

नृपः क्षितौ द्वादशवार्षिकं पुण्योदयम् अवाप्नुयात्। इति धर्मराजः तमाह—गच्छ मर्त्यलोकं, दुरात्मन्॥

Verse 18

अकंटकं च राज्यं च भुंक्ष्व द्वादशवत्सरम् । यद्धृतं गोशिरो मार्गे मुक्तस्तस्यैव कारणात्

अकण्टकं राज्यं च द्वादशवत्सरं भुङ्क्ष्व। यद् गोशिरो मार्गे धृतं, तस्यैव कारणात् मुक्तोऽसि॥

Verse 19

पुनरत्र समागम्य संगंता चापुनर्भवम् । ततः कृतांजलिर्देवमुवाच दुःखपीडितः

पुनरत्र समागम्य, संगतिं चापुनर्भवप्रदाम् अवाप्य, स दुःखपीडितः कृताञ्जलिर्देवम् उवाच॥

Verse 20

धर्मराजानुकंपा च मय्येवं पापकारिणि । कुरु नाथ त्वनाथे च जानामि प्रीतिपूर्वकम्

धर्मराजानुकम्पा यथा मय्येवं पापकारिणि। तथा नाथ त्वनाथं मां कुरु, प्रीतिपूर्वकं जानामि॥

Verse 21

धर्मराजस्तु तं चाह बाढमेवमितो व्रज । स्मरिष्यसि स्ववृत्तांतं मत्प्रसादात्सुदुःखितः

धर्मराजस्तु तमाह—बाढम्, एवम्; इतो व्रज। मत्प्रसादात् सुदुःखितोऽपि स्ववृत्तान्तं स्मरिष्यसि॥

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे चैव मोचितः किंकरेण हि । तस्य जन्माभवत्कौ च दुर्विधे चातिवाणिके

एतस्मिन्नन्तरे चैव किंकरेण स मोचितः । ततः तस्मिन् दुर्विधा जातिरभवत्, अतिवाणिज्यस्वभावा च क्लेशकरी ॥

Verse 23

आजन्मविविधं दुःखं भुक्तं पूर्वविकर्मतः । भुक्त्वा क्लेशं महांतं च एकविंशतिहायनम्

आजन्म विविधं दुःखं पूर्वविकर्मणः फलात् भुक्तम् । महान्तं क्लेशं च भुक्त्वा एकविंशतिवर्षाणि नीतानि ॥

Verse 24

तस्मिन्राष्ट्रे मृतो भूपः स्वकर्मपरिपीडितः । एतस्मिन्नंतरेऽमात्यैः समालोक्य सुमंत्रिभिः

तस्मिन् राष्ट्रे भूपो मृतः स्वकर्मफलपीडितः । एतस्मिन्नन्तरेऽमात्यैः सुमन्त्रिभिः समालोक्य विचारितम् ॥

Verse 25

अनेक परिमर्शैस्तु पृथिव्यां भ्रमणं कृतम् । तमावृण्वंश्च ते सद्यः सर्वेषां पुरतो दृढम्

अनेकपरिमर्शैस्तु पृथिव्यां भ्रमणं कृतम् । ततस्ते सर्वेषां पुरतः दृढं तमावृण्वन् सहसा ॥

Verse 26

ततो राज्याभिषेकश्च कृतस्तैस्तु विमत्सरैः । स च राज्यं च संश्रित्य धर्मराजवरेण च

ततो विमत्सरैस्तैस्तु कृतो राज्याभिषेकः । स च राज्यं समाश्रित्य धर्मराजवरं च, धर्मेणैव पालयामास ॥

Verse 27

अकरोदालिकं कर्म शिलाबद्धं च मृण्मयम् । संक्रमं जलदुर्गे च तरणिं च तथापरे

अकरोदालिकं कर्म शिलाबद्धं च मृण्मयम् । जलदुर्गेषु संक्रमांश्च तरणीश्च तथापरे निर्ममे ॥

Verse 28

वापीकूपतटाकानि प्रपाराम महीरुहं । कृतवान्विविधं यज्ञं दानपुण्यमतः परम्

वापीकूपतटाकानि प्रपाश्च महीरुहाः । कृतवान्विविधं यज्ञं दानपुण्यं ततः परम् ॥

Verse 29

स्मरंश्च पूर्वकर्म्माणि सर्वपापक्षयाय वै । कृतं बहुविधं धर्मं व्रतानि विविधानि च

स्मरंश्च पूर्वकर्माणि सर्वपापक्षयाय वै । कृतं बहुविधं धर्मं व्रतानि विविधानि च ॥

Verse 30

सुराणां ब्राह्मणानां च गुरूणां चैव तर्पणात् । पापात्पूतो ययौ गेहं धर्मराजस्य धीमतः

सुराणां ब्राह्मणानां च गुरूणां चैव तर्पणात् । पापात्पूतो ययौ गेहं धर्मराजस्य धीमतः ॥

Verse 31

सयानस्थं ततो दृष्ट्वा क्रोधरक्तेक्षणोऽभवत् । स च तं प्रांजलिं प्राह भो धर्म कुरु तारणम्

सयानस्थं ततो दृष्ट्वा क्रोधरक्तेक्षणोऽभवत् । स च तं प्राञ्जलिं प्राह— भो धर्म कुरु तारणम् ॥

Verse 32

चित्रगुप्तोऽब्रवीद्वाक्यं धर्मराजसमीपतः । कर्मणा मनसा पूतो विष्णुलोकं स गच्छतु

चित्रगुप्तो धर्मराजसमीपे वाक्यमब्रवीत्— कर्मणा मनसा च पूतः स विष्णुलोकं गच्छतु।

Verse 33

स तच्छ्रुत्वा पुनश्चाह तस्य विज्ञाय कारणम् । स्मितः प्रीत्या प्रसन्नात्मा गच्छ गच्छाच्युतालयम्

तद्‌श्रुत्वा स पुनराह, तस्य कारणं विज्ञाय; स्मितः प्रीत्या प्रसन्नात्मा— गच्छ गच्छाच्युतालयम्।

Verse 34

विमानं सुरलोकाच्च स्वागतं वर्णकर्बुरम् । समारुह्य गतः स्वर्गं पुनरावृत्तिदुर्लभम्

सुरलोकात् स्वागतं वर्णकर्बुरं विमानं समारुह्य स पुनरावृत्तिदुर्लभं स्वर्गं गतः।

Verse 35

तस्मात्किष्कुप्रमाणं हि दत्तं येनालिकं पुरा । स तु राज्यान्वयं स्वर्गं महांतं चानुगच्छति

तस्मात् येन पुरा किष्कुप्रमाणं दत्तमालिकं, स राज्यान्वयेन सह महान्तं स्वर्गं चानुगच्छति।

Verse 36

तथैव गोप्रचारं तु दत्वा स्वर्गान्न हीयते । या गतिर्गोप्रदस्यैव ध्रुवं तस्य भविष्यति

तथैव गोप्रचारं दत्त्वा स्वर्गान्न हीयते; गोप्रदस्य या गतिः, ध्रुवं तस्यैव भविष्यति।

Verse 37

व्यामैकं गोप्रचारं तु मुक्तं येन सुधीमता । तस्य स्वर्गं भवेदिष्टं किमन्यैः पुरुभाषितैः

यो हि सुधीमान् गोभ्यः प्रचारभूमेर्व्याममात्रमपि मुक्तवान्, तस्यैव स्वर्गोऽभीष्टः सुनिश्चितः; किमन्यैः पुरुभाषितैः विस्तरवचनैः।

Verse 38

गोप्रचारं यथाशक्ति यो वै त्यजति हेतुना । दिनेदिने ब्रह्मभोज्यं पुण्यं तस्य शताधिकम्

यः शक्तिमानपि हेतुना गोप्रचारं यथाशक्ति न त्यजति न पालयति, तस्य नष्टपुण्यं दिनेदिने ब्रह्मभोज्यपुण्यादपि शताधिकं भवति।

Verse 39

तस्माद्गवां प्रचारं तु मुक्त्वा स्वर्गान्न हीयते । यश्छिनत्ति द्रुमं पुण्यं गोप्रचारं छिनत्यपि

तस्माद्गवां प्रचारं मुक्त्वा स्वर्गान्न हीयते; यः पुण्यद्रुमं छिनत्ति, स गोप्रचारमपि छिनत्त्येव।

Verse 40

तस्यैकविंशपुरुषाः पच्यंते रौरवेषु च । गोचारघ्नं ग्रामगोपः शक्तो ज्ञात्वा तु दण्डयेत्

तस्यैकविंशतिपुरुषाः रौरवेषु पच्यन्ते; ग्रामगोपोऽपि शक्तः सन् गोचारघ्नं ज्ञात्वा तं दण्डयेत्।

Verse 41

छेत्तारं धर्मवृक्षाणां विशेषाद्गोप्रचारघम् । तस्य दंडे सुखं तस्य तस्मात्तं दंडयेत्तु सः

धर्मवृक्षच्छेत्ता विशेषाद्गोप्रचारघश्च; तस्य दण्डे हितं सुखं, तस्मात्स तं नूनं दण्डयेत्।

Verse 42

प्रासादं कुरुते यस्तु विष्णुलिंगस्य मानवः । त्रिकांडं पंचकाडं च सुशोभं सुघटान्वितम्

यो मानवाे विष्णुलिङ्गस्य प्रासादं कारयति—त्रिकाण्डं वा पञ्चकाण्डं वा—सुशोभं सुघटितं सम्यक्-निर्मितं च।

Verse 43

इतोऽधिकं तु यो दद्यान्मृन्मयं वा दृषन्मयम् । वसुवृत्तिसुपूर्णं च सुरम्यं दिव्यभूतलम्

एतदधिकं तु यो ददाति—मृन्मयं वा दृषन्मयं वा गृहं—वसुवृत्त्या सुपूर्णं, सुरम्ये दिव्यभूतले प्रतिष्ठितं च।

Verse 44

प्रतिष्ठाकर्मसंपन्नं किङ्करादिभिरावृतम् । सुलिंगमिष्टदेवस्य विष्णोरेव विशेषतः

प्रतिष्ठाकर्मसम्पन्नं किङ्करादिभिरावृतं च; इष्टदेवस्य सुलिङ्गं, विशेषतो विष्णोरेव।

Verse 45

कृत्वा च विष्णुसायुज्यं समाप्नोति नरोत्तमः । तथैव प्रतिमां कृत्वा हरेरन्यतरस्य च

एवं कृत्वा नरोत्तमः विष्णुसायुज्यं समाप्नोति; तथैव हरेः प्रतिमां कृत्वा, तस्य अन्यतररूपस्यापि।

Verse 46

कृत्वा देवकुलं रम्यं यत्फलं लभते नरः । न तन्मखसहस्रैस्तु दानैर्भुवि व्रतादिभिः

देवकुलं रम्यं कृत्वा यत्फलं नरः लभते, तत् न मखसहस्रैः, न भुवि दानैः, न व्रतादिभिश्च समं प्राप्यते।

Verse 47

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । प्रासादे रत्नसंयुक्ते संपूर्णद्रव्यसंकुले

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । प्रासादे रत्नसंयुक्ते संपूर्णद्रव्यसंकुले वसन्ति ते ॥

Verse 48

स वसेत्कामगे याने सर्वलोकमनोहरे । स्वर्गाच्च्युतो भवेद्राजा सार्वभौमो गुणैर्वशी

स वसेत्कामगे याने सर्वलोकमनोहरे । स्वर्गाच्च्युतो भवेद्राजा सार्वभौमो गुणैर्वशी ॥

Verse 49

शिवलिंगे तु प्रासादं कारयित्वा स्वशक्तितः । यदुक्तं विष्णुलिंगे तु तज्ज्ञेयं शिववेश्मनि

शिवलिंगे तु प्रासादं कारयित्वा स्वशक्तितः । यदुक्तं विष्णुलिंगे तु तज्ज्ञेयं शिववेश्मनि ॥

Verse 50

भुंक्ते भोगं महाभागो मनःशर्मकरं परम् । रामाभिरामसंपूर्णं सर्वतः सुखदं दिवि

भुंक्ते भोगं महाभागो मनःशर्मकरं परम् । रामाभिरामसंपूर्णं सर्वतः सुखदं दिवि ॥

Verse 51

उर्व्यामक्षयभोग्यानि नृपो वाथ महाधनी । हरस्य प्रतिमां यश्च कृत्वा देवगृहे नरः

उर्व्यामक्षयभोग्यानि नृपो वाथ महाधनी । हरस्य प्रतिमां यश्च कृत्वा देवगृहे नरः ॥

Verse 52

सुलिंगां वा सुरूपां वा कल्पकोटिं वसेद्दिवि । स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्राजा धनी पूज्यतमोपि वा

सुलिङ्गो वा सुरूपो वा कल्पकोटिं दिवि वसन् अपि; स्वर्गाद् भ्रश्यते जनः—राजा भवेत्, धनी भवेत्, पूज्यतमोऽपि वा।

Verse 53

देवीलिंगेषु सर्वेषु कृत्वा देवगृहं नरः । सुरत्वं प्राप्नुयाल्लोके देव्यास्सर्वसुखोद्भवे

देवी-लिङ्गेषु सर्वेषु देवगृहं यः करोति नरः; स देव्यास् सर्वसुखोद्भवायाः प्रसादात् तस्मिन् लोके सुरत्वं प्राप्नुयात्।

Verse 54

भृशमच्युततामेति सुखमेति निरामयम् । रत्नसंसृष्टप्रासादे मणिकर्बुरभूतले

स भृशम् अच्युतताम् एति, सुखं निरामयं च प्राप्नोति; रत्नसंसृष्टप्रासादे मणिकर्बुरभूतले निवसति।

Verse 55

रामायुतप्रसंभोग्ये देवीसंसृष्टनिर्भये । नृत्यगीतपरे रम्ये सर्वेंद्रियमनोरमे

रामायुतप्रसंभोग्ये देवीसंसृष्टनिर्भये; नृत्यगीतपरे रम्ये सर्वेन्द्रियमनोरमे (लोके) निवसति।

Verse 56

रत्नमर्द्दलतालाढ्ये सर्वदा स्त्रीजनेरिते । निर्मले सुखदे रम्ये रत्नानां सुशुभे गृहे

रत्नमर्द्दलतालाढ्ये सर्वदा स्त्रीजनेरिते; निर्मले सुखदे रम्ये रत्नानां सुशुभे गृहे (निवसति)।

Verse 57

तथैव प्रतिमायाश्च देव्याः प्रासादमुत्तमम् । नियुतं कल्पकोटीनां स्वर्लोकमेति मानवः

तथैव देव्याः प्रतिमायाः प्रासादमुत्तमं यः कारयति, स नियुतं कल्पकोटीनां यावत् स्वर्लोकं प्राप्य तत्र वसति।

Verse 58

स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्भूपो देवीभक्तिपरायणः । एवं च जन्मसाहस्रं स्मर एव भवेद्भुवि

देवीभक्तिपरायणो भूपः स्वर्गाद् भ्रष्टो भवेत्; एवं च स भुवि जन्मसाहस्रं स्मर एव भवति।

Verse 59

प्रासादं गाणपत्यं च देव्या वा प्रीतिमान्नरः । कृत्वा सुरगणानां च पूजितो दिवि जायते

यो नरः प्रीतिमान् गाणपत्यं प्रासादं देव्याः प्रीत्यर्थं वा कारयति, स सुरगणैः पूजितो दिवि जायते।

Verse 60

तथैव राजतामेति भोग्यान्देवीपुरे तथा । अविघ्नं सर्वकार्येषु सदैव गणपो यथा

तथैव स राजतामेति, देव्याः पुरे भोग्यान् भुङ्क्ते; सर्वकार्येषु च गणप इव सदैवाविघ्नं भवति।

Verse 61

आज्ञानस्खलिता तस्य सुरासुरनरेषु च । तथैव सौरप्रासादे फलमेति नरोत्तमः

यद्यपि तस्याज्ञा सुरासुरनरेषु स्खलिता भवेत्, तथापि हे नरोत्तम, सौरप्रासादे तत् कर्म फलमेव नयति।

Verse 62

अरोगी सुप्रसन्नात्मा कामदेवसमप्रभः । वरदः सर्वलोकेषु यथा ब्रध्नस्तथा हि सः

अरोगः सुप्रसन्नात्मा कामदेवसमप्रभः। सर्वलोकेषु वरदो ब्रध्नवत् स हि कीर्तितः॥

Verse 63

सुरस्य प्रतिमायां च गृहं कृत्वा शिलामयम् । कल्पकोटिशतं भुक्त्वा स्वर्गमुर्वीश्वरो भवेत्

सुरप्रतिमायां शिलामयं गृहं कृत्वा नरः। कल्पकोटिशतं भुक्त्वा स्वर्गे भूत्वा महीश्वरः॥

Verse 64

विष्ण्वादि सर्वदेवानामर्चनं यत्पृथक्पृथक् । प्रत्येकं संप्रवक्ष्यामि नराणां हित हेतवे

विष्ण्वादिसर्वदेवानामर्चनं पृथक्पृथक्। प्रत्येकं संप्रवक्ष्यामि नराणां हितहेतवे॥

Verse 65

घृतप्रदीपं यो दद्यात्मासमेकमहर्निशम् । दिव्यं वर्षायुतं स्वर्गे पूजितो देवसत्तमैः

घृतप्रदीपं यो दद्याद् मासमेकमहर्निशम्। दिव्यं वर्षायुतं स्वर्गे देवसत्तमैः स पूज्यते॥

Verse 66

घृतस्नानं तथा लिंगे यः कुर्याद्भुवि मानवः । कल्पकोटिसहस्राणि मासैके लभते नरः

घृतस्नानं तथा लिङ्गे यः कुर्याद् भुवि मानवः। मासैके लभते पुण्यं कल्पकोटिसहस्रकम्॥

Verse 67

तिलतैलप्रदीपस्य तथान्यस्यार्द्धकं फलम् । मासैकं जलदानस्य फलेनेश्वरतां व्रजेत्

तिलतैलप्रदीपदानस्य पुण्यं परस्यार्द्धफलमिति कीर्त्यते। मासमेकं जलदानफलप्रभावेन नर ईश्वरतां समृद्धिं च प्राप्नोति॥

Verse 68

धूपदानेन गंधर्वं चंदने द्विगुणं भवेत् । मृगमदागरुसत्वस्य दाने बहुफलं भवेत्

धूपदानात् गन्धर्वत्वफलप्राप्तिर्भवति; चन्दनदाने तद् द्विगुणं स्यात्। मृगमदागरुसत्त्वदानात् बहुपुण्यफलं भवेत्॥

Verse 69

मालापुष्पप्रदानेन नरः स्यात्त्रिदशेश्वरः । शीते तूलपटीं दत्वा सर्वदुःखात्प्रमुच्यते

मालापुष्पप्रदानेन नरः त्रिदशेश्वरत्वं प्राप्नुयात्। शीते तूलपटीदानात् सर्वदुःखात् प्रमुच्यते॥

Verse 70

जन्मजन्मसु लभ्येत उष्णे च शीतलां पटीम् । दत्वा च नैवसीदेत शक्त्या वस्त्रं ददाति यः

उष्णकाले शीतलां पटीं जन्मजन्मसु लभेत। यः शक्त्या वस्त्रं ददाति स दत्वा नैव सीदति॥

Verse 71

चतुर्हस्तप्रमाणं च वर्ष्मवेष्टं सुशोभनम् । पिधानं चरणानां च दत्वा स्वर्गान्न हीयते

चतुर्हस्तप्रमाणं सुशोभनं पिधानं, वर्ष्मवेष्टं च उत्तमम्। चरणपिधानं च दत्वा स्वर्गात् न हीयते नरः॥

Verse 72

शक्त्या स्वर्णप्रदानेन स्वर्गे पूज्यो भवेन्नरः । दशयोजनविस्तीर्णे मंडपे रूपभाग्भवेत्

शक्त्या स्वर्णप्रदानेन नरः स्वर्गे पूज्यो भवति; दशयोजनविस्तीर्णे मण्डपे स रूपभाग् भवेत्।

Verse 73

सुवर्णं रत्नसंयुक्तं दत्त्वा दशगुणं लभेत् । वज्रवैडूर्यगारुत्म माणिक्यादीननर्घतः

रत्नसंयुक्तं सुवर्णं दत्त्वा दशगुणं फलम् लभेत्—वज्रवैडूर्यगारुत्ममाणिक्यादीनि चानर्घाणि।

Verse 74

दत्वा लिंगे विधानाच्च ब्राह्मणे वा यशस्विनि । शतयोजनविस्तीर्णमंडलेधिपतिर्भवेत्

यशस्विनि, लिङ्गे विधानतः दत्त्वा, अथवा ब्राह्मणे दत्त्वा, शतयोजनविस्तीर्णमण्डलाधिपतिर्भवेत्।

Verse 75

तथैव भुवि जातोपि सर्वलोकप्ररंजनः । सुरभिद्रव्यदानेन वावदूकश्च सुंदरः

तथैव भुवि जातोऽपि स सर्वलोकप्ररञ्जनः; सुरभिद्रव्यदानेन वावदूकः सुन्दरश्चाभवत्।

Verse 76

रक्तामृतसुकंठश्च पूगदानान्नरो भवेत् । वरदासीप्रदानेन नरः कल्पं वसेद्दिवि

पूगदानात् नरो रक्तामृतसुकण्ठो भवेत्; वरदासीप्रदानेन नरः कल्पं दिवि वसेत्।

Verse 77

वरदासी प्रदानेन उर्व्यां जातो धनेश्वरः । तथैव भृत्यदानेन बहुभृत्यो भवेद्दिवि

वरदासीप्रदानेन मर्त्यलोके धनेश्वरत्वं लभते; भृत्यप्रदानेन च स्वर्गे बहुभृत्यसमन्वितो भवति।

Verse 78

धरायामक्षयाऋद्धिर्जन्मजन्मसु जायते । सर्वतूर्यप्रदानेन गुणवान्लोकसंमतः

धरायां जन्मजन्मसु अक्षयैव ऋद्धिर्जायते; सर्वतूर्यप्रदानेन गुणवान् लोकसंमतश्च भवति।

Verse 79

नृत्यगीतादिशास्त्रेण गंधर्वाणां पतिर्भवेत् । दासीदासयुतः स्वर्गे धनैः स्त्रीभिर्वरैर्युतः

नृत्यगीतादिशास्त्रप्रवीणतया गन्धर्वाणां पतिः स्यात्; स्वर्गे च दासीदासयुतो धनैः स्त्रीभिश्च वरैः समन्वितो भवति।

Verse 80

तथैव गोप्रदानेन तावत्कालं वसेद्दिवि । लिंगे दुग्धप्रदानाच्च नरः कल्पं वसेद्दिवि

तथैव गोप्रदानेन यावद्-कालं दिवि वसति; लिङ्गे दुग्धप्रदानात् तु नरः कल्पं दिवि वसति।

Verse 81

दध्ना स्नानेन द्विगुणं घृतेन तु शताधिकम् । अन्नं षड्रससंयुक्तं दत्वा क्षितिपतिर्भवेत्

दध्ना स्नानेन द्विगुणं पुण्यं, घृतेन तु शताधिकं भवति; षड्रससंयुक्तम् अन्नं दत्त्वा नरः क्षितिपतित्वं लभते।

Verse 82

तथैव पायसं दत्वा मुनीनां प्रवरो भुवि । हविष्यान्नं मुदा दत्वा वेदशास्त्रार्थपारगः

तथैव पायसं दत्त्वा मुनीनां प्रवरो भुवि । हविष्यान्नं मुदा दत्त्वा वेदशास्त्रार्थपारगः ॥

Verse 83

निरामिषप्रदानाच्च ब्रह्मचारी व्रती भवेत् । मधुदानाच्च सौभाग्यं गुडेन लवणेन च

निरामिषप्रदानाच्च ब्रह्मचारी व्रती भवेत् । मधुदानाच्च सौभाग्यं गुडेन लवणेन च ॥

Verse 84

शर्करादिभिर्लावण्यं सर्वलोकेषु गीयते । देवानां शंभुलिंगानामर्चां कृत्वा विधानतः

शर्करादिभिर्लावण्यं सर्वलोकेषु गीयते । देवानां शंभुलिंगानामर्चां कृत्वा विधानतः ॥

Verse 85

अनुक्रमेण स्वर्गादौ लोकानां स पतिर्भवेत् । लोकानां च हितार्थाय देवास्तिष्ठंति संमुखाः

अनुक्रमेण स्वर्गादौ लोकानां स पतिर्भवेत् । लोकानां च हितार्थाय देवास्तिष्ठंति संमुखाः ॥

Verse 86

सकृत्प्रदक्षिणां कृत्वा शंभुलिंगेषु पंडितः । दिव्यं वर्षशतं पूर्णं स्वर्गमेति नरोत्तमः

सकृत्प्रदक्षिणां कृत्वा शंभुलिंगेषु पंडितः । दिव्यं वर्षशतं पूर्णं स्वर्गमेति नरोत्तमः ॥

Verse 87

एवमेव क्रमेणैव नमस्कारैः स्वयंभुवः । लोकवंद्यो व्रजेत्स्वर्गं तस्मान्नित्यं समाचरेत्

एवमेव क्रमेणैव नमस्कारैः स्वयंभुवोऽपि लोकवन्द्यः स्यात्, स्वर्गं च व्रजेत्; तस्मान्नित्यं एतत् समाचरेत्।

Verse 88

लिंगरूपस्य देवस्य यो धनं हरते नरः । स च रौरवमासाद्य हरणात्कीटतां व्रजेत्

लिङ्गरूपस्य देवस्य धनं यो हरते नरः, स रौरवं नरकं प्राप्य तस्माद्धरणात् कीटतां व्रजेत्।

Verse 89

दातुः पूजां च लिंगार्थे हरेश्चाप्याददाति यः । कुलकोटिसहस्रेण नरकान्न निवर्तते

लिङ्गार्थे हरेश्च पूजार्थं दातुः समर्पितां पूजां योऽपहरति, स कुलकोटिसहस्रेणापि नरकान्न निवर्तते।

Verse 90

जलपुष्पादिदीपार्थे वसु चान्यद्गृहीतवान् । पश्चान्न दीयते लोभादक्षयं नरकं व्रजेत्

जलपुष्पादिदीपार्थे वसु वा अन्यद् गृहीत्वा, पश्चाल्लोभान्न ददाति यः, स अक्षयं नरकं व्रजेत्।

Verse 91

दासीं हृत्वा तु लिंगस्य नरकान्न निवर्तते । कामार्तो मातरं गच्छेन्न गच्छेच्छिवचेटिकाम्

लिङ्गस्य दासीं हृत्वा तु नरकान्न निवर्तते। कामार्तोऽपि स्वभार्यां गच्छेत्, न गच्छेच्छिवचेटिकाम्।

Verse 92

शिवदासीं ततो गत्वा शिवस्व हरणे तथा । भक्षणादन्नपानानान्नरो दुर्गतिमाप्नुयात्

शिवदासीं गत्वा तां दूषयन्, शिवस्वं हृत्वा, शिवसम्बद्धमन्नपानं च भुञ्जानः—नरो दुर्गतिमवाप्नोति।

Verse 93

अतो देवलविप्रो यो नरकान्न निवर्तते । तस्माद्वेश्याजनानां च दौष्ट्यमेव हितं भवेत्

अतः देवलविप्रो यः, स नरकान्न निवर्तते; तस्माद्वेश्याजनानामपि दौष्ट्यमेव हितं मन्यते।

Verse 94

अतस्तु गणिकां स्पृष्ट्वा नरः स्नानाद्विशुध्यति । मलिनां दुर्गतिं याति बहुपूरुषसंश्रयात्

अतः गणिकां स्पृष्ट्वा नरः स्नानेन विशुध्यति; सा तु बहुपुरुषसंश्रयात् मलिना दुर्गतिं याति।

Verse 95

वेश्या तपस्विनी या च देवार्चनरता सदा । पतिव्रतपरा शुद्धा स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

वेश्या अपि या तपस्विनी, देवार्चनरता सदा, पतिव्रतपरा शुद्धा—साऽक्षयं स्वर्गमश्नुते।

Verse 96

गणिकां मातृवद्यस्तु सदासन्नां प्रपश्यति । देववत्सुरलोकेषु निखिलं भोगमश्नुते

गणिकां मातृवद्यस्तु सदासन्नां प्रपश्यति, स देववत्सुरलोकेषु निखिलं भोगमश्नुते।

Verse 97

सुरासुरनराणां च वंदनीयो यथा हरिः । तथार्होयं सर्वलोके सर्वभूतैकपावनः

यथा सुरासुरनरैः सर्वैर्वन्दनीयः हरिः, तथैवायं सर्वलोकेष्वर्हः—सर्वभूतानामेकः पावनः।

Verse 98

देवदासः सदा यस्तु देवकृत्येषु लोलुपः । स च गच्छति लोकेशो देवलोके महीयते

यो देवदासः सदा देवकृत्येषु लोलुपः, स लोकेशं गच्छति, देवलोके च महीयते।

Verse 99

एतेषामेव लिंगानि कारयित्वा च मंडपम् । शक्त्या यं लभते नाकं कालस्य निश्चयं शृणु

एतेषामेव लिङ्गानि कारयित्वा च मण्डपम्, शक्त्यानुसारं नाकं लभते; कालस्य निश्चयं शृणु।

Verse 100

हायनैकं तृणेनैव शरकांडेन तच्छतम् । अयुतं त्वन्यकाष्ठेन लक्षं खादिरदारुणा

तृणेनैव हायनैकं, शरकाण्डेन तच्छतम्; अन्यकाष्ठेनायुतं, खादिरदारुणा लक्षम्।

Verse 101

कोटिकोटि च पाषाणैः सुदृढैर्यत्नसंयुतैः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मंडपं कारयेद्बुधः

कोटिकोटि पाषाणैः सुदृढैर्यत्नसंयुतैः; तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मण्डपं कारयेद्बुधः।

Verse 102

यावत्कालं वसेत्स्वर्गे नरो मंडपकारकः । तावत्कालं च हरणे नरो दुर्गतिमाप्नुयात्

यावत्कालं स्वर्गे वसति मंडपकारकः नरः । तावत्कालं हरणकर्ता नरः दुर्गतिमेवाप्नुयात् ॥

Verse 103

जनानां निचये रम्ये वस्तूनां क्रयविक्रये । आश्रये चाध्वगानां च नदीनद समागमे

जननिचये रम्ये वस्तूनां क्रयविक्रयस्थले । अध्वगानां चाश्रये नदीनदसमागमे ॥

Verse 104

देवानां मंडपं कृत्वा यत्फलं लभते नरः । तत्फलं समवाप्नोति द्विगुणं विप्रमंदिरे

देवानां मंडपं कृत्वा यत्फलं लभते नरः । तत्फलं द्विगुणं प्राप्नोति विप्रमन्दिरे कृतम् ॥

Verse 105

अनाथस्य च दीनस्य श्रोत्रियस्य विशेषतः । कारयित्वा गृहं रम्यं नरः स्वर्गान्न हीयते

अनाथस्य च दीनस्य श्रोत्रियस्य विशेषतः । रम्यं गृहं कारयित्वा नरः स्वर्गान्न हीयते ॥

Verse 106

य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमनुत्तमम् । अक्षयं लभते स्वर्गं प्रासादादेः फलं लभेत्

य इदं नित्यं शृणुयात् पुण्याख्यानमनुत्तमम् । अक्षयं स्वर्गं लभते प्रासादादेः फलं लभेत् ॥

Verse 107

धनिनां चेश्वराणां च तथा पुण्यवतां पुनः । पाठयित्वा पठित्वा तु नरः स्वर्गान्न हीयते

धनिनां चेश्वराणां च तथा पुण्यवतां पुनः । पाठयित्वा पठित्वा तु नरः स्वर्गान्न हीयते ॥

Verse 108

देवानां दासदासीनां सदा देवालयेषु च । पठेद्यस्तु सदा विप्रो मोक्षमार्गं स गच्छति

देवानां दासदासीनां सदा देवालयेषु च । पठेद्यस्तु सदा विप्रो मोक्षमार्गं स गच्छति ॥

Verse 109

नृपाणामीश्वराणां च धनिनां गुणिनां पुरः । पठित्वा मोक्षमाप्नोति श्रवणात्तत्फलं लभेत्

नृपाणामीश्वराणां च धनिनां गुणिनां पुरः । पठित्वा मोक्षमाप्नोति श्रवणात्तत्फलं लभेत् ॥

Verse 110

द्विजा ऊचुः । सामान्येकः परः पुण्यो मर्त्यलोके द्विजोत्तम । सुलभो मर्त्यपूज्यस्तु मुनीनां च तपस्विनाम्

द्विजा ऊचुः । सामान्येकः परः पुण्यो मर्त्यलोके द्विजोत्तम । सुलभो मर्त्यपूज्यस्तु मुनीनां च तपस्विनाम् ॥

Verse 111

चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च पापपुण्यवतां नृणाम् । गुणागुणवतां चैव वर्णावर्णवतां तथा

चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च पापपुण्यवतां नृणाम् । गुणागुणवतां चैव वर्णावर्णवतां तथा ॥

Verse 112

व्यास उवाच । सर्वेषामेव भूतानां रुद्राक्षेण युतो वरः । दर्शनाद्यस्य लोकानां पापराशिः प्रलीयते

व्यास उवाच—सर्वेषु भूतजातेषु रुद्राक्षभूषितः पुमान् श्रेष्ठतमः। तस्य दर्शनमात्रेण लोकानां पापराशयः प्रलीयन्ते।

Verse 113

स्पर्शनाद्दिवमश्नाति धाराणाद्रौद्रतां व्रजेत् । शिरस्युरसि बाहौ च रुद्राक्षं धारयेत्तु यः

स्पर्शनमात्रेण दिवं प्राप्नोति, धारणेन रुद्रतेजसा सह भागी भवेत्। यः शिरसि उरसि बाहौ च रुद्राक्षं धारयति, स एतत्फलं लभते।

Verse 114

स चेशानसमो लोके मखे सर्वत्र गोचरः । यत्र तिष्ठत्यसौ विप्रस्स देशः पुण्यवान्भवेत्

स लोके ईशानसमः, मखेषु सर्वत्र निर्भयः गोचरः। यत्र तिष्ठति स विप्रः, स देशः पुण्यवान् पुण्यफलप्रदश्च भवति।

Verse 115

तं दृष्ट्वाप्यथवा स्पृष्ट्वा नरः पूयेत कल्मषात् । यज्जप्यं तर्पणं दानं स्नानमर्चा प्रदक्षिणम्

तं दृष्ट्वा वा स्पृष्ट्वा वा नरः कल्मषात् पूयते। तस्मात् जप्यं तर्पणं दानं स्नानम् अर्चा प्रदक्षिणं च प्रवर्तते।

Verse 116

यत्किंचित्कुरुते पुण्यं निखिलं तदनंतकम् । तीर्थानां च महत्तीर्थं रुद्राक्षस्य फलं द्विजाः

यत्किञ्चित् पुण्यं करोति, तत्सर्वम् अनन्तफलप्रदं भवति। तीर्थेषु च महत्तीर्थं रुद्राक्षस्य फलं, हे द्विजाः।

Verse 117

अस्यैव धारणाद्देही पापात्पूतोऽति पुण्यभाक् । गृहीत्वा चाक्षमालां च ब्रह्मग्रंथियुतां शिवाम्

अस्यैव धारणमात्रेण देही पापात् पूतो भवति, अतीव पुण्यभाग् च। तथा ब्रह्मग्रन्थियुतां शिवां चाक्षमालां गृहीत्वा…

Verse 118

यज्जप्तं च कृतं दानं स्तोत्रं मंत्रं सुरार्चनम् । सर्वं चाक्षयतामेति पापं च क्षयमाव्रजेत्

યज्जપ્તं कृतं दानं स्तोत्रं मन्त्रं सुरार्चनम्—सर्वं चाक्षयतामेति; पापं च क्षयमाव्रजेत्।

Verse 119

मालाया लक्षणं ब्रूमः श्रूयतां द्विजसत्तमाः । तस्यास्तु लक्षणं ज्ञात्वा शैवमार्गं प्रलप्स्यथ

मालाया लक्षणं ब्रूमः, श्रूयतां द्विजसत्तमाः। तस्यास्तु लक्षणं ज्ञात्वा शैवमार्गं प्रलप्स्यथ।

Verse 120

निर्योनिकीटविद्धं च भग्नलिगं यथाक्रमम् । अन्योन्यं बीजलग्नं च मालायां परिवर्जयेत्

निर्योनिकीटविद्धं च भग्नलिङ्गं यथाक्रमम्। अन्योन्यं बीजलग्नं च मालायां परिवर्जयेत्।

Verse 121

स्वयं च ग्रथिता या च श्लथान्योन्य प्रसज्जिता । शूद्रादिग्रथिताऽशुद्धा दूरात्तां परिवर्जयेत्

स्वयं च ग्रथिता या च श्लथान्योन्यप्रसज्जिता। शूद्रादिग्रथिताऽशुद्धा दूरात्तां परिवर्जयेत्।

Verse 122

मध्यमालग्नकं बीजं जप्तव्यं च यथाक्रमम् । हस्तसंभ्रमणेनैव मेर्वामर्शं पुनः पुनः

मध्यमाङ्गुल्यां विन्यस्तं बीजं यथाक्रमं जप्तव्यं; हस्तस्य शीघ्रसंभ्रमणेनैव मेरुं पुनः पुनः स्पृशेत्।

Verse 123

संख्यातं यज्जपेन्मंत्रमसंख्यातं च निष्फलम् । सर्वेषामेव देवानां जपेन्मंत्रं स्वमालया

संख्यया यज्जपेन्मन्त्रं तत्फलप्रदं; असंख्यं जपं निष्फलं भवति। तस्मात् स्वमालया सर्वदेवानां मन्त्रान् जपेत्।

Verse 124

प्रयतः सकले तीर्थे कोटिकोटिगुणं भवेत् । शुद्धायामेव भूम्यां तु मेध्यके वृक्षमूलके

प्रयतः शुचिर्भूत्वा सकले तीर्थे जपादि-पुण्यं कोटिकोटिगुणं भवेत्; तथा शुद्धायां भूम्यां मेध्यके वृक्षमूलेऽपि।

Verse 125

गोष्ठे चतुष्पथागारे विष्णोर्मंत्रं शिवस्य च । गणपतेश्च सूरस्य लिंगेनंतफलं लभेत्

गोष्ठे चतुष्पथागारे च विष्णोर्मन्त्रं शिवस्य च; गणपतेः सूर्यस्य च लिङ्ग-प्रतिष्ठया अनन्तफलं लभेत्।

Verse 126

शून्यागारे शवस्याग्रे श्मशाने च चतुष्पथे । देवीमंत्रं जपेद्यस्तु सद्यस्सिध्यति साधकः

शून्यागारे शवस्याग्रे श्मशाने च चतुष्पथे; यो देवीमन्त्रं जपेत् साधकः स सद्यः सिद्ध्यति।

Verse 127

यावच्चावैदिकं मंत्रं पौराणं चागमोद्भवम् । सर्वं रुद्राक्षमालायामीप्सितेष्टार्थदायकम्

यावच्चावैदिको मन्त्रः पौराणो वा आगमोद्भवः। स सर्वः रुद्राक्षमालायां जप्यमानः इप्सितेष्टार्थदायकः भवति॥

Verse 128

रुद्राक्षस्रवजं शुद्धं जलं शिरसि धारयेत् । सर्वस्मात्कल्मषात्पूतः पुण्यं भवति चाक्षयम्

रुद्राक्षस्रवजं शुद्धं जलं शिरसि धारयेत्। सर्वस्मात् कल्मषात् पूतः पुण्यं चाक्षयम् आप्नुयात्॥

Verse 129

रुद्राक्षस्य च प्रत्येकं बीजं प्रत्येक निर्जरं । धारयेद्यस्तनौ मर्त्यः सुराणां सत्तमो भवेत्

रुद्राक्षस्य प्रत्येकं बीजं प्रत्येकं निर्जरम्। यस्तनौ धारयेत् मर्त्यः स सुराणां सत्तमो भवेत्॥

Verse 130

द्विजा ऊचुः । रुद्राक्षस्तु कुतो जातः कुतो वा मेध्यतां गतः । किमर्थं स्थावरो भूमौ केनैव च प्रचारितः

द्विजा ऊचुः—रुद्राक्षस्तु कुतो जातः कुतो वा मेध्यतां गतः। किमर्थं स्थावरो भूमौ केनैव च प्रचारितः॥

Verse 131

व्यास उवाच । पुरा कृतयुगे विप्रास्त्रिपुरो नाम दानवः । सुराणां च वधं कृत्वा अंतरिक्षपुरे हि सः

व्यास उवाच—पुरा कृतयुगे विप्राः त्रिपुरो नाम दानवः। सुराणां वधं कृत्वा स अन्तरिक्षपुरे वसत्॥

Verse 132

प्रणाशे सर्वलोकानां स्थिरो ब्रह्मवरेण च । शुश्राव शंकरो भीमं देवैरीशो निवेदितम्

सर्वलोकप्रणाशकाले ब्रह्मवरप्रभावात् स्थिरचित्तः शंकरः, देवैः प्रभवे निवेदितं भीषणं वृत्तान्तं शुश्राव।

Verse 133

ततोऽजगवमासज्य बाणमंतकसन्निभम् । धृत्वा तं च जघानाथ दृष्टं दिव्येन चक्षुषा

ततः स धनुषि ज्याṃ निवेश्य, अन्तकसन्निभं बाणं संधान्य, दिव्यचक्षुषा दृष्टं तं गृहीत्वा जघान।

Verse 134

स पपात महीपृष्ठे महोल्केव च्युतो दिवः । घटनव्याकुलाद्रुद्रात्पतिताः स्वेदबिंदवः

स भूमिपृष्ठे पपात, दिवः च्युतो महोल्केव; सङ्घट्टव्याकुलाद् रुद्रात् स्वेदबिन्दवोऽपि पतिताः।

Verse 135

तत्राश्रुबिंदुतो जातो महारुद्राक्षकः क्षितौ । अस्यैव च फलं जीवा न जानंत्यतिगुह्यतः

तत्रैव अश्रुबिन्दुतो भूमौ महारुद्राक्षवृक्षः समजायत; तस्य फलप्रभावं जीवाः न जानन्ति, अतिगुह्यत्वात्।

Verse 136

ततः कैलासशिखरे देवदेवं महेश्वरम् । प्रणम्य शिरसा भूमौ स्कंदो वचनमब्रवीत्

ततः कैलासशिखरे देवदेवं महेश्वरं शिरसा भूमौ प्रणम्य, स्कन्दो वचनमिदं अब्रवीत्।

Verse 137

रुद्राक्षस्य फलं नाथ ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः । जप्येथ धारणे चैव दर्शने स्पर्शनेपि वा

रुद्राक्षस्य फलं नाथ तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि। जपे धारणायां च तथा दर्शने स्पर्शनेऽपि वा॥

Verse 138

ईश्वर उवाच । लक्षं तु दर्शनात्पुण्यं कोटिर्वै स्पर्शनेन च । दशकोटिफलं पुण्यं धारणाल्लभते नरः

ईश्वर उवाच। दर्शनात् लक्षपुण्यं स्यात् स्पर्शने कोटिरुच्यते। धारणात् दशकोट्यर्थं पुण्यं लभते नरः॥

Verse 139

लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । जप्त्वास्य लभते पुण्यं नात्र कार्या विचारणा

लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च। अस्य जपात् लभेत् पुण्यं नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 140

उच्छिष्टो वा विकर्मस्थो युक्तो वा सर्वपातकैः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्राक्षधारणेन वै

उच्छिष्टो वा विकर्मस्थो युक्तो वा सर्वपातकैः। रुद्राक्षधारणादेव मुच्यते सर्वपापतः॥

Verse 141

कंठे रुद्राक्षमादाय श्वापदो म्रियते यदि । सोपि रुद्रत्वमाप्नोति किं पुनर्मानुषादयः

कण्ठे रुद्राक्षमादाय श्वापदो म्रियते यदि। सोऽपि रुद्रत्वमाप्नोति किं पुनर्मानुषादयः॥

Verse 142

ध्यानधारणहीनोपि रुद्राक्षं यदि धारयेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्

ध्यानधारणविहीनोऽपि यः रुद्राक्षं धारयति, स सर्वपापैः प्रमुच्यते परमां च गतिं प्राप्नोति।

Verse 143

कार्तिकेय उवाच । एकवक्त्रं द्वित्रिचतुःपंचषड्वक्त्रमेव च । सप्ताष्टनववक्त्रं च दशैकादशवक्त्रकम्

कार्तिकेय उवाच—एकवक्त्रं तथा द्वि-त्रि-चतुः-पञ्च-षड्वक्त्रमेव च; सप्त-आष्ट-नववक्त्रं च दश-एकादशवक्त्रकम्।

Verse 144

रुद्राक्षं द्वादशास्यं च त्रयोदशमुखं तथा । चतुर्दशास्यसंयुक्तं स्वयमुक्तं च शंकरम्

द्वादशास्यं रुद्राक्षं च त्रयोदशमुखं तथा; चतुर्दशास्यसंयुक्तं स्वयम्भू-रूपं, शंकरस्वरूपं च।

Verse 145

तेषां च तन्मुखानां च देवताः काश्च तद्वद । गुणो वा कीदृशस्तेषां दोषो वा जगदीश्वर

तेषां तन्मुखानां च काः देवताः अधिष्ठातृका इति; तेषां गुणः कीदृशः, दोषो वा कः, हे जगदीश्वर?

Verse 146

यदि मेनुग्रहोवास्ति कथयस्व यथार्थतः । ईश्वर उवाच । एकवक्त्रः शिवः साक्षाद्ब्रह्महत्यां व्यपोहति

यदि मे अनुग्रहोऽस्ति तर्हि यथार्थतः कथय। ईश्वर उवाच—एकवक्त्रः शिवः साक्षात् ब्रह्महत्यापापं व्यपोहति।

Verse 147

तस्मात्तु धारयेद्देहे सर्वपापक्षयाय च । शिवलोकं स गच्छेच्च शिवेन सह मोदते

तस्मात् सर्वपापक्षयाय देहे तद् धारयेत्। स शिवलोकं गच्छति, शिवेन सह तत्र मोदते॥

Verse 148

महतापुण्ययोगेन हरानुग्रहकारणात् । एकवक्त्रं लभेन्मर्त्यो कैलासं च षडानन

महतापुण्ययोगेन हरानुग्रहकारणात्। हे षडानन, मर्त्य एकवक्त्रत्वं लभते, कैलासं चापि प्राप्नोति॥

Verse 149

देवदेवो द्विवक्त्रं च यस्तु धारयते नरः । सर्वपापक्षयं याति यद्गुह्यंगोवधादिकम्

देवदेवस्य द्विवक्त्रं यस्तु नरः धारयते। स सर्वपापक्षयं याति, गुह्यं गोवधादिकं च॥

Verse 150

स्वर्गं चाक्षयमाप्नोति द्विवक्त्रधारणात्ततः । त्रिवक्त्रमनलस्साक्षाद्यस्यदेहे प्रतिष्ठति

द्विवक्त्रधारणात् ततोऽक्षयं स्वर्गं चाप्नोति। यस्य देहे त्रिवक्त्रोऽनलः साक्षादेव प्रतिष्ठति॥

Verse 151

तस्य जन्मार्जितं पापं दहत्यग्निरिवेंधनम् । स्त्रीहत्या ब्रह्महत्याभ्यां बहूनां चैव हत्यया

तस्य जन्मार्जितं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनम्। स्त्रीहत्याब्रह्महत्याभ्यां बहूनां चैव हत्यया॥

Verse 152

यत्पापं लभते मर्त्यः सर्वं नश्यति तत्क्षणात् । यत्फलं वह्निपूजायामग्निकार्ये घृताहुतौ

यत्पापं मर्त्यः कदाचिदुपार्जयति, तत्सर्वं तत्क्षणादेव विनश्यति। वह्निपूजायां, अग्निकार्ये, घृताहुतौ च यत्फलं भवति, तदेवात्र फलम्।

Verse 153

तत्फलं लभते धीरः स्वर्गं चानंतमश्नुते । त्रिवक्त्रं धारयेद्यस्तु स च ब्रह्मसमो भुवि

तत्फलं धीरः प्राप्नोति, अनन्तं च स्वर्गसुखमश्नुते। यस्तु त्रिवक्त्रं धारयति, स भुवि ब्रह्मसमो भवति।

Verse 154

निचितं दुष्कृतं सर्वं दहेज्जन्मनि जन्मनि । न चोदरे भवेद्रोगो न चैवापटुतां व्रजेत्

निचितं दुष्कृतं सर्वं जन्मनि जन्मनि दहेत्। न चोदरे रोगो भवेत्, न चैवापटुतां व्रजेत्।

Verse 155

पराजयं न लभते नाग्निना दह्यते गृहम् । एतान्यन्यानि सर्वाणि वज्रादेश्च निवारणम्

पराजयं न लभते, न चाग्निना तस्य गृहं दह्यते। एतान्यन्यानि सर्वाणि, वज्रादीनां च निवारणं भवति।

Verse 156

नाशुभं विद्यते किंचित्त्रिवक्त्रस्य तु धारणात् । चतुर्वक्त्रः स्वयं ब्रह्मा यस्य देहे प्रतिष्ठति

त्रिवक्त्रधारणात् किंचिदप्यशुभं न विद्यते। यस्य देहे स्वयं चतुर्वक्त्रः ब्रह्मा प्रतिष्ठति।

Verse 157

स भवेत्सर्वशास्त्रज्ञो द्विजो वेदविदां वरः । सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञः स्मार्तः पौराणिको भवेत्

स द्विजः सर्वशास्त्रज्ञो भवति, वेदविदां वरः; धर्मार्थयोस्तत्त्वज्ञः, स्मार्तः पौराणिकश्च भवेत्।

Verse 158

यत्पापं नरहत्यायां बहुसत्त्वेषु वेश्मसु । तत्सर्वं दहते शीघ्रं चतुर्वक्त्रस्य धारणात्

नरहत्याजन्यं यत्पापं, बहुसत्त्वसमाकीर्णवेश्मवासजं च यत्; तत्सर्वं चतुर्वक्त्रधारणात् शीघ्रं दह्यते।

Verse 159

महेशस्तुष्यते नित्यं भूतानामधिपो भवेत् । सद्योजातस्तथेशानस्तत्पुरुषोऽघोर एव च

महेशः नित्यं तुष्यति; स भूतानामधिपो भवेत्। सद्योजात-ईशान-तत्पुरुष-अघोररूपाणि च प्राप्नोति।

Verse 160

वामदेव इमे देवा वक्त्रैः पंचभिराश्रिताः । अतः सर्वत्र भूयिष्ठाः पंचवक्त्रो धरातले

वामदेव, इमे देवाः पञ्चवक्त्रैः आश्रिताः; अतः धरातले सर्वत्र पञ्चवक्त्रः भूयिष्ठः।

Verse 161

रुद्रस्यात्मजरूपोयं तस्मात्तं धारयेद्बुधः । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च

इदं रुद्रस्यात्मजरूपं; तस्माद्बुधो धारयेत्—कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च।

Verse 162

तावत्कालं शिवस्याग्रे पूजनीयः सुरासुरैः । सार्वभौमो भवेद्भूमौ शर्वतेजाः शिवालये

तावत्कालं शिवस्याग्रे सुरासुरैः समर्चनीयः। स भुवि सार्वभौमो भवेत्, शर्वतेजसा युक्तः, शिवालये॥

Verse 163

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पंचवक्त्रं तु धारयेत् । षड्वक्त्रं कार्तिकेयं तु धारयन्दक्षिणे भुजे

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पञ्चवक्त्रं तु धारयेत्। षड्वक्त्रं कार्त्तिकेयं च धारयन् दक्षिणे भुजे॥

Verse 164

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । स्कंदस्य सदृशः शूरः कल्पांते समुपस्थिते

ब्रह्महत्यादिभिः पापैः मुच्यते नात्र संशयः। कल्पान्ते समुपस्थिते स्कन्दसदृशः शूरः प्रादुर्भवेत्॥

Verse 165

नात्र पराजयं चैति गुणानामाकरो भुवि । कुमारत्वमवाप्नोति यथा गौरीशनंदनः

नात्र पराजयं याति, गुणानामाकरो भवेत् भुवि। कुमारत्वमवाप्नोति यथा गौरीश-नन्दनः॥

Verse 166

ब्राह्मणो भूपपूज्यश्च क्षत्रियो लभते जयम् । वैश्याः शूद्रादयो वर्णाः सदैश्वर्यप्रपूरिताः । तस्यैव वरदा गौरी मातेव सुलभा भवेत्

ब्राह्मणो भूपपूज्यश्च, क्षत्रियो लभते जयम्। वैश्याः शूद्रादयो वर्णाः सदैश्वर्यप्रपूरिताः। तस्यैव वरदा गौरी मातेव सुलभा भवेत्॥

Verse 167

ततो भुजबलादेव विश्वतेजा भवेन्नरः । वाग्मी धीरस्सभायां च नृपवेश्मनि संसदि

ततः स्वभुजबलमात्रेण नरः विश्वतेजसा समन्वितो भवति; सभायां नृपवेश्मनि संसदि च वाग्मी धीरश्च भवति।

Verse 168

न च कातरतामेति नैव भंगो भवेद्ध्रुवम्

न च कातरभावं याति; नैव पतनं भवेदिति ध्रुवम्।

Verse 169

एतान्यन्यानि सर्वाणि षड्वक्त्रस्यैव धारणात् । सप्तवक्त्रो महासेनस्त्वनंतो नाम नागराट्

एतान्यन्यानि सर्वाणि षड्वक्त्रस्यैव धारणात् सम्भवन्ति; महासेनः सप्तवक्त्रः, अनन्तो नाम नागराट् इति।

Verse 170

अस्य प्रत्येक वक्त्रे तु प्रतिनागा व्यवस्थिताः । अनंतः कर्कटश्चैव पुंडरीकोथ तक्षकः

अस्य प्रत्येकवक्त्रे प्रतिनागाः व्यवस्थिताः—अनन्तः कर्कटश्चैव पुण्डरीकस्तथा तक्षकः।

Verse 171

विषोल्बणश्च कारीषः शंखचूडश्च सप्तमः । एते नागा महावीर्याः सप्तवक्त्रे व्यवस्थिताः

विषोल्बणश्च कारीषः शङ्खचूडश्च सप्तमः; एते महावीर्याः नागाः सप्तवक्त्रे व्यवस्थिताः।

Verse 172

अस्य धारणमात्रे तु विषं न क्रमते तनौ । हरश्च परमप्रीतो भवेन्नागेश्वरे यथा

अस्य धारणमात्रेण विषं तनौ न प्रसर्पति; हरः परमप्रीतः भवति, यथा नागेश्वरे।

Verse 173

प्रीत्यास्या सर्वपापानि क्षयं यांति दिनेदिने । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयादि गुरुतल्पजम्

अस्याः प्रीत्या सर्वपापानि दिनेदिने क्षयं यान्ति—ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयादि गुरुतल्पजं च।

Verse 174

यत्पापं लभते मर्त्यः सर्वं नश्यति तत्क्षणात् । देवस्य सदृशं भोज्यं त्रैलोक्ये निश्चितं लभेत्

यत्पापं मर्त्यः कदाचिद् लभते, तत्सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति; त्रैलोक्ये देवसदृशं भोज्यं निश्चितं लभते।

Verse 175

अष्टवक्त्रो महासेनः साक्षाद्देवो विनायकः । अस्यैव धारणादेव यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे

अष्टवक्त्रो महासेनः साक्षाद्देवो विनायकः; अस्यैव धारणादेव यत्पुण्यं, तच्छृणुष्व मे।

Verse 176

जन्मजन्म न मूर्खः स्यान्नातुरो न च नष्टधीः । अविघ्नं सर्वकार्येषु तस्यैव सततं भवेत्

जन्मजन्म न मूर्खः स्यात्, नातुरो न च नष्टधीः; सर्वकार्येषु सततं तस्य अविघ्नं भवेत्।

Verse 177

नैपुण्यं लिपिकार्येषु महाकार्येषु कौशलम् । सर्वारंभादिकार्येषु क्षमंतस्य दिने दिने

क्षमावतः सहिष्णोश्च दिने दिने प्रजायते । लिपिकार्येषु नैपुण्यं महाकार्येषु कौशलम् ॥ सर्वारम्भादिकार्येषु सिद्धिश्चैव निरन्तरम् ॥

Verse 178

अर्धकूटं तुलाकूटं सर्वकूटं तथैव च । शिश्नोदरकरेणैव संस्पृशेद्वा गुरुस्त्रियम्

अर्धकूटं तुलाकूटं सर्वकूटं तथैव च । तथा शिश्नोदरकरेण संस्पृशेद्वा गुरुस्त्रियम् ॥

Verse 179

एवमादीनि सर्वाणि हंति पापानि सर्वथा । अक्षयं त्रिदिवं भुक्त्वा मुक्तो याति परां गतिम्

एवमादीनि सर्वाणि हन्ति पापानि सर्वथा । अक्षयं त्रिदिवं भुक्त्वा मुक्तो याति परां गतिम् ॥

Verse 180

गुणान्येतानि सर्वाणि अष्टवक्त्रस्य धारणात् । नवास्यं भैरवं प्रोक्तं धारयेद्यस्तु बाहुतः

गुणान्येतानि सर्वाणि अष्टवक्त्रस्य धारणात् । नवास्यं भैरवं प्रोक्तं धारयेद्यस्तु बाहुतः ॥

Verse 181

कपिलं मुक्तिदं धृत्वा ममतुल्य बलो भवेत् । लक्षकोटिसहस्राणि ब्रह्महत्याः करोति यः

कपिलं मुक्तिदं धृत्वा ममतुल्यबलो भवेत् । लक्षकोटिसहस्राणि ब्रह्महत्याः करोति यः ॥

Verse 182

ताः सर्वा दहते शीघ्रं नववक्त्रस्य धारणात् । सुरलोके सदा देवैः पूजितो मघवान्यथा

तस्य नववक्त्रधारणमात्रेण ताः सर्वा उपद्रवाः शीघ्रं दह्यन्ते। स देवैः सुरलोके नित्यं पूज्यते, यथा मघवानिन्द्रः॥

Verse 183

हरवद्वरवेश्मस्थो गणेशो नात्र संशयः । पन्नगाश्च विनश्यंति दशवक्त्रस्य धारणात्

हरवद्वरवेश्मस्थो गणेशो नात्र संशयः। दशवक्त्रधारणेन पन्नगाश्च विनश्यन्ति॥

Verse 184

वक्त्रे चैकादशे वत्स रुद्राश्चैकादश स्मृताः । शिखायां धारयेन्नित्यं तस्य पुण्यफलं शृणु

वत्स, एकादशवक्त्रे एकादशाः स्मृताः; रुद्राश्चैकादशैवोक्ताः। शिखायां नित्यं धारयेत्; तस्य पुण्यफलं शृणु॥

Verse 185

अश्वमेधसहस्राणि यज्ञकोटिशतानि च । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्

अश्वमेधसहस्राणि यज्ञकोटिशतानि च। गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दानफलं यत्॥

Verse 186

तत्फलं शीघ्रमाप्नोति वक्त्रैकादश धारणात् । हरस्य सदृशो लोके पुनर्जन्म न विद्यते

एकादशवक्त्रधारणेन तत्फलं शीघ्रमाप्नोति। लोके हरसदृशो भवति, पुनर्जन्म न विद्यते॥

Verse 187

रुद्राक्षं द्वादशास्यं यः कंठदेशे तु धारयेत् । आदित्यस्तुष्यते नित्यं द्वादशास्ये व्यवस्थितः

यः कण्ठदेशे द्वादशवक्त्रं रुद्राक्षं धारयति, तस्मिन् द्वादशवक्त्रे व्यवस्थितोऽदित्यः सदा तुष्यति।

Verse 188

गोमेधं नरमेधं च कृत्वा यत्फलमश्नुते । तत्फलं शीघ्रमाप्नोति वज्रादेश्च निवारणम्

गोमेधं नरमेधं च कृत्वा यत्फलमश्नुते, तत्फलं स शीघ्रमाप्नोति; वज्रादीनां प्रहारात् च निवारणं भवति।

Verse 189

नैव वह्नेर्भयं चैव न च व्याधिः प्रवर्तते । अर्थलाभं सुखं भुंक्त ईश्वरो न दरिद्रता

नैव वह्नेर्भयं तस्य, न च व्याधिः प्रवर्तते। स अर्थलाभं सुखं भुङ्क्ते; न तं दरिद्रता स्पृशति।

Verse 190

हस्त्यश्वनरमार्जार मूषकाञ्छशकांस्तथा । व्यालदंष्ट्रि सृगालादीन्हत्वा व्याघातयत्यपि

हस्त्यश्वनरमार्जारमूषकाञ्छशकान् तथा, व्यालदंष्ट्रिसृगालादीन् हत्वापि व्याघातयत्येव।

Verse 191

मुच्यते नात्र संदेहो वक्त्रद्वादश धारणात् । वक्त्र त्रयोदशो रुद्रो रुद्राक्षः प्राप्यते यदि

वक्त्रद्वादशधारणात् मुच्यते—नात्र संशयः। यदि त्रयोदशवक्त्रं रुद्राक्षं प्राप्यते, स एव रुद्रः।

Verse 192

शंतमः स तु विज्ञेयः सर्वकामफलप्रदः । सुधारसायनं चैव धातुवादश्च पादुका

स एव शान्ततमो विज्ञेयः सर्वकामफलप्रदः। स च सुधा-रसायनं धातुवादः पादुका-युगलं च॥

Verse 193

सिध्यंति तस्य वै सर्वे भाग्ययुक्तस्य षण्मुख । मातृपितृ स्वसृ भ्रातृ गुरून्वाथ निहत्य च

षण्मुख, भाग्ययुक्तस्य तस्य वै सर्वेऽर्थाः सिद्ध्यन्ति; मातृ-पितृ-स्वसृ-भ्रातृ-गुरून् अपि निहत्यापि॥

Verse 194

मुच्यते सर्वपापेभ्यो त्रयोदशास्य धारणात् । अक्षयं लभते स्वर्गं यथा देवो महेश्वरः

त्रयोदशास्य-धारणात् सर्वपापेभ्यः मुच्यते। अक्षयं स्वर्गं लभते यथा देवो महेश्वरः॥

Verse 195

चतुर्दशमुखं वत्स रुद्राक्षं यदि धारयेत् । सततं मूर्ध्नि बाहौ वा शक्तिपिंडं शिवस्य च

वत्स, चतुर्दशमुखं रुद्राक्षं यदि धारयेत्। सततं मूर्ध्नि बाहौ वा, तत् शिवशक्तिपिण्डं स्मृतम्॥

Verse 196

किं पुनर्बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनः पुनः । पूज्यते सततं देवैः प्राप्यते पुण्यगौरवात्

किं पुनर्बहुनोक्तेन पुनः पुनर्वर्णितेन। पुण्यगौरवात् सततं देवैः पूज्यते, प्राप्यते च॥

Verse 197

कार्तिकेय उवाच । भगवन्श्रोतुमिच्छामि वक्त्रे वक्त्रे यथाविधि । न्यसनं केन मंत्रेण धारणं वा कथं वद

कार्तिकेय उवाच—भगवन्, वक्त्रे वक्त्रे यथाविधि श्रोतुमिच्छामि। केन मन्त्रेण न्यसनं कर्तव्यं, धारणं वा कथं भवति—तद् वद मे।

Verse 198

ईश्वर उवाच । शृणु षण्मुख तत्त्वेन वक्त्रे वक्त्रे यथाविधि । अमंत्रोच्चारणादेव गुणा ह्येते प्रकीर्तिताः

ईश्वर उवाच—शृणु षण्मुख, तत्त्वेन यथाविधि वक्त्रे वक्त्रे क्रमशः। अमन्त्रस्योच्चारणमात्रादेव एते गुणाः प्रकीर्तिताः।

Verse 199

यः पुनर्मंत्रसंयुक्तं धारयेद्भुवि मानवः । गुणास्तस्य महत्त्वं च कथितुं नैव शक्यते

यः पुनर्मन्त्रसंयुक्तं धारयेद्भुवि मानवः। गुणास्तस्य महत्त्वं च वर्णयितुं नैव शक्यते॥

Verse 200

इदानीं मंत्रा दिश्यंते ॐ रुद्र एकवक्त्रस्य । ॐ खं द्विवक्त्रस्य ॐ वुं त्रिवक्त्रस्य । ॐ ह्रीं चतुर्वक्त्रस्य ॐ ह्रां पंचवक्त्रस्य । ॐ ह्रूं षड्वक्त्रस्य ॐ ह्रः सप्तवक्त्रस्य । ॐ कं अष्टवक्त्रस्य ॐ जूं नववक्त्रस्य । ॐ क्षं दशवक्त्रस्य ॐ श्रीं एकादशवक्त्रस्य । ॐ ह्रीं द्वादशवक्त्रस्य ॐ क्षौं त्रयोदशवक्त्रस्य । ॐ न्रां चतुर्दशवक्त्रस्य । एवं मंत्रा यथाक्रमं न्यस्तव्याः । शिरस्युरसि मालां च गृहीत्वा यो व्रजेन्नरः । पदेपदेश्वमेधस्य फलमाप्नोति नान्यथा

इदानीं मन्त्राः प्रदिश्यन्ते—ॐ रुद्र एकवक्त्रस्य, ॐ खं द्विवक्त्रस्य, ॐ वुं त्रिवक्त्रस्य, ॐ ह्रीं चतुर्वक्त्रस्य, ॐ ह्रां पञ्चवक्त्रस्य, ॐ ह्रूं षड्वक्त्रस्य, ॐ ह्रः सप्तवक्त्रस्य, ॐ कं अष्टवक्त्रस्य, ॐ जूं नववक्त्रस्य, ॐ क्षं दशवक्त्रस्य, ॐ श्रीं एकादशवक्त्रस्य, ॐ ह्रीं द्वादशवक्त्रस्य, ॐ क्षौं त्रयोदशवक्त्रस्य, ॐ न्रां चतुर्दशवक्त्रस्य। एवं मन्त्राः यथाक्रमं न्यस्तव्याः। शिरस्युरसि मालां च गृहीत्वा यो व्रजेन्नरः, पदे पदेऽश्वमेधस्य फलमाप्नोति नान्यथा।