Adhyaya 9: The Sequence of Creation, the Emergence of the Praṇava, and the Fish Incarnation’s Retrieval of the Vedas

Verse 1

धरन्युवाच । आदौ कृतयुगे नाथ किं कृतं विश्वमूर्त्तिना । नारायणेन तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ९.१ ॥

Dharaṇī rzekła: O Panie, na początku, w czasie Kṛtayugi, co zostało uczynione przez Nārāyaṇę, którego formą jest wszechświat? Pragnę usłyszeć o tym wszystkim zgodnie z prawdą, w jego rzeczywistych zasadach.

Verse 2

श्रीवराह उवाच । पूर्वं नारायणस्त्वेको नासीत्किञ्चिद्धरेः परम् । सैक एव रतिं लेभे नैव स्वच्छन्दकर्मकृत् ॥ ९.२ ॥

Śrī Varāha rzekł: Dawniej istniał tylko Nārāyaṇa; nie było niczego poza Harim. On jeden trwał w zadowoleniu i nie działał z samej tylko kaprysu.

Verse 3

तस्य द्वितीयमिच्छन्तश्चिन्ता बुद्ध्यात्मिका बभौ । असावित्येव संज्ञाया क्षणं भास्करसन्निभा ॥ ९.३ ॥

Gdy pragnął drugiej emanacji, objawiła się myśl, złożona z intelektu; i przez chwilę lśniła z oznaczeniem Asau, przypominając blask Słońca.

Verse 4

तस्याऽपि द्विधा भूता चिन्ता । अभूद् ब्रह्मवादिनी । उमेति संज्ञया यत्तत्सदा मर्त्ये व्यवस्थिताः ॥ ९.४ ॥

Również ta myśl stała się dwoista; ona stała się głosicielką brahman. To, co oznaczone jest imieniem Umā, pozostaje na zawsze ustanowione pośród śmiertelników.

Verse 5

ॐ इत्येकाक्षरीभूता ससर्जेमां महीं तदा । भूः ससर्ज भुवं सोऽपि स्वः ससर्ज ततो महः ॥ ९.५ ॥

Wtedy, stawszy się jednosylabowym dźwiękiem Om, ona stworzyła tę Ziemię. Stworzyła Bhūḥ, i stworzyła również Bhuvaḥ; potem stworzyła Svaḥ, a następnie Mahaḥ.

Verse 6

ततश्च जन इत्येव तपश्चात्मा प्रलीयते । एतदोतम् तथा प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ९.६ ॥

Wtedy, na poziomie zwanym Jana, asceza i jaźń rozpuszczają się. Cały ten porządek jest utkany i naciągnięty, osnowa i wątek, jak kęsy klejnotów na nici.

Verse 7

जगत्प्रणवतो भूतं शून्यमेतत्स्थितं तदा । येयं मूर्तिर्भगवतः शंकरः स स्वयं हरिः ॥ ९.७ ॥

W owym czasie ten wszechświat, który powstał ze świętej sylaby pranawy (Oṁ), stał jako pustka. Ta właśnie forma Błogosławionego Pana to Śaṅkara; on jest samym Harim.

Verse 8

शून्यान् लोकानिमान् दृष्ट्वा सिसृक्षुर्मूर्तिमुत्तमाम् । क्षोभयित्वा मनोधाम तत्राकारः स्वमात्रतः ॥ ९.८ ॥

Ujrzawszy te światy jako puste, on, pragnąc stworzyć doskonałą ucieleśnioną formę, poruszył własną domenę umysłu; wówczas kształt powstał z jego samej istoty.

Verse 9

स्थितस्तस्मिन् यदा क्षुब्धे ब्रह्माण्डमभवत्तदा । तस्मिंस्तु शकलिभूते भूर्लोकं च व्यवस्थितम् ॥ ९.९ ॥

Gdy ów pierwotny stan, choć nadal obecny, został poruszony, wtedy kosmiczne jajo (brahmāṇḍa) powstało. A gdy zostało podzielone na części, Bhūrloka, świat ziemi, również został ustanowiony na swoim miejscu.

Verse 10

अपरं भुवनं प्रायान्मध्ये भास्करसन्निभम् । पुराणपुरुषो व्याप्य पद्मकोशे व्यवस्थितः ॥ ९.१० ॥

Idąc dalej, ujrzy się inny region świata, pośrodku promienny jak Słońce; tam Pierwotna Osoba, przenikając wszystko, spoczywa w kielichu lotosu.

Verse 11

स हि नारायणो देवः प्राजापत्येन तेजसा । अकाराद्यं स्वरं नाभ्यां हलं च विससर्ज ह ॥ ९.११ ॥

Gdyż to bóstwo Nārāyaṇa, dzięki twórczej promienistości podobnej do Prajāpati, istotnie wydobył ze swego pępka samogłoskę zaczynającą się od 'a', pierwotny dźwięk, a także pług.

Verse 12

अमूर्तसृष्टौ शास्त्राणि उदगायत् तदा दिशः । सुष्ट्वा पुनरमेयात्मा चिन्तयामास धारणम् ॥ ९.१२ ॥

W czasie bezkształtnego stworzenia śāstry rozbrzmiały, a wtedy strony świata zaśpiewały. Stworzywszy ponownie, Niezmierzony Jaźń rozważał dhāraṇā, zasadę podtrzymywania i wsparcia.

Verse 13

तस्य चिन्तयतो नेत्रात् तेजः समभवन् महत् । दक्षिणं वह्निसङ्काशं वामं तुहिनसन्निभम् ॥ ९.१३ ॥

Gdy on rozważał, wielka promienistość powstała z jego oka: prawa strona jak ogień, lewa jak szron lub śnieg.

Verse 14

तं दृष्ट्वा चन्द्रसूर्यौ तु कल्पितौ परमेष्ठिना । ततः प्राणः समुत्तस्थौ वायुश्च परमेष्ठिनः ॥ ९.१४ ॥

Ujrzawszy to, Parameṣṭhin, najwyższy zarządca, ukształtował Księżyc i Słońce. Następnie z Parameṣṭhin powstał prāṇa, oddech życiowy, a także vāyu, wiatr.

Verse 15

स एव वायुः भगवान् योऽद्यापि हृदिगो विभुः । तस्माद् वह्निः समुत्तस्थौ तस्मादग्नेर् जलं महत् ॥ ९.१५ ॥

Tenże Vāyu jest czcigodnym, wszechprzenikającym Panem, który nawet teraz przebywa w sercu. Z niego powstał Ogień, a z Ognia wyłoniła się wielka masa Wody.

Verse 16

य एवाग्निः स वै तेजो ब्राह्मं परमकारणम् । बाहुभ्यामप्यसौ तेजः क्षात्रं तेजः ससर्ज ह ॥ ९.१६ ॥

Tenże Agni jest istotnie tejas, promienistą mocą, potęgą bramińską, najwyższą zasadą przyczynową. Ze swych ramion również to samo tejas wytworzyło kṣātra-tejas, potęgę królewską i wojowniczą.

Verse 17

ऊरुभ्यामपि वैश्यांश्च पद्भ्यां शूद्रांस्तथा विभुः । ततस्तु ससृजे यक्षान् राक्षसांश्च तथा विभुः ॥ ९.१७ ॥

Z udów również Pan stworzył Waiśjów, a ze stóp podobnie Śudrów. Następnie Pan stworzył również Jakszów i Rakszasów.

Verse 18

चतुर्विधैस्तु भूरलोकं भुवर्लोकं वियच्छरैः । भूतैः स्वर्मार्गगैरन्यैः स्वर्लोकं समपूरयत् ॥ ९.१८ ॥

Istotami czterech rodzajów wypełnił świat ziemski (Bhūrloka) oraz świat atmosferyczny (Bhuvarloka), a innymi istotami, które podążają ścieżką do Swargi, całkowicie wypełnił świat niebiański (Swarloka).

Verse 19

महर्लोकं तथा तैस्तैर्भूतैश्च सनकादिभिः । जनोलोकं ततश्चैव वैराजैः समपूरयत् ॥ ९.१९ ॥

Podobnie Maharloka została wypełniona przez owe rozmaite istoty wraz z Sanaką i innymi mędrcami, a następnie Janoloka została w pełni zaludniona przez Wairadżów.

Verse 20

तपोलोकं ततो देवास्तपोनिṣ्ठैरपूरयत् । अपुनर्मारकैर्देवैः सत्यलोकमपूरयत् ॥ ९.२० ॥

Następnie bogowie wypełnili Tapolokę tymi, którzy są niezłomni w ascezie, a Satjalokę wypełnili bogowie, którzy nie podlegają powrotowi, to znaczy, którzy nie powracają do śmiertelnego odrodzenia.

Verse 21

सृष्टिं सृष्ट्वा तथा देवो भगवान् भूतभावनः । कल्पसंज्ञं स्वकं घस्त्रं जागर्ति परमेश्वरः ॥ ९.२१ ॥

W ten sposób stworzywszy stworzenie, boski Pan, Bhagawan, podtrzymujący istoty, pozostaje przebudzony jako Najwyższy Pan, czuwając nad własnym instrumentem (ghastra), znanym pod nazwą kalpa.

Verse 22

तस्मिन् जगति भूर्लोको भुवर्लोकश्च जायते । स्वर्लोकश्च त्रयोऽप्येते जायन्ते नात्र संशयः ॥ ९.२२ ॥

Wewnątrz owego kosmosu powstają Bhūrloka i Bhuvarloka oraz Swarloka, te trzy światy rzeczywiście przychodzą do bytu, co do tego nie ma wątpliwości.

Verse 23

सुप्ते तु देवे कल्पान्ते तावती रात्रिरिष्यते । त्रैलोक्यमेतत् सुप्तं स्यात् तथोपप्लवतां गतम् ॥ ९.२३ ॥

Gdy bóstwo śpi na końcu kalpy, noc o tym samym trwaniu powstaje. W jej trakcie ten cały potrójny świat byłby jakby uśpiony i przechodzi w stan zatopienia oraz rozpuszczenia.

Verse 24

ततो रात्र्यां व्यतीतायामुत्थितः कमलेक्षणः । चिन्तयामास तान् वेदान् मातरं च चतुर्ष्वपि । चिन्तयानः स देवेशस्तान् वेदान् नाध्यगच्छत ॥ ९.२४ ॥

Gdy noc minęła, powstał Pan o oczach jak lotos. Rozmyślał o tych Wedach oraz o Matkach, lecz choć rozważał, ów Pan bogów nie zdołał pojąć tych Wed.

Verse 25

लोकमार्गस्थितिं कर्त्तुं निद्राज्ञानेन मोहितः । चिन्तयामास देवेशो नात्र वेदा व्यवस्थिताः ॥ ९.२५ ॥

Zamącony snem i niewiedzą, Pan bogów rozmyślał, jak ustanowić uporządkowany bieg świata: Tutaj Wedy nie są jeszcze ułożone we właściwym porządku.

Verse 26

ततः स्वमूर्तौ तोयाख्ये लीनान् दृष्त्वा सुरेश्वरः । जिघृक्षुश्चिन्तयामास मत्स्यो भूत्वाविशज्जलम् ॥ ९.२६ ॥

Wówczas, ujrzawszy je zlane wewnątrz własnej formy zwanej wodą, Pan bogów, zamierzając je pochwycić, rozmyślał i stawszy się rybą, wszedł w wody.

Verse 27

एवं ध्यात्वा महामत्स्यस्तत्क्षणात् समजायत । विवेश च जलं देवः समन्तात् क्षोभयन्निव ॥ ९.२७ ॥

Tak rozmyślając, Wielka Ryba objawiła się w tym samym momencie. I Bóg wszedł w wody, jakby poruszając je ze wszystkich stron.

Verse 28

तस्मिन् प्रविष्टे सहसा जलं तु महामहीधृग्वपुषि प्रकाशम् । मात्स्यं गते देववरे महोदधिं हरिं स्तवैस्तुष्टुवुरुद्धृतक्षितिम ॥ ९.२८ ॥

Gdy On wszedł, wody natychmiast rozbłysły wokół tej ogromnej formy, dźwigającej Ziemię. Gdy najwyższy Dewa przekroczył formę ryby, wielbili Hariego - dźwigacza Ziemi - hymnami pośród wielkiego oceanu.

Verse 29

नमोऽस्तु वेदान्तरगाप्रतर्क्य नमोऽस्तु नारायण मत्स्यरूप । नमोऽस्तु ते सुस्वर विश्वमूर्त्ते नमोऽस्तु विद्याद्वयरूपधारिन् ॥ ९.२९ ॥

Cześć Tobie, poza zasięgiem spekulacji, a przecież obecnemu w nurcie Wedanty. Cześć Tobie, Narajano, który przyjmujesz postać Ryby. Cześć Tobie, którego mowa jest pomyślna i dobrze brzmiąca, którego formą jest wszechświat. Cześć Tobie, nosicielowi dwoistej formy wiedzy.

Verse 30

नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुत्स्वरूप जलान्तविश्वस्थित चारुनेत्र । नमोऽस्तु विष्णोः शरणं व्रजामः प्रपाहि नो मत्स्यतनुं विहाय ॥ ९.३० ॥

Cześć Tobie, którego formą są księżyc, słońce i wiatry; o Pięknooki, w którym wszechświat przebywa w wodach. Cześć Wisznu - do Twojej ucieczki się udajemy; chroń nas, odłożywszy formę Ryby.

Verse 31

त्वया ततं विश्वमनन्तमूर्ते पृथग्गते किञ्चिदिहास्टि देव । भवान् न चास्य व्यतिरिक्तमूर्तिस्त्वत्तो वयं ते शरणं प्रपन्नाः ॥ ९.३१ ॥

O Dewo o nieskończonych formach: przez Ciebie przeniknięty jest ten cały wszechświat. Choć wydaje się zróżnicowany, nic tutaj nie istnieje oddzielnie od Ciebie. Ani nie ma żadnej formy tego wszechświata, która byłaby oddzielna od Ciebie; dlatego szukaliśmy schronienia w Tobie.

Verse 32

खात्मेन्दुवह्निश्च मनश्च रूपं पुराणमूर्त्तेस्तव चाब्जनेत्र । क्षमस्व शम्भो यदि भक्तिहीनं त्वया जगद्भासति देवदेव ॥ ९.३२ ॥

O Lotosooki, przestrzeń, wewnętrzne Ja, księżyc, ogień i również umysł są formami Twojego pierwotnego ucieleśnienia. Wybacz mi, o Śambhu, jeśli moja pochwała jest uboga w oddanie; przez Ciebie, o Boże bogów, wszechświat jaśnieje.

Verse 33

विरुद्धमेतत् तव देवरूपं सुभीषणं सुस्वनमद्रितुल्यम् । पुराण देवेश जगन्निवास शमं प्रयाह्यच्युत तीव्रभानो ॥ ९.३३ ॥

To wydaje się sprzeczne z Twoją boską formą - tak groźną, grzmiącą dźwiękiem i rozległą jak góra. O Pradawny, Panie bogów, przybytku świata - o Aćjuta, płonący intensywnym blaskiem - proszę, ustatkuj się i powróć do spokoju.

Verse 34

वयं हि सर्वे शरणं प्रपन्ना भयाच्च ते रूपमिदं प्रपश्य । लोके समस्तं भवता विना तु न विद्यते देहगतं पुराणम् ॥ ९.३४ ॥

Albowiem my wszyscy szukaliśmy schronienia w Tobie; i ze strachu, patrząc na tę Twoją formę - bez Ciebie zaprawdę niczego nie ma w całym świecie, ani nie istnieje żadna ucieleśniona pradawna zasada.

Verse 35

एवं स्तुतस्तदा देवो जलस्थान् जगृहे च सः । वेदान् सोपनिषच्छास्त्रानन्तःस्थं रूपमास्थितः ॥ ९.३५ ॥

Tak uwielbiony wówczas, bóg następnie objął to, co znajdowało się w wodach. Przyjmując wewnętrzną, przebywającą wewnątrz formę, ogarnął Wedy wraz z Upaniszadami i śastrami.

Verse 36

यावत्स्वमूर्तिर्भगवांस्तावदेव जगत् त्विदम् । कूटस्थे तल्लयं याति विकृतिस्थे विवर्द्धते ॥ ९.३६ ॥

Jak długo Błogosławiony Pan pozostaje w swojej własnej jawnej formie, tak długo istnieje ten świat. Gdy obecna jest zasada niezmienna, zmierza ona ku rozpuszczeniu; gdy obecna jest zasada modyfikacji, ona się rozszerza.