Adhyaya 9: The Sequence of Creation, the Emergence of the Praṇava, and the Fish Incarnation’s Retrieval of the Vedas

Verse 1

धरन्युवाच । आदौ कृतयुगे नाथ किं कृतं विश्वमूर्त्तिना । नारायणेन तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ९.१ ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ! ആദിയിൽ കൃതയുഗത്തിൽ വിശ്വരൂപനായ നാരായണൻ എന്തു ചെയ്തു? അതെല്ലാം തത്ത്വപ്രകാരം, യഥാർത്ഥമായി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 2

श्रीवराह उवाच । पूर्वं नारायणस्त्वेको नासीत्किञ्चिद्धरेः परम् । सैक एव रतिं लेभे नैव स्वच्छन्दकर्मकृत् ॥ ९.२ ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—മുമ്പ് നാരായണൻ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ; ഹരിയ്ക്ക് അതീതമായി ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നെ തൃപ്തിയിൽ നിലകൊണ്ടു; വെറും ഇഷ്ടപ്രകാരം കർമ്മം ചെയ്തില്ല।

Verse 3

तस्य द्वितीयमिच्छन्तश्चिन्ता बुद्ध्यात्मिका बभौ । असावित्येव संज्ञाया क्षणं भास्करसन्निभा ॥ ९.३ ॥

അവൻ രണ്ടാം സൃഷ്ടി ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ ബുദ്ധിസ്വരൂപമായ ചിന്ത പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ‘അസൗ’ എന്ന സംജ്ഞയോടെ അത് ക്ഷണമാത്രം സൂര്യസദൃശമായി ദീപ്തമായി.

Verse 4

तस्याऽपि द्विधा भूता चिन्ता । अभूद् ब्रह्मवादिनी । उमेति संज्ञया यत्तत्सदा मर्त्ये व्यवस्थिताः ॥ ९.४ ॥

അവളുടെ ചിന്തയും രണ്ടായി വിഭജിതമായി; അവൾ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രസ്താവിക്കുന്നവളായി. ‘ഉമാ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നതു മർത്ത്യലോകത്തിൽ സദാ സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 5

ॐ इत्येकाक्षरीभूता ससर्जेमां महीं तदा । भूः ससर्ज भुवं सोऽपि स्वः ससर्ज ततो महः ॥ ९.५ ॥

അപ്പോൾ അവൾ ഏകാക്ഷരമായ ‘ഓം’ ആയി ഈ ഭൂമിയെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവൾ ‘ഭൂഃ’ സൃഷ്ടിച്ചു, ‘ഭുവഃ’യും സൃഷ്ടിച്ചു; തുടർന്ന് ‘സ്വഃ’യും അതിനുശേഷം ‘മഹഃ’യും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 6

ततश्च जन इत्येव तपश्चात्मा प्रलीयते । एतदोतम् तथा प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ९.६ ॥

പിന്നീട് ‘ജന’ എന്ന നിലയിൽ തപസ്സും ആത്മാവും ലയിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇതെല്ലാം നൂലിൽ മണിക്കൂട്ടങ്ങൾപോലെ, ഓതിയും പ്രോതിയും ആയി ഒതുങ്ങി ചേർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 7

जगत्प्रणवतो भूतं शून्यमेतत्स्थितं तदा । येयं मूर्तिर्भगवतः शंकरः स स्वयं हरिः ॥ ९.७ ॥

അപ്പോൾ പ്രണവത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ ജഗത് ശൂന്യസദൃശമായി നിലകൊണ്ടു. ഭഗവാന്റെ ഈ രൂപം തന്നെയാണ് ശങ്കരൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഹരിയും.

Verse 8

शून्यान् लोकानिमान् दृष्ट्वा सिसृक्षुर्मूर्तिमुत्तमाम् । क्षोभयित्वा मनोधाम तत्राकारः स्वमात्रतः ॥ ९.८ ॥

ഈ ലോകങ്ങൾ ശൂന്യമെന്നു കണ്ടു, സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അദ്ദേഹം ഉത്തമമായ മൂർത്തിയെ ധ്യാനിച്ച് മനോധാമത്തെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ തന്റെ സ്വമാത്രത്തിൽ നിന്നുമാത്രം ഒരു രൂപം ഉദിച്ചു।

Verse 9

स्थितस्तस्मिन् यदा क्षुब्धे ब्रह्माण्डमभवत्तदा । तस्मिंस्तु शकलिभूते भूर्लोकं च व्यवस्थितम् ॥ ९.९ ॥

ആ ആദിസ്ഥിതി ക്ഷോഭിതമായപ്പോൾ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഉദിച്ചു; അത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭൂർലോകവും തന്റെ നിശ്ചിത ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിതമായി।

Verse 10

अपरं भुवनं प्रायान्मध्ये भास्करसन्निभम् । पुराणपुरुषो व्याप्य पद्मकोशे व्यवस्थितः ॥ ९.१० ॥

മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ മറ്റൊരു ലോകപ്രദേശം ദൃശ്യമാകുന്നു; അത് മദ്ധ്യത്തിൽ സൂര്യസദൃശമായ ദീപ്തിയോടെ; അവിടെ സർവ്വവ്യാപിയായ പുരാണപുരുഷൻ പദ്മകോഷത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ്।

Verse 11

स हि नारायणो देवः प्राजापत्येन तेजसा । अकाराद्यं स्वरं नाभ्यां हलं च विससर्ज ह ॥ ९.११ ॥

ആ ദേവനായ നാരായണൻ പ്രാജാപത്യ തേജസ്സാൽ തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ‘അ’ കൊണ്ട് ആരംഭിക്കുന്ന ആദ്യസ്വരവും (പ്രണവബീജവും) കൂടാതെ ഹലവും പ്രസവിച്ചു।

Verse 12

अमूर्तसृष्टौ शास्त्राणि उदगायत् तदा दिशः । सुष्ट्वा पुनरमेयात्मा चिन्तयामास धारणम् ॥ ९.१२ ॥

അമൂർത്ത സൃഷ്ടിയുടെ സമയത്ത് ശാസ്ത്രങ്ങൾ നാദിച്ചു, ദിക്കുകൾ ഗാനം പാടി; പിന്നെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിയെ പ്രസവിച്ച്, അമേയാത്മാവ് ധാരണതത്ത്വത്തെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 13

तस्य चिन्तयतो नेत्रात् तेजः समभवन् महत् । दक्षिणं वह्निसङ्काशं वामं तुहिनसन्निभम् ॥ ९.१३ ॥

അവൻ ധ്യാനിച്ചിരിക്കെ അവന്റെ കണ്ണിൽ നിന്ന് മഹത്തായ തേജസ് ഉദിച്ചു—വലഭാഗം അഗ്നിസദൃശം, ഇടഭാഗം ഹിമസദൃശം.

Verse 14

तं दृष्ट्वा चन्द्रसूर्यौ तु कल्पितौ परमेष्ठिना । ततः प्राणः समुत्तस्थौ वायुश्च परमेष्ठिनः ॥ ९.१४ ॥

അത് കണ്ട പരമേഷ്ഠി ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; തുടർന്ന് പരമേഷ്ഠിയിൽ നിന്ന് പ്രാണനും വായുവും ഉദിച്ചു.

Verse 15

स एव वायुः भगवान् योऽद्यापि हृदिगो विभुः । तस्माद् वह्निः समुत्तस्थौ तस्मादग्नेर् जलं महत् ॥ ९.१५ ॥

ആ വായുവേ ഭഗവാൻ, സർവ്വവ്യാപി, ഇന്നും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ; അവനിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉദിച്ചു, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് മഹത്തായ ജലരാശി പിറന്നു.

Verse 16

य एवाग्निः स वै तेजो ब्राह्मं परमकारणम् । बाहुभ्यामप्यसौ तेजः क्षात्रं तेजः ससर्ज ह ॥ ९.१६ ॥

ഏത് അഗ്നിയാണോ അതുതന്നെ ബ്രാഹ്മ തേജസ്—പരമ കാരണമാകുന്നു; അതേ തേജസ് ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷാത്രതേജസ്, രാജ-യോദ്ധൃശക്തി, സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 17

ऊरुभ्यामपि वैश्यांश्च पद्भ्यां शूद्रांस्तथा विभुः । ततस्तु ससृजे यक्षान् राक्षसांश्च तथा विभुः ॥ ९.१७ ॥

വിഭു ഊരുകളിൽ നിന്ന് വൈശ്യരെയും പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രരെയും സൃഷ്ടിച്ചു; തുടർന്ന് അതേ പ്രഭു യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും കൂടി സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 18

चतुर्विधैस्तु भूरलोकं भुवर्लोकं वियच्छरैः । भूतैः स्वर्मार्गगैरन्यैः स्वर्लोकं समपूरयत् ॥ ९.१८ ॥

നാലുവിധ ജീവികളാൽ അദ്ദേഹം ഭൂർലോകവും ഭുവർലോകവും നിറച്ചു; സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗഗാമികളായ മറ്റു ജീവികളാൽ സ്വർലോകവും പൂർണ്ണമായി പരിപൂരണമാക്കി।

Verse 19

महर्लोकं तथा तैस्तैर्भूतैश्च सनकादिभिः । जनोलोकं ततश्चैव वैराजैः समपूरयत् ॥ ९.१९ ॥

അതുപോലെ ആ ആ ജീവികൾ സനകാദി ഋഷികളോടുകൂടെ മഹർലോകം നിറച്ചു; തുടർന്ന് വൈരാജന്മാർ ജനോലോകവും പൂർണ്ണമായി പരിപൂരണമാക്കി।

Verse 20

तपोलोकं ततो देवास्तपोनिṣ्ठैरपूरयत् । अपुनर्मारकैर्देवैः सत्यलोकमपूरयत् ॥ ९.२० ॥

അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ തപസ്സിൽ നിഷ്ഠരായവരാൽ തപോലോകം നിറച്ചു; പുനർജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങാത്ത (അപുനർമാരക) ദേവന്മാർ സത്യലോകവും നിറച്ചു।

Verse 21

सृष्टिं सृष्ट्वा तथा देवो भगवान् भूतभावनः । कल्पसंज्ञं स्वकं घस्त्रं जागर्ति परमेश्वरः ॥ ९.२१ ॥

ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ഭൂതഭാവനനായ ഭഗവാൻ ദേവ പരമേശ്വരൻ ജാഗരൂകനായി നിലകൊള്ളുന്നു; ‘കല്പ’ എന്ന സംജ്ഞയുള്ള തന്റെ ഉപകരണം (ഘസ്ത്രം) കാത്തുപാലിക്കുന്നു।

Verse 22

तस्मिन् जगति भूर्लोको भुवर्लोकश्च जायते । स्वर्लोकश्च त्रयोऽप्येते जायन्ते नात्र संशयः ॥ ९.२२ ॥

ആ ജഗത്തിൽ ഭൂർലോകവും ഭുവർലോകവും ജനിക്കുന്നു; സ്വർലോകവും കൂടെ—ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും നിശ്ചയമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 23

सुप्ते तु देवे कल्पान्ते तावती रात्रिरिष्यते । त्रैलोक्यमेतत् सुप्तं स्यात् तथोपप्लवतां गतम् ॥ ९.२३ ॥

കൽപാന്തത്തിൽ ദേവൻ നിദ്രിക്കുമ്പോൾ അതേ ദൈർഘ്യമുള്ള ഒരു രാത്രി ഉണ്ടാകുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ആ സമയത്ത് ഈ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും നിദ്രിതമായതുപോലെ ആയി, പ്രളയജലപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങി ലയാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 24

ततो रात्र्यां व्यतीतायामुत्थितः कमलेक्षणः । चिन्तयामास तान् वेदान् मातरं च चतुर्ष्वपि । चिन्तयानः स देवेशस्तान् वेदान् नाध्यगच्छत ॥ ९.२४ ॥

പിന്നീട് രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കമലനേത്രനായ പ്രഭു എഴുന്നേറ്റു. അദ്ദേഹം ആ വേദങ്ങളെയും ചതുര്വിധ മാതൃശക്തികളെയും ചിന്തിച്ചു; എങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടും ദേവേശൻ ആ വേദങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കാനായില്ല।

Verse 25

लोकमार्गस्थितिं कर्त्तुं निद्राज्ञानेन मोहितः । चिन्तयामास देवेशो नात्र वेदा व्यवस्थिताः ॥ ९.२५ ॥

നിദ്രയും അജ്ഞാനവും മൂലം മോഹിതനായ ദേവേശൻ ലോകമാർഗ്ഗത്തിന്റെ ക്രമം സ്ഥാപിക്കുവാൻ ചിന്തിച്ചു—“ഇവിടെ വേദങ്ങൾ ഇനിയും യഥാസ്ഥാനമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല” എന്നു।

Verse 26

ततः स्वमूर्तौ तोयाख्ये लीनान् दृष्त्वा सुरेश्वरः । जिघृक्षुश्चिन्तयामास मत्स्यो भूत्वाविशज्जलम् ॥ ९.२६ ॥

പിന്നീട് ‘തോയം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന തന്റെ തന്നെ രൂപത്തിൽ അവ ലീനമായിരിക്കുന്നതു കണ്ട സുരേശ്വരൻ അവയെ പിടിച്ചെടുക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ചിന്തിച്ചു; മത്സ്യരൂപം ധരിച്ചു ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 27

एवं ध्यात्वा महामत्स्यस्तत्क्षणात् समजायत । विवेश च जलं देवः समन्तात् क्षोभयन्निव ॥ ९.२७ ॥

ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച ഉടനെ അതേ ക്ഷണത്തിൽ മഹാമത്സ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ദേവൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ചുറ്റുമെങ്ങും ജലത്തെ കലക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 28

तस्मिन् प्रविष्टे सहसा जलं तु महामहीधृग्वपुषि प्रकाशम् । मात्स्यं गते देववरे महोदधिं हरिं स्तवैस्तुष्टुवुरुद्धृतक्षितिम ॥ ९.२८ ॥

അവൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഉടൻ, ആ മഹാപൃഥ്വീധാരക രൂപത്തിന്റെ ചുറ്റും ജലം സഹസാ പ്രകാശിച്ചു. ദേവശ്രേഷ്ഠൻ മത്സ്യരൂപം അതിക്രമിച്ചപ്പോൾ, മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തിയ ഹരിയെ അവർ സ്തുതിഗീതങ്ങളാൽ പുകഴ്ത്തി.

Verse 29

नमोऽस्तु वेदान्तरगाप्रतर्क्य नमोऽस्तु नारायण मत्स्यरूप । नमोऽस्तु ते सुस्वर विश्वमूर्त्ते नमोऽस्तु विद्याद्वयरूपधारिन् ॥ ९.२९ ॥

വേദാന്തധാരയിൽ നിലകൊള്ളുകയും തർക്കത്തിന് അതീതനുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം. മത്സ്യരൂപം ധരിച്ച നാരായണനേ, നമസ്കാരം. മംഗളവും സുസ്വരവുമായ വചനമുള്ള, വിശ്വമൂർത്തിയായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ദ്വിവിധ വിദ്യാരൂപം ധരിച്ച നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 30

नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुत्स्वरूप जलान्तविश्वस्थित चारुनेत्र । नमोऽस्तु विष्णोः शरणं व्रजामः प्रपाहि नो मत्स्यतनुं विहाय ॥ ९.३० ॥

ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, കാറ്റ് എന്നീ സ്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം; ജലത്തിനുള്ളിൽ വിശ്വത്തെ നിലനിർത്തുന്ന, മനോഹരനേത്രനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. വിഷ്ണുവേ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; മത്സ്യതനു വിട്ട് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 31

त्वया ततं विश्वमनन्तमूर्ते पृथग्गते किञ्चिदिहास्टि देव । भवान् न चास्य व्यतिरिक्तमूर्तिस्त्वत्तो वयं ते शरणं प्रपन्नाः ॥ ९.३१ ॥

അനന്തമൂർത്തിയായ ദേവാ! നിനക്കാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. വേർതിരിഞ്ഞതായി തോന്നിയാലും ഇവിടെ നിനക്കു പുറമെ ഒന്നുമില്ല. ഈ ജഗത്തിന്റെ യാതൊരു രൂപവും നിനക്കു വേറെയല്ല; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 32

खात्मेन्दुवह्निश्च मनश्च रूपं पुराणमूर्त्तेस्तव चाब्जनेत्र । क्षमस्व शम्भो यदि भक्तिहीनं त्वया जगद्भासति देवदेव ॥ ९.३२ ॥

പദ്മനേത്രാ! ആകാശം, ആത്മതത്ത്വം, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, കൂടാതെ മനസ്സ്—ഇവ എല്ലാം നിന്റെ ആദിമൂർത്തിയുടെ രൂപങ്ങളാണ്. ശംഭോ! എന്റെ സ്തുതി ഭക്തിഹീനമായാൽ ക്ഷമിക്കണമേ; ദേവദേവാ! നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് ജഗത്ത് പ്രകാശിക്കുന്നത്.

Verse 33

विरुद्धमेतत् तव देवरूपं सुभीषणं सुस्वनमद्रितुल्यम् । पुराण देवेश जगन्निवास शमं प्रयाह्यच्युत तीव्रभानो ॥ ९.३३ ॥

ഇത് നിന്റെ ദിവ്യരൂപത്തോട് വിരുദ്ധമാണ്—അത്യന്തം ഭീഷണകരം, ഗംഭീര സ്വനമുള്ളത്, പർവ്വതസമാനമായ മഹത്ത്വമുള്ളത്. ഹേ പുരാണാ! ഹേ ദേവേശാ! ഹേ ജഗന്നിവാസാ! ഹേ അച്യുതാ, തീവ്ര തേജസ്സോടെ ജ്വലിക്കുന്നവനേ! ദയചെയ്ത് ശമം പ്രാപിച്ച് ശാന്തനാകുക.

Verse 34

वयं हि सर्वे शरणं प्रपन्ना भयाच्च ते रूपमिदं प्रपश्य । लोके समस्तं भवता विना तु न विद्यते देहगतं पुराणम् ॥ ९.३४ ॥

ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചവരാണ്; ഭയത്താൽ നിന്റെ ഈ രൂപം ദർശിക്കുന്നു. നിന്നില്ലാതെ സമസ്ത ലോകത്തിൽ ഒന്നും ഇല്ല; ദേഹധാരിയായ ഏതൊരു പുരാതന തത്ത്വം/സത്തയും നിലനിൽക്കില്ല.

Verse 35

एवं स्तुतस्तदा देवो जलस्थान् जगृहे च सः । वेदान् सोपनिषच्छास्त्रानन्तःस्थं रूपमास्थितः ॥ ९.३५ ॥

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ ദേവൻ ജലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന അവയെ ഗ്രഹിച്ചു. അന്തഃസ്ഥ (അന്തര്യാമി) രൂപം ആശ്രയിച്ച് ഉപനിഷത്തുകളും ശാസ്ത്രങ്ങളും സഹിതം വേദങ്ങളെ തന്റെ ഉള്ളിൽ സമാഹരിച്ചു.

Verse 36

यावत्स्वमूर्तिर्भगवांस्तावदेव जगत् त्विदम् । कूटस्थे तल्लयं याति विकृतिस्थे विवर्द्धते ॥ ९.३६ ॥

ഭഗവാൻ തന്റെ സ്വമൂർത്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്രയും കാലം ഈ ജഗത്ത് നിലനിൽക്കും. കൂഠസ്ഥ (അപരിവർത്തനീയ) തത്ത്വം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അത് ലയത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; വികൃതി (പരിവർത്തനം) തത്ത്വം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അത് വർദ്ധിക്കുന്നു.