Shloka 91

Devanagari script

एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् । उवाच राक्षसो हर्षात्स्वां प्रियां चारुलोचनाम् ॥ ९१ ॥

Transliteration

evaṃ bruvāṇāṃ tāṃ bhartā rākṣasīmasitekṣaṇām | uvāca rākṣaso harṣātsvāṃ priyāṃ cārulocanām || 91 ||

Translation

एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् । राक्षसो हर्षात् स्वां प्रियां चारुलोचनामुवाच ॥

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: क्रियाविशेषण (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner)

• ब्रुवाणाम्: speaking (thus)
• ब्रुवाणाम्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रुवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ब्रू (धातु) + शानच्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (ताम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्); शानच्-प्रत्ययान्तः वर्तमानकर्तरि (speaking)

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (object of उवाच—addressed)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• भर्ता: husband
• भर्ता: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• राक्षसीम्: the rakshasi
• राक्षसीम्: कर्म (apposition to ताम्)
• Type: Noun
• Root: राक्षसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ताम् इत्यस्य समानाधिकरणम्

• असित-ईक्षणाम्: dark-eyed
• असित-ईक्षणाम्: विशेषण (राक्षसीम्—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: असित (प्रातिपदिक) + ईक्षणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (असितम् ईक्षणं यस्याः)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• राक्षसः: the demon
• राक्षसः: कर्ता (apposition to भर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भर्ता इत्यस्य समानाधिकरणम्

• हर्षात्: from joy
• हर्षात्: हेतु (Cause/कारण)
• Type: Noun
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/पञ्चमी), एकवचनम्; कारणार्थे (out of joy)

• स्वाम्: his own
• स्वाम्: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘प्रियाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रियाम्: beloved (woman)
• प्रियाम्: कर्म (addressed beloved)
• Type: Noun
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ताम् इत्यस्य पुनः समानाधिकरणम्

• चारु-लोचनाम्: beautiful-eyed
• चारु-लोचनाम्: विशेषण (प्रियाम्—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + लोचना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (चारूणि लोचनानि यस्याः)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrative voice)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"raudra","emotional_journey":"Her heated words hang in the air; the husband’s unexpected delight adds unsettling contrast and heightens tension."}

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It marks a narrative turn: the rākṣasa, pleased by his wife’s words, begins speaking—showing how speech and intention drive subsequent action and karmic consequence in Purāṇic storytelling.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Direct bhakti doctrine is not stated here; instead, the verse functions as narrative framing. In the broader Purāṇic method, such contrasts in character and motive prepare the listener to discern dharma and the superiority of sattvic devotion over impulsive, pleasure-driven choices.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No explicit Vedāṅga instruction appears in this verse; it primarily uses clear narrative Sanskrit (vyākaraṇa-based construction) to indicate speaker, addressee, and emotional tone (harṣa).