The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदस्तदा । आहूय जननीं शीघ्रं नाम्ना संध्यावलीं शुभाम् ॥ १ ॥

वसिष्ठ उवाच—पितुर्वचनं श्रुत्वा धर्माङ्गदः सुतस्तदा; जननीं शुभां संध्यावलीं नाम शीघ्रमाहूय॥

Verse 2

सूर्यायुत समप्रख्यां तेजसा रुचिरस्तनाम् । पालयंतीं धरां सर्वां पादविन्यासविक्रमैः ॥ २ ॥

सूर्यायुतसमप्रख्या तेजसा रुचिरस्तनी; पादविन्यासविक्रमैः सर्वां धरां पालयन्ती॥

Verse 3

पुत्रस्य वचनात्प्राप्ता तत्क्षणं नृपसन्निधौ । श्राविता मोहिनी वाक्यं पितुर्वाक्यं तथैव च ॥ ३ ॥

पुत्रवचनात् सा तत्क्षणमेव नृपसन्निधिं प्राप्ता। तत्र मोहिनी पुत्रस्य वचनं पितुर्वचनं च यथावत् श्राविता॥

Verse 4

उभयोः संविदं कृत्वा परिसांत्वय्य मोहिनीम् । भोजनाय स्थितामेनां नृपस्य हरिवासरे ॥ ४ ॥

उभयोः पक्षयोः संविदं कृत्वा स मोहिनीं परिसान्त्वयामास। तथापि नृपस्य हरिवासरे सा भोजनाय स्थितवती॥

Verse 5

यथा नो च्यवते सत्याद्यथा भुंक्ते न मे पिता । तथा विधीयतामेवं कुशलं चोभयोर्भवेत् ॥ ५ ॥

यथा अहं सत्यात् न च्यवेयं, यथा च मे पिता न भुञ्जीत (अधर्मं वा क्लेशं वा)। तथा एव विधीयतां, यतः उभयोः कुशलं भवेत्॥

Verse 6

तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली नृप । मोहिनीं श्लक्ष्णया वाचा प्राह ब्रह्मसुता तदा ॥ ६ ॥

तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा, हे नृप, देवी संध्यावली ब्रह्मसुता तदा मोहिनीं श्लक्ष्णया वाचा अब्रवीत्॥

Verse 7

माग्रहं कुरु वामोरु कथंचिदपि भूपतिः । नास्वादयति पापान्न संप्राप्ते हरिवासरे ॥ ७ ॥

मा आग्रहं कुरु वामोरु; कथंचिदपि भूपतिः हरिवासरे संप्राप्ते पापान्नं न आस्वादयति॥

Verse 8

अनुवर्तय राजान गुरुरेष सनातनः । सदा भवति या नारी भर्तुर्वचनकारिणी ॥ ८ ॥

अनुवर्तय, राजन्—एष सनातनः सदाचारनियमः। या नारी सदा भर्तुर्वचनकारिणी, सा एव साध्वी परिकीर्त्यते॥

Verse 9

तस्याः स्युरक्षयया लोकाः सावित्र्यास्तु यथामलाः । यद्यनेन पुरा देवि तव दत्तः करो गिरौ ॥ ९ ॥

तस्याः लोकाः अक्षयाः स्युः, सावित्र्याः इव निर्मलाः। यतोऽनेन पुरा देवि, गिरौ तव करः दत्तः॥

Verse 10

कामार्तेन विमूढेन तन्न योऽग्यं विचिंतितम् । यद्देयं तद्ददात्येष ह्यदेयं प्रार्थयस्व मा ॥ १० ॥

कामार्तेन विमूढेन न युक्तं विचिन्तितम्। यद्देयं तद्ददात्येष; अदेयं मा प्रार्थयस्व॥

Verse 11

विपत्तिरपि भद्रैव सन्मार्गे संस्थितस्य तु । न भुक्तं येन सुभगे शैशवेऽपि हरेर्दिने ॥ ११ ॥

विपत्तिरपि भद्रैव सन्मार्गे संस्थितस्य। न भुक्तं येन सुभगे, शैशवेऽपि हरेर्दिने॥

Verse 12

स कथं भोक्ष्यते पुण्ये माधवस्य दिनेऽधुना । कामं वरय वामोरुवरमन्यं सुदुर्लभम् ॥ १२ ॥

स कथं भोक्ष्यते पुण्ये माधवस्य दिनेऽधुना। कामं वरय वामोरु, वरमन्यं सुदुर्लभम्॥

Verse 13

तं ददात्येव भूपालो निवृत्ता भव भोजने । मन्यसे यदि मां देवि धर्मांगदविरोहिणीम् ॥ १३ ॥

भूपालस्तं नूनं दास्यत्येव; अतः देवि, भोजने निवृत्ता भव—यदि मां धर्माङ्गदविरुद्धिनीं मन्यसे॥१३॥

Verse 14

अस्मज्जीवितसंयुक्तं राज्यं वरय सुव्रते । सप्तद्वीपसमेतं हि ससरिद्वनपर्वतम् ॥ १४ ॥

अस्मज्जीवितसंयुक्तं राज्यं वरय सुव्रते। सप्तद्वीपसमेतं हि ससरिद्वनपर्वतम्॥१४॥

Verse 15

कनिष्ठाया वरिष्ठाहं करिष्ये पादवंदनम् । भर्तुरर्थे विशालाक्षि प्रसीद तनुमध्यमे ॥ १५ ॥

कनिष्ठायाः पादयोर्वरिष्ठोऽहं वन्दनं करिष्ये। भर्तुरर्थे विशालाक्षि, प्रसीद तनुमध्यमे॥१५॥

Verse 16

वाचा शपथदोषैस्तु संनिरुध्य पतिं हि या । अकार्यं कारयेत्पापा सा नारी निरये वसेत् ॥ १६ ॥

वाचा शपथशापदोषैः संनिरुध्य पतिं या। अकार्यं कारयेत् पापा सा नारी निरये वसेत्॥१६॥

Verse 17

सा च्युता नरकाद्धोरात्सप्तजन्मानि पंच च । सूकरीं योनिमाप्नोति चांडालीं च ततः परम् ॥ १७ ॥

सा च्युता नरकाद् घोरात् सप्त जन्मानि पञ्च च। सूकरीं योनिमाप्नोति चाण्डालीं च ततः परम्॥१७॥

Verse 18

एवं ज्ञात्वा मया देवि विक्रियां पापसंभवाम् । निवारितासि वामोरु सखीभावेन सुंदरि ॥ १८ ॥

एवं ज्ञात्वा मया देवि पापसंभवां विक्रियां घोराम् । निवारितासि वामोरु सखीभावेन सुन्दरि ॥

Verse 19

विपक्षस्यापि सद्बुद्धिर्दातव्या धर्ममिच्छता । किं पुनः सखिसंस्थायास्तव पद्मनिभानने ॥ १९ ॥

विपक्षस्यापि सद्बुद्धिर्दातव्या धर्ममिच्छता । किं पुनः सखिसंस्थायास्तव पद्मनिभानने ॥

Verse 20

संध्या वलीवचः श्रुत्वा मोहिनी मोहकारिणी । उवाच कनकाभां तां भर्तुर्ज्येष्ठां प्रियां तदा ॥ २० ॥

सन्ध्यावलीवचः श्रुत्वा मोहिनी मोहकारिणी । उवाच कनकाभां तां भर्तुर्ज्येष्ठां प्रियां तदा ॥

Verse 21

माननीयासि मे सुभ्रु करोमि वचनं तव । विद्वद्भिर्मुनिभिर्य्यत्तु गीयते नारदादिभिः ॥ २१ ॥

माननीयासि मे सुभ्रु करोमि वचनं तव । यद्विद्वद्भिर्मुनिभिश्च गीयते नारदादिभिः ॥

Verse 22

यदि तन्नाचरेद्राजा भोजनं हरिवासरे । क्रियतामपरं देवि मरणादधिकं तव ॥ २२ ॥

यदि तन्नाचरेद्राजा भोजनं हरिवासरे । क्रियतामपरं देवि मरणादधिकं तव ॥

Verse 23

ममापि दुःखदंह्येतद्दैवाज्जल्पाम्यहं शुभे । कस्येष्टमात्महननं कस्येष्टं विषभक्षणम् ॥ २३ ॥

ममापि दुःखकरमेवैतत्; तथापि दैववशात्, शुभे, अहं तद् वदामि। कस्य नु आत्महननं प्रियं? कस्य वा विषभक्षणं प्रियं?

Verse 24

पतनं वा गिरेर्मूर्ध्रः क्रीडा वापि बिलेशयैः । व्याघ्रसिंहाभिगमनं समुद्रतरणं तथा ॥ २४ ॥

गिरेर्मूर्ध्नः पतनं वा, बिलेशयैः सह क्रीडा वा; व्याघ्रसिंहाभिगमनं वा, समुद्रतरणं तथैव—एतानि सर्वाणि (धर्मपुण्यरक्षितस्य) न भयहेतवः।

Verse 25

दरुक्तानृतवाक्यं वा परदाराभिमर्शनम् । अपथ्यभक्षणं लोके तथाभक्ष्यस्य भक्षणम् ॥ २५ ॥

दारुणानृतवचनं वा, परदाराभिमर्शनं वा; लोकेऽपथ्यभक्षणं तथा अभक्ष्यस्य भक्षणं—एतानि पापाचाराः।

Verse 26

मृगाटनमथाक्षैर्वा क्रीडनं साहसं तथा । छेदनं तृणकाष्ठानां लोष्टानामवमर्द्दनम् ॥ २६ ॥

मृगाटनं वा, अक्षैः क्रीडनं वा, साहसं तथा; तृणकाष्ठच्छेदनं, लोष्टानामवमर्दनं—एतानि प्रमादकर्माणि परिहर्तव्यानि।

Verse 27

हिंसनं सूक्ष्मदेवानां जलपावकखेलनम् । दैवाविष्टो वरारोहे नरः सर्वं करोति वै ॥ २७ ॥

सूक्ष्मदेवानां हिंसनं, जलपावकयोः खेलनं च; वरारोहे, दैवाविष्टो नरः सर्वं करोति वै।

Verse 28

त्रिवर्गविच्युतं घोरं यशोदेहहरं क्षितौ । नरकार्हो नरो देवि करोत्यशुभकर्म तत् ॥ २८ ॥

देवि, यदशुभं कर्म नरः करोति, तत् स नरकयोग्यो भवति; तत् घोरं त्रिवर्गविच्युतं, क्षितौ यशः शरीरं च नाशयति।

Verse 29

साहं पापा दुराचारा वक्तुकामा सुनिर्घृणम् । यादृशेन हि भावेन योनौ शुक्रं समुत्सृजेत् ॥ २९ ॥

अहं पापा दुराचारा सुनिर्घृणं तद्वक्तुमिच्छामि—यादृशेन भावेन नरः योनौ शुक्रं समुत्सृजेत्?

Verse 30

तादृशेन हि भावेन संतानं संभवेदिति । साहं विवादभावेन राज्ञो रुक्मांगदस्य हि ॥ ३० ॥

तादृशेनैव भावेन संतानं संभवतीति; अहं तु विवादभावेन रुक्माङ्गदराजानं प्रति प्रवृत्ता।

Verse 31

जाता जलजजातेन स्त्रीरूपा वरवर्णिनी । दुष्टभावा तथा जाता कर्त्री दुष्टं नृपस्य तु ॥ ३१ ॥

जलजजातात् जाता सा स्त्रीरूपा वरवर्णिनी; दुष्टभावा च जाता, नृपस्य दुष्टस्य कर्त्री बभूव।

Verse 32

न लग्नं न ग्रहा देवि न होरा पुण्यदर्शिनी । तत्कालभावना ग्राह्या तद्भावो जायते सुतः ॥ ३२ ॥

देवि पुण्यदर्शिनि, न लग्नं न ग्रहाः न होरा निर्णायकाः; तत्कालभावना एव ग्राह्या, तद्भाव एव सुतो जायते।

Verse 33

तेन भावेन जातस्य दाक्षिण्यं नोपपद्यते । न च व्रीडा न च स्नेहो न धर्मो देवि विद्यते ॥ ३३ ॥

तेनैव भावेन जातस्य दाक्षिण्यं सम्यग् नोपपद्यते। न च व्रीडा न च स्नेहो न धर्मो देवि विद्यते॥

Verse 34

जानन्नपि यथायुक्तस्तं भावमनुवर्तते ॥ ३४ ॥

जानन्नपि यथायुक्तः स एव भावमनुवर्तते॥

Verse 35

वक्ष्ये वचः प्राणहरं तवाधुना भर्तुः सलोकस्य वधूजनस्य । धर्मापहं वाच्यकरं ममापि कर्तुं न शक्यं मनसापि भीरु ॥ ३५ ॥

वक्ष्ये वचः प्राणहरं तवाधुना भर्तुः सलोकस्य वधूजनस्य। धर्मापहं वाच्यकरं ममापि कर्तुं न शक्यं मनसापि भीरु॥

Verse 36

करोषि वाक्यं यदि मामकं हि भवेच्च कीर्तिर्महतीह लोके । भर्तुर्यशः स्यात्त्रिदिवे गतिस्ते पुत्रे प्रशंसा मम धिग्विवादः ॥ ३६ ॥

करोषि वाक्यं यदि मामकं हि भवेच्च कीर्तिर्महतीह लोके। भर्तुर्यशः स्यात्त्रिदिवे गतिस्ते पुत्रे प्रशंसा मम धिग्विवादः॥

Verse 37

वसिष्ठ उवाच । मोहिनीवचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली विभो । धैर्यमालंब्य तां तन्वीं ब्रूहि ब्रूहीत्यचोदयत् ॥ ३७ ॥

वसिष्ठ उवाच। मोहिनीवचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली विभो। धैर्यमालम्ब्य तां तन्वीं ब्रूहि ब्रूहीत्यचोदयत्॥

Verse 38

कीदृशं वदसे वाक्यं येन दुःखं भवेन्मम । भर्तुर्मे सत्यकरणे न दुःखं जायते क्वचित् । आत्मनो निधने वापि पुत्रस्य निधनेऽपि वा । भर्तुरर्थे प्रकुर्वंत्या राज्यनाशे न मे व्यथा ॥ ३८ ॥

कीदृशं वदसे वाक्यं येन दुःखं भवेन्मम? भर्तुः सत्यप्रतिज्ञापूरणे मम दुःखं कदाचन न जायते। आत्मनः निधनं वा पुत्रस्य निधनं वा भवतु—भर्तुरर्थं कुर्वत्याः राज्यनाशोऽपि मम न व्यथां जनयति॥

Verse 39

यस्या दुःखी भवेद्भर्ता भार्याया वरवार्णिनी । समृद्धायाः सपापायास्तस्याः प्रोक्ता ह्यधोगतिः ॥ ३९ ॥

वरवार्णिनि, यस्याः भार्यायाः कारणेन भर्ता दुःखी भवेत्—सा समृद्धापि सपापा; तस्याः अधोगतिः खलु शास्त्रे प्रोक्ता॥

Verse 40

सा याति नरकं पापा पूयाख्यं युगसप्ततिम् । ततश्छुछुन्दरी स्याच्च सप्त जन्मानि भारते ॥ ४० ॥

सा पापा पूयाख्यं नरकं युगसप्ततिं याति। ततः परं भारते सप्त जन्मानि छुच्छुन्दरी भवति॥

Verse 41

ततः काकी ततः श्याली गोधा गोत्वेन शुद्ध्यति । भर्तुरर्थे तु या वित्तें विद्यमानं न यच्छति ॥ ४१ ॥

ततः काकी, ततः श्याली; गोधा भूत्वा गोत्वेन शुद्ध्यति। या तु भर्तुरर्थे विद्यमानं वित्तं न यच्छति, तस्याः एषा गतिर्निर्दिष्टा॥

Verse 42

जीवितं वा वरारोहे विष्ठायां सा भवेत्क्रिमिः । क्रिमियोनिविनिर्मुक्ता काष्ठीला जायते शुभे ॥ ४२ ॥

वरारोहे, सा जीविते वा मरणे वा विष्ठायां क्रिमिर्भवेत्। क्रिमियोनिविनिर्मुक्ता, शुभे, काष्ठीला नाम नीचजीवत्वेन जायते॥

Verse 43

मम कौमारभावे तु मत्पितुः काष्ठपाटकः । अग्निप्रज्वालनाथ हि काष्ठं पाटयते चिरम् ॥ ४३ ॥

मम कौमारकाले तु मत्पितुः काष्ठपाटकः । अग्निप्रज्वालनार्थं हि काष्ठं चिरं पाटयत्यसौ ॥

Verse 44

सखीभिः सहिता चाहं क्रीडासंसक्तमानसा । काष्ठं पाटयतस्तस्य समीपमगमं तदा ॥ ४४ ॥

सखीभिः सहिता चाहं क्रीडासक्तमनाः सती । काष्ठं पाटयतः तस्य समीपं तदा जगाम ह ॥

Verse 45

तत्र दृष्टा मया सुभ्रु काष्ठीला दारुनिर्गता । नवनीतनिभं देहं बिभ्राणा चांजनत्विषम् ॥ ४५ ॥

तत्र दृष्टा मया सुभ्रु काष्ठीला दारुनिर्गता । नवनीतनिभं देहं बिभ्राणा चाञ्जनप्रभाम् ॥

Verse 46

कनिष्ठिकांगुलिसमा स्थौल्ये ह्यंगुलिमानिका । तां दृष्ट्वा पतितां भूमौ हंतुं ध्वांक्षः समागतः ॥ ४६ ॥

कनिष्ठिकाङ्गुलिसमा स्थौल्ये ह्यङ्गुलिमानिका । सा भूमौ पतिता दृष्टा तां हन्तुं ध्वाङ्क्ष आगतः ॥

Verse 47

यावद्गृह्णाति वक्त्रेण काष्ठीलां क्षुधितः स तु । तावन्निवारितः सद्यो मया लोष्टेन तत्क्षणात् ॥ ४७ ॥

यावद्गृह्णाति वक्त्रेण काष्ठीलां क्षुधितो द्विजः । तावन्निवारितः सद्यो मया लोष्टेन तत्क्षणात् ॥

Verse 48

सा मुक्ता ताडितेनेत्थं वायसेन वरानने । सक्षता तुंडसंस्पृष्टा न च शक्ता पलायितुम् ॥ ४८ ॥

सा मुक्ता ताडितेनेत्थं वायसेन वरानने । सक्षता तुंडसंस्पृष्टा न च शक्ता पलायितुम् ॥

Verse 49

ततः सा वेपमाना तु प्राणत्यागमुपागमत् । सिक्ता किंचिज्जलैनैव ततः स्वास्थ्यमुपागता ॥ ४९ ॥

ततः सा वेपमाना तु प्राणत्यागमुपागमत् । सिक्ता किंचिज्जलैनैव ततः स्वास्थ्यमुपागता ॥

Verse 50

तततः सा मानुषीवाचा मामाह वरवर्णिनी । संध्यावलीति संबोध्य सखीमध्यसमास्थिताम् ॥ ५० ॥

ततः सा मानुषीवाचा मामाह वरवर्णिनी । संध्यावलीति संबोध्य सखीमध्यसमास्थिताम् ॥

Verse 51

सुमंतुनाम्नो हि मुनेः सर्वज्ञस्य सुताऽभवम् । पूर्वजन्मनि पत्नी च कौंडिन्यस्य शुभानने ॥ ५१ ॥

सुमंतुनाम्नो हि मुनेः सर्वज्ञस्य सुताऽभवम् । पूर्वजन्मनि पत्नी च कौंडिन्यस्य शुभानने ॥

Verse 52

न्यवसं कान्यकुब्जे तु सुसमृद्धा सुदर्पिता । जनन्या बंधुवर्गस्य पितुरिष्टतमा ह्यहम् ॥ ५२ ॥

न्यवसं कान्यकुब्जे तु सुसमृद्धा सुदर्पिता । जनन्या बंधुवर्गस्य पितुरिष्टतमा ह्यहम् ॥

Verse 53

पित्रा दत्ता ततश्चाहं कौंडिन्याय महात्मने । कुलीनाय सरूपाय स्त्रीसंगरहिताय च ॥ ५३ ॥

ततः पित्रा अहं महात्मने कौण्डिन्याय दत्ता—कुलीनाय सरूपाय स्त्रीसङ्गरहिताय च॥

Verse 54

शयनीयादिकं दत्तं यौतुकं जनकेन मे । श्वशुरेणापि मे दत्तं सुवर्णस्यायुतं पुरा ॥ ५४ ॥

जनकेन मे शयनीयादिकं यौतुकं दत्तम्; श्वशुरेणापि पुरा मे सुवर्णस्यायुतं दत्तम्॥

Verse 55

पितृश्वशूरवित्ताभ्यां परिपूर्णाभवं तदा । गोमहिष्यादिसंयुक्ता धनधान्यसमन्विता ॥ ५५ ॥

तदा पितृश्वशूरवित्ताभ्यां परिपूर्णा अहम्; गोमहिष्यादिसंयुक्ता धनधान्यसमन्विता॥

Verse 56

इष्टा श्वशुरयोश्वाहं सौशीन्येन जनस्य च । कालेन पंचतां प्राप्तः श्वशुरो वेदतत्त्ववित् ॥ ५६ ॥

सौशीन्येनाहं श्वशुरयोः जनस्य च इष्टा; कालेन वेदतत्त्ववित् श्वशुरः पञ्चतां प्राप्तः॥

Verse 57

तं मृतं पतिमादाय श्वश्रूरग्निं विवेश सा । ततो भर्तांजलिं दत्वा पित्रोः श्राद्धमथाकरोत् ॥ ५७ ॥

तं मृतं पतिमादाय श्वश्रूरग्निं विवेश सा; ततः भर्त्रे अञ्जलिं दत्त्वा पित्रोः श्राद्धमकारोत्॥

Verse 58

गते मासद्वये देवि भर्ता मे राजमंदिरम् । गतः कौतुकभावेनहृच्छयेन प्रपीडितः ॥ ५८ ॥

गते मासद्वये देवि, मे भर्ता राजमन्दिरं कौतुकभावेन गतः; हृच्छयेन च तीव्रेण प्रपीडितोऽभवत्।

Verse 59

तत्र वेश्याः सुरूपाढ्या यौवनेन समन्विताः । प्रविशत्यां नृपगृहे दृष्टास्तेन द्विजन्मना ॥ ५९ ॥

तत्र वेश्याः सुरूपाढ्याः यौवनेन समन्विताः; नृपगृहे प्रविशन्त्यो द्विजन्मना तेन दृष्टाः।

Verse 60

तासां मध्यात्तु द्वे गृह्यवित्तदानेन भूरिणा । स्वगृहे धारयामास क्रीडार्थं दुर्मतिः पतिः ॥ ६० ॥

तासां मध्यात् तु द्वे भूरिवित्तदानेन गृहीत्वा, दुर्मतिः पतिः क्रीडार्थं स्वगृहे ताः धारयामास।

Verse 61

ताभ्यां वित्तमशेषं तु क्षयं नीतं निषेवणात् । वर्षत्रये गते देवि निस्वो जातः पतिर्मम ॥ ६१ ॥

ताभ्यां निषेवणात् सर्वं वित्तमशेषं क्षयं नीतम्; वर्षत्रये गते देवि, मम पतिः निस्वो जातः।

Verse 62

ततो मां प्रार्थयामास देहि मेऽङ्गविभूषणम् । तन्मया नहि दत्तं तु भर्त्रे व्यसनिने तदा ॥ ६२ ॥

ततः स माम् प्रार्थयामास—‘देहि मेऽङ्गविभूषणम्’; तदा व्यसनिने भर्त्रे तन्मया न हि दत्तम्।

Verse 63

सुभगे सर्वमादाय गताहं मंदिरं पितुः । ततः पितृगृहे वित्तं भृत्यादिकमशेषतः ॥ ६३ ॥

सुभगे, सर्वमादायाहं पितुर्मन्दिरं गतवती। ततः पितृगृहे वित्तं भृत्यादिकमशेषतः आदाय न किञ्चिदपि शेषितवती॥

Verse 64

विक्रीय दत्तं वैश्याभ्यां तच्चापि क्षयमागतम् । क्षेत्रधान्यादिकं यच्च सभांडं सपरिच्छदम् ॥ ६४ ॥

वैश्याभ्यां तद्वस्तु विक्रीय यद् दत्तं, तच्चापि पश्चात् क्षयमागतम्। क्षेत्र-धान्यादिकं यच्च, सभाण्डं सपरिच्छदं च॥

Verse 65

स्वल्पमूल्येन विक्रीयगतो नदनदीपतिम् । नावमारुह्य मे भर्ता विवेशांतर्महोदधेः ॥ ६५ ॥

स्वल्पमूल्येन विक्रीय मे भर्ता नदनदीपतिं प्रति गतः। नावमारुह्य स महोदधेः अन्तर्मध्ये प्रविवेश॥

Verse 66

स गतो दूरमध्वानं पश्यमानोऽद्भुतानि च । शुभे समुद्रजातानि जीवचेष्ठांकितानि च ॥ ६६ ॥

स दूरमध्वानं गतः, अद्भुतानि च पश्यन्। शुभानि समुद्रजातानि, जीवचेष्टाङ्कितानि च ददर्श॥

Verse 67

प्रभंजनवशं प्राप्ता सा नौका शतयोजनम् । गता विशीर्णतां तत्र मृतास्ते नावमाश्रिताः ॥ ६७ ॥

प्रभञ्जनवशं प्राप्ता सा नौका शतयोजनं गता। तत्र विशीर्णतां गता; नावमाश्रितास्ते सर्वे मृताः॥

Verse 68

मत्पतिर्दैवयोगेन दीर्घ काष्ठं समाश्रितः । वायुना नीयमानोऽसौ प्राचीनेन स्वकर्मणा ॥ ६८ ॥

मत्पतिर्दैवयोगेन दीर्घकाष्ठं समाश्रितः। वायुना नीयमानोऽसौ प्राचीनेन स्वकर्मणा॥

Verse 69

आससादाचलं देवि रत्नश्रृंगविभूषितम् । बहुनिर्झरणोपेतं बहुपक्षिसमन्वितम् ॥ ६९ ॥

आससादाचलं देवि रत्नशृङ्गविभूषितम्। बहुनिर्झरणोपेतं बहुपक्षिसमन्वितम्॥

Verse 70

बहुवृक्षैः समाकीर्णं नानापुष्पफलोपगैः । उल्लिखंतं हि शिखरैः खमध्यं स्वात्मनस्त्रिभिः ॥ ७० ॥

बहुवृक्षैः समाकीर्णं नानापुष्पफलोपगैः। उल्लिखन्तं हि शिखरैः खमध्यं स्वात्मनस्त्रिभिः॥

Verse 71

तं दृष्ट्वा पर्वतं दिव्यं त्यक्त्वा नौकाष्ठमद्भुतम् । आरुरोह मुदायुक्तो वित्ताकांक्षी सुलोचने ॥ ७१ ॥

तं दृष्ट्वा पर्वतं दिव्यं त्यक्त्वा नौकाष्ठमद्भुतम्। आरुरोह मुदायुक्तो वित्ताकाङ्क्षी सुलोचने॥

Verse 72

विशश्राम मुहूर्तं तु क्षुत्पिपासासमन्वितः । तत उत्थाय भक्ष्यार्थं वृक्षांस्तत्र व्यलोकयत् ॥ ७२ ॥

विशश्राम मुहूर्तं तु क्षुत्पिपासासमन्वितः। तत उत्थाय भक्ष्यार्थं वृक्षांस्तत्र व्यलोकयत्॥

Verse 73

सुपक्वास्तत्र मृद्वीका दृष्ट्वा भुक्त्वा मुदान्वितः । शांतिं प्राप्तस्ततोऽपश्यत्सालमेकं सुनिर्मलम् ॥ ७३ ॥

तत्र सुपक्वा मृद्वीका दृष्ट्वा ताः भुक्त्वा स मुदान्वितः। शान्तिं प्राप्य ततः सालमेकं सुनिर्मलं ददर्श॥

Verse 74

घनच्छायं मेघनिभं पंचाशत्पुरुषोच्छ्रयम् । तस्याधस्तात्स सुष्वाप स्वोत्तरीयं प्रसार्य च ॥ ७४ ॥

घनच्छायं मेघनिभं पञ्चाशत्पुरुषोच्छ्रयम्। तस्याधस्तात् स सुष्वाप स्वोत्तरीयं प्रसार्य च॥

Verse 75

मोहिन्या निद्रया चैव संप्रघूर्णितलोचनः । तावत्सुप्तोऽतिखिन्नोऽसौ यावत्सूर्योऽस्ततां गतः ॥ ७५ ॥

मोहिन्या निद्रया चैव संप्रघूर्णितलोचनः। तावत् सुप्तोऽतिखिन्नोऽसौ यावत् सूर्योऽस्ततां गतः॥

Verse 76

सूर्येऽस्तं समनुप्राप्ते समायाते निशामुखे । अभ्यगाद्राक्षसो घोरो गर्जमानो यथा घनः ॥ ७६ ॥

सूर्येऽस्तं समनुप्राप्ते समायाते निशामुखे। अभ्यगाद् राक्षसो घोरो गर्जमानो यथा घनः॥

Verse 77

अंकेनादाय तन्वंगीं सीतामिव दशाननः । शुभां काशीपतेः पुत्रीं नाम्ना रत्नावलीं शुभाम् ॥ ७७ ॥

अंकेनादाय तन्वङ्गीं सीतामिव दशाननः। शुभां काशीपतेः पुत्रीं नाम्ना रत्नावलीं शुभाम्॥

Verse 78

अधौतपादां सुश्रोणीं सौम्यदिक्छीर्षशायिनीम् । पतिकामा कुमारी सा नाविंदत्सदृशं पतिम् ॥ ७८ ॥

अधौतपादा सुश्रोणी सा सौम्येऽपि दिग्भागे न शयीत; अशुभदिक्शीर्षशायिनी पतिकामा सतीऽपि सदृशं पतिं न अविन्दत्॥

Verse 79

सर्वयोषिद्वरा बाला रुदती निद्रयाकुला । पिता तस्याः प्रदाने तु चिंताविष्टो ह्यहर्न्निशम् ॥ ७९ ॥

सर्वयोषिद्वरा बाला रुदती निद्रयाकुला; तस्याः पिता तु प्रदाने चिन्ताविष्टोऽहर्निशं बभूव॥

Verse 80

दीपच्छायाश्रिते तन्वि शयने सा व्यवस्थिता । अटमानेन पापेन दृष्टा सा रूपशालिनी ॥ ८० ॥

दीपच्छायाश्रिते शयने तन्वी सा व्यवस्थिता; अटमानः पापात्मा तां रूपशालिनीं ददर्श॥

Verse 81

दीपरत्नैः सुखचिते धारयंती च कंकणे । उभयोर्दश रत्नानि निष्के च दशपंच च ॥ ८१ ॥

दीपरत्नैः सुखचिते कङ्कणे धारयन्ती; उभयोः कङ्कणयोर्दश रत्नानि, निष्के च दशपञ्च च॥

Verse 82

सीमंते सप्त रत्नानि केयूरेऽष्टौ च पंच च । एवं रत्नाचितां बालां शातकुम्भसमप्रभाम् ॥ ८२ ॥

सीमन्ते सप्त रत्नानि, केयूरेऽष्टौ च पञ्च च; एवं रत्नाचिता बाला शातकुम्भसमप्रभा बभौ॥

Verse 83

जहार राजभवनात्तां तदा चारुहासिनीम् । वायुमार्गं समाश्रित्य क्षणात्प्राप्तः स्वमालयम् ॥ ८३ ॥

तदा स राजभवनात् तां चारुहासिनीं सुन्दरीं जहार। वायुमार्गं समाश्रित्य क्षणेनैव स्वमालयं प्राप्तवान्॥

Verse 84

तं पर्वतं स यत्रास्ते पतिर्मेशालमाश्रितः । तत्र तस्य गुहां दृष्ट्वा सुवर्णसदृशप्रभाम् ॥ ८४ ॥

स यत्र मेषालमाश्रित्य पतिरीश्वरः पर्वते तिष्ठति, तं पर्वतं जगाम। तत्र तस्य गुहां दृष्ट्वा सुवर्णसदृशप्रभां ददर्श॥

Verse 85

तद्भयस्यासहा तत्र प्रविवेशास्य पश्यतः । अनेकैर्मणिविन्यासैः संयुक्तां चित्रमंदिराम् ॥ ८५ ॥

सा तत्र भयमसहाना, तस्य पश्यतः एव प्रविवेश। अनेकैर्मणिविन्यासैः संयुक्तां चित्रमन्दिरां प्रविष्टवती॥

Verse 86

नानाद्रव्यसमाकीर्णां शयनासनसंयुताम् । भोजनैः पानपात्रैश्च भक्ष्यभोज्यैरनेकधा ॥ ८६ ॥

नानाद्रव्यसमाकीर्णां शयनासनसंयुताम्। भोजनैः पानपात्रैश्च भक्ष्यभोज्यैरनेकधा परिपूर्णाम्॥

Verse 87

प्रविश्य तत्र शय्यायां मुमोचोत्पललोचनाम् । रुदतीमतिसंत्रस्तां पीनश्रोणिपयोधराम् ॥ ८७ ॥

तत्र प्रविश्य स शय्यायाम् उत्पललोचनां मुमोच। सा रुदती अतिसन्त्रस्ता पीनश्रोणिपयोधरा आसीत्॥

Verse 88

तस्यास्तु रुदितं श्रुत्वा तस्य भार्या हि राक्षसी । आजगाम त्वरायुक्ता यत्रासौ राक्षसः स्थितः ॥ ८८ ॥

तस्याः रुदितं श्रुत्वा तस्य भार्या राक्षसी त्वरितं जगाम यत्रासौ राक्षसः स्थितः ॥

Verse 89

तां दृष्ट्वा चारुसर्वांगीं तप्तकांचनसप्रभाम् । पप्रच्छ निजभर्तारं क्रुद्धा निर्भर्त्सती सती ॥ ८९ ॥

तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं तप्तकाञ्चनसप्रभाम् । सती क्रुद्धा निर्भर्त्स्य निजभर्तारं पप्रच्छ ॥

Verse 90

किमर्थमाहृता चेयं जीवंत्यां मयि निर्घृणं । अन्यां समीहसे भार्यां नाहं भार्यां भवामि ते ॥ ९० ॥

किमर्थमाहृता चेयं जीवत्यां मयि निर्घृण । अन्यां समीहसे भार्यां नाहं भार्या भवामि ते ॥

Verse 91

एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् । उवाच राक्षसो हर्षात्स्वां प्रियां चारुलोचनाम् ॥ ९१ ॥

एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् । राक्षसो हर्षात् स्वां प्रियां चारुलोचनामुवाच ॥

Verse 92

त्वदर्थमाहृतं भक्ष्यं मया कोश्याः शुभानने । दैवोपपादितं द्वारि द्वितीयं मम तिष्ठति ॥ ९२ ॥

त्वदर्थमाहृतं भक्ष्यं मया कोश्याः शुभानने । दैवोपपादितं द्वारि द्वितीयं मम तिष्ठति ॥

Verse 93

शालवृक्षाश्रितः शेते विप्रश्चैको वरानने । तमानय त्वरायुक्ता येनाहं भक्ष्यमाचरे ॥ ९३ ॥

शालवृक्षस्य छायायां शेते विप्रः एक एव, वरानने। तं शीघ्रं समानीष्व, येनाहं तं भक्षयितुं प्रवर्ते॥

Verse 94

राक्षसस्य वचः श्रुत्वा कुमारी साब्रवीदिदम् । मिथ्या राक्षसि भर्ता ते भाषते त्वद्भयादयम् ॥ ९४ ॥

राक्षसस्य वचः श्रुत्वा कुमारी प्राह— “मिथ्यैव, हे राक्षसि! तव भर्ता त्वद्भयात् एव एवं वदति।”

Verse 95

ज्ञात्वा त्वां जरयोपेतां विरूपामतिजिह्यगाम् । सुप्तां पितृगृहे रात्रौ मां समासाद्य कामतः ॥ ९५ ॥

त्वां जरया ग्रस्तां विरूपां अतिजिह्वाग्रां च ज्ञात्वा, सुप्तां पितृगृहे रात्रौ कामात् मां समासाद्य सः आगतः॥

Verse 96

अनूढां रुदतीं भद्रे भार्यार्थं समुपानयत् । इतीरितमुपाकर्ण्य वचनं राजकन्यया ॥ ९६ ॥

“अनूढां रुदतीं भद्रे, भार्यार्थं समुपानय”— इति राजकन्यया उक्तं वचनं श्रुत्वा सः सम्यग् अवधानं चकार॥

Verse 97

क्रोधयुक्तातिमात्रं वै बभूव क्षिपती वचः । तस्याश्च रूपमालोक्य सत्यमेवावधारयत् ॥ ९७ ॥

सा क्रोधेनातिमात्रेण युक्ता कठोरं वचः क्षिपत्। तस्याः रूपं निरीक्ष्य सः सत्यमेव इति निश्चयं जगाम॥

Verse 98

चिंतयामास चाप्येवं भार्यार्थे ह्याहृतेति च । अवश्यं मूर्घ्निं कीलं मे रोषयिष्यति राक्षसः ॥ ९८ ॥

स एवमचिन्तयत्— “भार्यार्थमेव ह्याहृता; अवश्यं स राक्षसो रोषेण मम मूर्ध्नि कीलं निखनिष्यति।”

Verse 99

मास्म सीमंतिनी काचिद्भेवत्सा भुवनत्रये । या सापत्न्येन दुःखेन पीड्यमाना हि जीवति ॥ ९९ ॥

मा स्म भुवनत्रये काचित् सीमन्तिनी भवेत् सवत्सा, या सापत्न्यदुःखेन पीड्यमाना जीवति।

Verse 100

सर्वेषामेव दुःखानां महच्चेदं न संशयः । सामान्यद्रव्यभोगादि निष्ठा चैवापरा भवेत् ॥ १०० ॥

सर्वेषामेव दुःखानां महदेतन्न संशयः— सामान्यद्रव्यभोगादौ आसक्तिः; सा च निष्ठा परा बन्धहेतुः।

Verse 101

एवं सा बहु संचिंत्य भर्तारं वाक्यमब्रवीत् । मदीया मम भक्ष्यार्थँ त्वयानीता सुलोचना ॥ १०१ ॥

एवं सा बहु सञ्चिन्त्य भर्तारं वाक्यमब्रवीत्— “मदीया सुलोचना, त्वयानीता मम भक्ष्यार्थम्।”

Verse 102

तं विप्रमानयिष्यामि भक्ष्यार्थं तव सुव्रत । ततः स राक्षसः प्राह गच्छगच्छेति सत्वरम् ॥ १०२ ॥

“तं विप्रं तव भक्ष्यार्थं आनयिष्यामि, सुव्रत।” इति; ततः स राक्षसः प्राह— “गच्छ गच्छ” इति सत्वरम्।

Verse 103

सृक्किणी स्रवतेऽत्यर्थं तस्य भक्षणकाम्यया । ततः सा राक्षसी घोरा श्रुत्वा पतिसमीरितम् ॥ १०३ ॥

तस्य भक्षणकाम्यया सृक्किणी अत्यर्थं स्रवते स्म। ततः सा घोरा राक्षसी पत्या समीरितं वचनं श्रुत्वा तदनुसारं चेष्टितवती॥

Verse 104

निर्जगाम दुरंताशा ददर्श द्विजसत्तमम् । रूपयौवनसंयुक्तं विद्यारत्नविभूषितम् ॥ १०४ ॥

निर्जगाम सा दुरन्ताशा, ददर्श द्विजसत्तमम्। रूपयौवनसम्पन्नं विद्यारत्नविभूषितम्॥

Verse 105

तं दृष्ट्वा मायया भूत्वा सुंदरी षोडशाब्दिका । हृच्छयेन समाविष्टा तदंतिकमुपागमत् ॥ १०५ ॥

तं दृष्ट्वा सा मायया भूत्वा सुन्दरी षोडशाब्दिका। हृच्छयेन समाविष्टा तदन्तिकमुपागमत्॥

Verse 106

अब्रवीत्सा पृथुश्रोणी तं विप्रं प्रीतिसंयुता । कस्त्वं कस्मादिहायतः किमर्थमिह तिष्ठसि ॥ १०६ ॥

अथ सा पृथुश्रोणी प्रीतिसंयुता तं विप्रमब्रवीत्। कस्त्वं कस्मादिह आयातः किमर्थमिह तिष्ठसि॥

Verse 107

पृच्छामि पतिकामाहं राक्षसी हृच्छयातुरा । स्वभर्त्राहं परित्यक्ता त्वां पतिं कर्तुमागता ॥ १०७ ॥

पृच्छामि पतिकामा अहं राक्षसी हृच्छयातुरा। स्वभर्त्रा परित्यक्ता त्वां पतिं कर्तुमागता॥

Verse 108

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भर्ता मे भयसंयुतः । उवाच वचनं प्राज्ञो धैर्यमालंब्य तां शुभे ॥ १०८ ॥

तच्छ्रुत्वा तस्या वचनं मे भर्ता भयसंयुतोऽपि प्राज्ञः धैर्यमालम्ब्य प्रत्युवाच— “हे शुभे” इति ॥

Verse 109

रक्षोमानुषसंयोगः कथं राक्षसि संभवेत् । मानुषास्तु स्मृता भक्ष्या राक्षसानां न संशयः ॥ १०९ ॥

रक्षोमानुषसंयोगः कथं राक्षसि संभवेत्? मानुषास्तु स्मृता भक्ष्या राक्षसानां न संशयः ॥

Verse 110

तच्छ्रुत्वा वचनं सा तु पुनस्तं प्राह सादरम् । असंभाव्यं च जगति संभवेद्दैवयोगतः ॥ ११० ॥

तच्छ्रुत्वा सा पुनस्तं सादरं प्राह— असंभाव्यमपि जगति दैवयोगतः संभवेत् ॥

Verse 111

पुराणे श्रूयते ह्येतद्भविष्यं भारते स्थितम् । हिडंबा राक्षसी विप्र भीमभार्या भविष्यति ॥ १११ ॥

पुराणेषु श्रूयते ह्येतद्भविष्यं भारते स्थितम्— हिडंबा राक्षसी विप्र भीमभार्या भविष्यति ॥

Verse 112

मानुषोत्पादितः पुत्रो भविष्यति घटोत्कचः । अवध्यः सर्वशस्त्राणां शक्त्या मृत्युमवाप्स्यति ॥ ११२ ॥

मानुषोत्पादितः पुत्रो घटोत्कच इति विख्यातो भविष्यति। स सर्वशस्त्रैरवध्यः शक्त्यैव मृत्युमवाप्स्यति ॥

Verse 113

तस्माद्विषादं मा विप्रकुरु त्वं दैवयोगतः । भार्या तवाहं संजाता दव हि बलवत्तरम् ॥ ११३ ॥

तस्माद् विषादं मा कुरु, हे विप्र, दैवयोगतः एषा घटना। तेनैव दैवेनाहं तव भार्या संजाता; दैवं हि बलवत्तरम्॥

Verse 114

मर्त्यलोकं गते शक्त्रे वैरोचनिनिरीक्षणे । तदंतरं समासाद्य भर्ता मे घोरराक्षसः ॥ ११४ ॥

शक्रे मर्त्यलोकं गते वैरोचनीं निरीक्षितुं, तदनन्तरं मे भर्ता घोरराक्षसः समासाद्य माम्।

Verse 115

तद्गृहाच्छक्तिमहरद्दीप्तामग्रिशिखामिव । सेयं समाश्रिता चात्र शालवृक्षे तु वासवी ॥ ११५ ॥

तद्गृहात् सा शक्तिं दीप्ताम् अग्निशिखामिवाहरत्। सेयं शक्तिरत्र शालवृक्षे समाश्रिता, हे वासवि।

Verse 116

अहत्वैकं द्विजश्रेष्ठ नगच्छति पुरंदरम् । यद्वधाय प्रक्षिपेत्तां सोऽमरोऽपि विनश्यति ॥ ११६ ॥

अहत्वैकं द्विजश्रेष्ठ, न गच्छति पुरंदरम्। यद्वधाय तां प्रक्षिपेत्, सोऽमरोऽपि विनश्यति॥

Verse 117

साहमारुह्य शालाग्रं शक्तिमानीय भास्वराम् । त्वत्करे संप्रदास्यामि भर्तुर्निधनकाम्यया ॥ ११७ ॥

अहं स्वयम् आरुह्य शालाग्रं, शक्तिं भास्वराम् आनीय, त्वत्करे संप्रदास्यामि—भर्तुर्निधनकाम्यया।

Verse 118

यदि त्वमनया शक्त्या न हिंससि निशाचरम् । खादयिष्यति दुर्मेधास्त्वां च मां च न सशयः ॥ ११८ ॥

यदि त्वमनया शक्त्या न हिंससि निशाचरम् । खादयिष्यति दुर्मेधास्त्वां च मां च न संशयः ॥

Verse 119

तव शत्रुर्महानेष ममापि च परंतप । येनाहृता कुमारीह भार्यार्थं मंदबुद्धिना ॥ ११९ ॥

तव शत्रुर्महानेष ममापि च परंतप । येनाहृता कुमारीह भार्यार्थं मंदबुद्धिना ॥

Verse 120

सपत्नभावो जनितो मम भर्त्रा दुरात्मना । व्यापादितेऽस्मिन्नुभयोः क्रीडनं संभविष्यति ॥ १२० ॥

सपत्नभावो जनितो मम भर्त्रा दुरात्मना । व्यापादितेऽस्मिन्नुभयोः क्रीडनं संभविष्यति ॥

Verse 121

यद्यन्यथा वदेर्वाक्यं त्वामहं रतिवर्द्धन । तदात्मकगृतपुण्यस्य न भवेयं हि भागिनी ॥ १२१ ॥

यद्यन्यथा वदेर्वाक्यं त्वामहं रतिवर्द्धन । तदात्मकघृतपुण्यस्य न भवेयं हि भागिनी ॥

Verse 122

या गतिर्ब्रह्महत्यायां कुत्सिता प्राप्यते नरैः । तां गतिं हि प्रपद्येऽहं यद्येतदनृतं भवेत् ॥ १२२ ॥

या गतिर्ब्रह्महत्यायां कुत्सिता प्राप्यते नरैः । तां गतिं हि प्रपद्येऽहं यद्येतदनृतं भवेत् ॥

Verse 123

मद्यं हि पिबतो ब्रह्मन् ब्राह्मणस्य दुरात्मनः । या गतिर्विहिता घोरा तां गतिं प्राप्नुयाम्यहम् ॥ १२३ ॥

हे ब्रह्मन्, मद्यं पिबतो दुरात्मनः ब्राह्मणस्य या घोरा गतिर्विहिता, तामेव गतिं अहं प्राप्नुयाम्॥

Verse 124

गुरुदारप्रसक्तस्य जतोः पापनिषेविणः । या गतिस्तां द्विजश्रेष्ठ मिथ्या प्रोच्य समाप्नुयाम् ॥ १२४ ॥

गुरुदारप्रसक्तस्य जातोः पापनिषेविणः या गतिः, हे द्विजश्रेष्ठ, मिथ्या प्रोच्य तामेव समाप्नुयाम्॥

Verse 125

स्वर्णन्यासापहरणे मेदिनीहरणे च या । आत्मनो हनने या हि विहिता मुनिभिर्द्विज ॥ १२५ ॥

स्वर्णन्यासापहरणे मेदिनीहरणे च या, आत्महनने च या मुनिभिर्विहिता, हे द्विज, सा एव (प्रायश्चित्तविधिः)॥

Verse 126

गतिस्तामनुगच्छामि यद्येतदनृतं वदे । पंचम्यां च तथाष्टम्यां यत्पापं मांसभक्षणे ॥ १२६ ॥

यद्येतदनृतं वदे तां गतिमनुगच्छामि; पञ्चम्यां तथाष्टम्यां मांसभक्षणे यत्पापं (तदिव)॥

Verse 127

स्त्रीसंगमे तरुच्छेदे यत्पापं शशिनः क्षये । यदुच्छिष्टे घृतं भोक्तुर्मैथुनेन दिवा च यत् ॥ १२७ ॥

स्त्रीसंगमे तरुच्छेदे शशिनः क्षये च यत्पापम्, यदुच्छिष्टघृतभोजने दिवा मैथुने च यत् (तत्सर्वं)॥

Verse 128

वैश्वदेवमकर्तुश्च गृहिणो हि द्विजस्य यत् । भिक्षामदातुर्भिक्षुभ्यो विधवाया द्विभोजनात् ॥ १२८ ॥

द्विजगृहिणः वैश्वदेवकर्म त्यक्त्वा, भिक्षुभ्यः भिक्षां न ददाति; विधवा च द्विवारं भुञ्जाना—एते दोषा निगद्यन्ते।

Verse 129

तैलं भोक्तुश्च संक्रांतौ गोभिस्तीर्थं च गच्छतः । तथा मृदमनुद्धृत्य स्नातुः परजलाशये ॥ १२९ ॥

संक्रान्तिदिने तैलभोजनं, गोभिः सह तीर्थगमनं, तथा परजलाशये मृदम् अनुद्धृत्य स्नानं—एतेषु दोषो भवति।

Verse 130

निषिद्धवृक्षजनितं दंतकाष्ठं च खादतः । गामसेवयतो बद्ध्वा पाखंडपथगामिनः ॥ १३० ॥

निषिद्धवृक्षोत्थं दन्तकाष्ठं खादन्, तथा गां सेवमानो धर्मभ्रष्टः—एते पाखण्डपथगामिनो बद्धव्याः।

Verse 131

पितृदेवार्चनं कर्तुः काष्ठग्रावस्थितस्य यत् । गोहीनां महिषीं धर्तुर्भिन्नकांस्ये च भुंजतः ॥ १३१ ॥

काष्ठे ग्राव्णि वा स्थित्वा पितृदेवार्चनं, गोहीने देशे महिषीधारणं, भिन्नकांस्ये भोजनं—एतानि निष्फलदोषकराणि।

Verse 132

अधौतभिन्नपारक्यवस्त्रसंवीतकर्मिणः । नग्रस्त्रीप्रेक्षणं कर्तुरभक्ष्यस्य च भोजिनः ॥ १३२ ॥

अधौतभिन्नपारक्यवस्त्रसंवीतः कर्म करोति, नग्नस्त्रीं पश्यति, अभक्ष्यं भुङ्क्ते च—एते शौचभ्रंशिनो दोषिणः।

Verse 133

कथायां श्रीहरेर्विघ्नं कर्तुर्यत्पातकं द्विज । तेन पापेन लिप्येऽहं यदि वच्मि तवानृतम् ॥ १३३ ॥

द्विज! श्रीहरेः पावनकथायां यो विघ्नं करोति, तस्य यत्पातकं भवति; तेनैव पापेनाहं लिप्येय, यदि तवाग्रेऽनृतं वदामि ॥

Verse 134

उक्तान्येतानि पापानि यान्यनुक्तान्यपि द्विज । सर्वेषां भागिनी चाहं यद्येतदनृतं वदे ॥ १३४ ॥

द्विज! उक्तान्येतानि पापानि, यान्यनुक्तान्यपि; यदि मया कथितं मिथ्या, तर्हि तेषां सर्वेषां भागिनी अहं भवानीति ॥

Verse 135

एवं संबोधितो देवि भर्ता मे पापया तया । तथेति निश्चयं चक्रे भवितव्येन मोहितः ॥ १३५ ॥

देवि! एवं तया पापया स्त्रिया संबोधितो मे भर्ता, भवितव्यबलात् मोहितः, ‘तथेति’ इति निश्चयं चकार ॥

Verse 136

निर्द्रव्यो व्ययसनासक्तो मद्वाक्यकलुषीकृतः । उवाच राक्षसीं वाक्यं सर्वंसिद्धिप्रदायकम् ॥ १३६ ॥

निर्द्रव्यो व्यसनासक्तो मद्वाक्यकलुषीकृतः । स राक्षसीं प्रति सर्वसिद्धिप्रदं वचनमुवाच ॥

Verse 137

शीघ्रमानय तां शक्तिं करोमि वचनं तव । सर्वमेतत्प्रदेयं हि त्वया मे राक्षसे हते ॥ १३७ ॥

शीघ्रमानीयतां सा शक्तिः; तव वचनं करोमि। राक्षसे मया हते, त्वया मे सर्वमेतत् प्रदेयं हि ॥

Verse 138

द्रव्याशया प्रविष्टोऽहं सागरं तिमिसंकुलम् । तच्छ्रुत्वा राक्षसी शक्तिं समानीय नगस्थिताम् ॥ १३८ ॥

द्रव्यलोभेनाहं तमोघनतिमिसंकुले सागरे प्रविष्टः। तद्वृत्तं श्रुत्वा सा नगनिवासिनीं राक्षसीं शक्तिं समाह्वयत्॥

Verse 139

ददौ मद्भर्तृसिद्ध्यर्थं विमुंचंतीं महार्चिषम् । एतस्मिन्नेव काले तु राक्षसः काममोहितः ॥ १३९ ॥

मद्भर्तुः सिद्ध्यर्थं सा विमोचयन्तीं महार्चिषं तां शक्तिं ददौ। एतस्मिन्नेव काले तु काममोहितो राक्षसः समुपस्थितः॥

Verse 140

गमनायोद्यतः कन्यां सा भीता वाक्यमब्रवीत् । कुमारीसेवने रक्षो महापापं विधीयते ॥ १४० ॥

कन्यां प्रति गमनायोद्यता सती सा भीता वाक्यमब्रवीत्। हे रक्षः, कुमारीसेवने महापापं विधीयते॥

Verse 141

छलेनाहं हृता काश्याः सुप्ता पितृगृहात्वया । तव दोषो न चेहास्ति भवितव्यं ममेदृशम् ॥ १४१ ॥

छलेनाहं काश्याः पितृगृहात् सुप्ता त्वया हृता। अत्र तव दोषो नास्ति; ममेदृशं भवितव्यं नियतम्॥

Verse 142

गुहामध्यगतायास्तुको मे त्राता भविष्यति । विधियोगाद्भवेद्भर्ता विधियोगाद्भवेत्प्रिया ॥ १४२ ॥

गुहामध्यगतायाः मे को त्राता भविष्यति? विधियोगाद्भवेद्भर्ता, विधियोगाद्भवेत्प्रिया॥

Verse 143

भवेद्विधिवशाद्विद्या गृहं सौख्यं धनं कुलम् । विधिना प्रेर्यमाणस्तु जनः सर्वत्र गच्छति ॥ १४३ ॥

भवेद्विधिवशाद्विद्या गृहं सौख्यं धनं कुलम् । विधिना प्रेर्यमाणस्तु जनः सर्वत्र गच्छति ॥ १४३ ॥

Verse 144

अवश्यं भविता भर्ता त्वमेव रजनीचर । विधइना विहिते मार्गे किं करिष्यति पंडितः ॥ १४४ ॥

अवश्यं भविता भर्ता त्वमेव रजनीचर । विधिना विहिते मार्गे किं करिष्यति पंडितः ॥ १४४ ॥

Verse 145

तस्मादानयत विप्रं शालवृक्षाश्रित त्विह । घृतं जलं कुशानग्निं विवाहं विधिना कुरु ॥ १४५ ॥

तस्मादानयत विप्रं शालवृक्षाश्रित त्विह । घृतं जलं कुशानग्निं विवाहं विधिना कुरु ॥ १४५ ॥

Verse 146

विनापि दर्भतोयाग्नीन्न्यथोक्तविधिमतरा । ब्राह्मणस्यैव वाक्येन विवाहः सफलो भवेत् ॥ १४६ ॥

विनापि दर्भतोयाग्नीन्न्यथोक्तविधिमतरा । ब्राह्मणस्यैव वाक्येन विवाहः सफलो भवेत् ॥ १४६ ॥

Verse 147

न हतो यदि विप्रस्तु भार्यया तव राक्षस । वृत्ते होमस्य कार्ये तु तं भवान् भक्षयिष्यति ॥ १४७ ॥

न हतो यदि विप्रस्तु भार्यया तव राक्षस । वृत्ते होमस्य कार्ये तु तं भवान् भक्षयिष्यति ॥ १४७ ॥

Verse 148

एवमुक्ते तु वचने तया वै राजकन्यया । विश्वस्तमानसो दर्पान्निर्जगाम स राक्षसः ॥ १४८ ॥

एवमुक्ते तु वचने तया राजकन्यया, विश्वस्तमानसो दर्पान्निर्जगाम स राक्षसः॥

Verse 149

सत्वरं हृच्छयाविष्टस्तमानेतुं बहिः स्थितः ॥ १४९ ॥

सत्वरं हृच्छयाविष्टस्तमानेतुं बहिः स्थितः॥

Verse 150

तस्य निर्गच्छतो देवि क्षुतमासीत्स्वयं किल । सव्यं चाप्यस्फुरन्नेत्रं स्ववस्त्रं स्खलितं तथा ॥ १५० ॥

तस्य निर्गच्छतो देवि क्षुतमासीत्स्वयं किल। सव्यं चाप्यस्फुरन्नेत्रं स्ववस्त्रं स्खलितं तथा॥

Verse 151

अनाहृत्य तु तत्सर्वं निर्गतोऽसौ दरीमुखात् । बिभ्राणां मानुषं रूपं स्वामपश्यन्नितंबिनीम् ॥ १५१ ॥

अनाहृत्य तु तत्सर्वं निर्गतोऽसौ दरीमुखात्। बिभ्राणो मानुषं रूपं स्वामपश्यन्नितंबिनीम्॥

Verse 152

घटयंतीं तु संबंधं भार्याभर्तृसमुद्भवम् । परित्यजामि त्वां पापं राक्षसं क्रूरकर्मिणम् ॥ १५२ ॥

घटयन्तीं तु सम्बन्धं भार्याभर्तृसमुद्भवम्। परित्यजामि त्वां पापं राक्षसं क्रूरकर्मिणम्॥

Verse 153

मानुषीप्रमदासक्तं मच्छरीरस्य दूषकम् । तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं भार्यया समुदीरितम् । ईर्ष्याकोपसमायुक्तस्त्वभ्यधावन्निशाचरः ॥ १५३ ॥

मानुषीप्रमदासक्तं मच्छरीरस्य दूषकमिति भार्यया समुदीरितं दारुणं वाक्यं श्रुत्वा स निशाचरः ईर्ष्याकोपसमायुक्तः सहसा अभ्यधावत् ॥

Verse 154

उत्क्षिप्य बाहू प्रविदार्य वक्त्रं संप्रस्थितो भक्षयितुं स चोभौ । कालेन वेगात्पवनो यथैव समुच्चरन्वाक्यमनर्थयुक्तम् ॥ १५४ ॥

उत्क्षिप्य बाहू प्रविदार्य वक्त्रं स चोभौ भक्षयितुं संप्रस्थितः। कालेन वेगात् पवनो यथैव अनर्थयुक्तं वाक्यं समुच्चरन् ॥

Verse 155

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्यानं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ॥ २७ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्यानं नाम सप्तविंशोऽध्यायः समाप्तः ॥