Varaha Purana - Adhyaya 36
Varaha PuranaAdhyaya 3623 Shlokas

Adhyaya 36: Account of the Maṇija Kings and a Hymn to Govinda Leading to Liberation

Maṇija-nṛpa-vaṃśa-kathanaṃ tathā Govinda-stutiḥ

Genealogical-Historiography and Devotional-Soteriology

W ramach nauki Waraha, Prithiwi, ten adhjaja przedstawia dydaktyczną historiografię królewską: Mahatapa opowiada królowi o sukcesji władców związanych z Tretajugą, podkreślając, że królowie rządzący ziemią i wykonujący różnorodne jadźnie osiągają światy niebiańskie. Waraha następnie opowiada, co nastąpiło: usłyszawszy to „podobne do brahmawidji” opowiadanie, radżarszi zwraca się ku dyscyplinie ascetycznej, wycofuje się do Wrindawanu i wypowiada skupioną hymn (stiuti) do Gowindy (Hari/Wisznu) jako najwyższej podstawy stworzenia, rozpuszczenia i wyzwolenia. Stiuti przedstawia samsarę jako niebezpieczny ocean, a boską ucieczkę jako środek do przekroczenia maji i dualizmów. Narracja kończy się jogicznym porzuceniem ciała i stopieniem się (laja) w wiecznej Gowindzie, wskazując wyrzeczenie jako stabilizującą etykę pośród brzemienia królewskiej władzy na Prithiwi.

Key Concepts

Tretāyuga royal succession (nṛpa-vaṃśa) and dharmic kingshipYajña and posthumous attainment (svarga-prāpti)Tapas and forest/retreat praxis (vana-vāsa)Govinda/Viṣṇu as creator–sustainer–dissolver (sṛṣṭi–sthiti–saṃhāra)Saṃsāra-cakra, māyā, and liberation (mokṣa) through upāsanā and yogaYogic death and laya in the paramātman

In this adhyaya

People

  • VarahaSpeaksVarāha (primary narrator within the Varāha-Pṛthivī frame)
  • MahatapaSpeaksMahātapā (internal teacher recounting royal succession)
  • RajarshiSpeaksRājarṣi (voice of the Govinda hymn)
  • RajaSpeaksRājā (rājarṣi; speaker of the stuti)
  • PrithiviSpeaksListensPṛthivī (outer frame)

    An addressed king (inner frame listener to Mahātapā’s account)

What happens

  1. How it opens

    Within the Varāha-Pṛthivī dialogue, the teaching opens as a didactic historiography: Mahātapā addresses a king and recounts a succession of Maṇija/Tretāyuga rulers, using their reigns to illustrate dharmic governance, yajña-performance, and the resulting heavenly attainments.

  2. Stories within

    Catalogue of Maṇija/Tretāyuga rulers as exemplars of dharmic kingship and yajña-based merit; Conversion arc of a rājarṣi from governance/merit to forest-retreat, Govinda-stuti, and yogic liberation

  3. The turning point

    Varāha narrates the transformative effect of hearing this ‘brahmavidyā-like’ account: the rājarṣi’s mind turns from royal enjoyment and merit to renunciation; he withdraws to Vṛndāvana and begins an intense hymn (stuti) to Govinda as the supreme cause of creation, maintenance, dissolution, and liberation.

  4. How it ends

    The stuti crescendos into a soteriological vision, saṃsāra as a dangerous ocean, māyā and dualities as binding forces, and Govinda as the sole refuge. The rājarṣi stabilizes his mind in yoga, relinquishes the body, and attains laya (mergence) in the eternal Govinda, modeling the passage from dharmic kingship to mokṣa-oriented withdrawal.

Tirthas

Vṛndāvana (sacred grove/forest landscape associated with Govinda); broader implied terrestrial domain of kingship (bhūmi, vasudhā) as Pṛthivī’s sphere.

Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 36

Shlokas in Adhyaya 36

Verse 1

महातपा उवाच । आदितरेतासु राजानो मणिजा ये प्रकीर्तिताः । कथयिष्यामि तान् राजन् यत्र जातोऽपि पार्थिव ॥ ३६.१ ॥

Mahātapā rzekł: O królu, opowiem o tych władcach, sławionych jako Maṇijā, wśród potomków Āditaretas, w linii, w której ten władca również się narodził.

Verse 2

योऽसौ सुप्रभानामासीत्त स त्वं राजन् कृते युगे । जातोऽसि नाम्ना विख्यातः प्रजापाल इति शोभनः ॥ ३६.२ ॥

O królu, w Kṛta Yudze byłeś tym samym, który był znany jako Suprabhā; teraz odrodziłeś się ponownie i jesteś sławny pod imieniem Prajāpāla, o wspaniały.

Verse 3

शेषास्त्रेतायुगॆ राजन् भविष्यन्ति महाबलाः । यो दीप्ततेजा मणिजः स शान्तेति प्रकीर्तितः ॥ ३६.३ ॥

O królu, pozostali powstaną w Tretā Yudze jako mężowie o wielkiej sile. On o płonącym blasku, zrodzony z Maṇi, jest głoszony jako Śānti.

Verse 4

सुरश्मिर्भविता राजा शशकर्णो महाबलः । शुभदर्शनः पाञ्चालो भविष्यति नराधिपः ॥ ३६.४ ॥

Król o imieniu Suraśmi powstanie; inny, Śaśakarṇa, o wielkiej sile; i przystojny Pāñcāla stanie się władcą wśród ludzi.

Verse 5

सुशान्तिरङ्गवंशे वै सुन्दरोऽप्यङ्ग इत्युत । सुन्दश्च मुचुकुन्दोऽभूत्सुद्युम्नस्तुर एव च ॥ ३६.५ ॥

Zaprawdę, w rodzie Aṅgi był Suśānti; oraz Sundara, zwany również Aṅga. I byli też Sunda oraz Muchukunda; podobnie Sudyumna i Tura.

Verse 6

सुमनाः सोमदत्तस्तु शुभः संवरणोऽभवत् । सुशीलो वसुदानस्तु सुखदो सुपतिर्भवत् ॥ ३६.६ ॥

Sumanā, a zaprawdę Somadatta, stali się Śubha i Saṃvaraṇa. Podobnie Suśīla i Vasudāna stali się znani jako Sukhada i Supati.

Verse 7

शम्भुः सेनापतिरभूत् सुकान्तो दशरथः स्मृतः । सोमोऽभूज्जनको राजा एते त्रेतायुगॆ नृप ॥ ३६.७ ॥

Śambhu stał się dowódcą wojska; Sukānta jest pamiętany jako Daśaratha. Soma stał się Królem Janaką, ci byli władcami w epoce Tretā.

Verse 8

सर्वे भूमिमिमां राजन् भुक्त्वा ते वसुधाधिपाः । इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दिवं प्राप्स्यन्त्यसंशयम् ॥ ३६.८ ॥

O Królu, wszyscy ci władcy ziemi, po cieszeniu się i rządzeniu tą krainą, oraz po dokonaniu ofiar różnego rodzaju, bez wątpienia osiągną niebiosa.

Verse 9

श्रीवराह उवाच । एवं श्रुत्वा स राजर्षिर्ब्रह्मविद्याममृतं प्रभुः । आख्यानं परमं प्रीतस्तपश्चर्तुमियाद्वनम् ॥ ३६.९ ॥

Śrī Varāha rzekł: Usłyszawszy tak, ów królewski mędrzec, zdolny pan, przyjął nektaropodobną wiedzę o Brahmanie (brahma-vidyā). Uradowany najwyższym opowiadaniem, udał się do lasu, by podjąć praktykę ascetyczną (tapas).

Verse 10

ऋषिरध्यात्मयोगेन विहायेदं कलेवरम् । ब्रह्मभूतोऽभवद्धात्री हरौ लयमवाप च ॥ ३६.१० ॥

Dzięki wewnętrznej dyscyplinie duchowej (adhyātma-yoga), mędrzec porzucił to ciało fizyczne. Ugruntowany w Brahmanie, stał się Brahmanem; a Dhātrī, Podtrzymujący, podobnie osiągnął rozpuszczenie (laya) w Harim.

Verse 11

वृन्दावनं च राजा असौ तपोऽर्थं गतवान् प्रभुः । तत्र गोविन्दनामानं हरिं स्तोतुमथारभत् ॥ ३६.११ ॥

Tamten król, władca znakomity, udał się do Vṛndāvany dla praktyki ascezy; tam zaczął wielbić Hariego, znanego imieniem Govinda.

Verse 12

राजोवाच । नमामि देवं जगतां च मूर्तिं गोपेन्द्रमिन्द्रानुजमप्रमेयम् । संसारचक्रक्रमणैकदक्षं क्षितीधरं देववरं नमामि ॥ ३६.१२ ॥

Król rzekł: "Oddaję pokłon Bogu, który jest ucieleśnioną formą światów; Gopendrze, młodszemu bratu Indry, niezmierzalnemu; Temu, który jedynie jest najznakomitszy w poruszaniu kołem saṃsāry; nosicielowi ziemi, najdoskonalszemu wśród bogów oddaję pokłon."

Verse 13

भवोदधौ दुःखशतोर्मिभीमे जरावर्ते कृष्णपातालमूले । तदन्तमेको दधते सुखं मे नमोऽस्तु ते गोपतिरप्रमेय ॥ ३६.१३ ॥

W oceanie stawania się, strasznym z setkami fal cierpienia, w wirze starości, u korzenia ciemnego Pātāli, Ty jedynie ustanawiasz jego koniec i darujesz mi dobrostan. Cześć Tobie, o Gopati, niezmierzalny.

Verse 14

व्याध्यादियुक्तः पुरुषैर्ग्रहैश्च सङ्घट्टमानं पुनरेव देव । नमोऽस्तु ते युद्धरते महात्मा जनार्दनो गोपतिरुग्रबाहुः ॥ ३६.१४ ॥

O Boże, gdy ludzie dotknięci chorobą i podobnymi cierpieniami, a także nękani przez wrogie siły, są znów uderzani i przytłaczani, cześć Tobie, wieloduszny walczący: Janārdano, opiekunie istot, Gopati o potężnych ramionach.

Verse 15

त्वमुत्तमः सर्वविदां सुरेश त्वया ततं विश्वमिदं समस्तम् । गोपेन्द्र मां पाहि महानुभाव भवाद्भीतं तिग्मरथाङ्गपाणे ॥ ३६.१५ ॥

Jesteś najwybitniejszy wśród wszystkich mędrców, o Panie bogów; przez Ciebie ten cały wszechświat jest przeniknięty w swej całości. O Gopendro, chroń mnie, o wieloduszny, mnie, który lękam się stawania się, o nosicielu płonącego dysku w dłoni.

Verse 16

परोऽसि देव प्रवरः सुराणां पुंसः स्वरूपोऽसि शशिप्रकाशः । हुताशवक्त्राच्युत तीव्रभाव गोपेन्द्र मां पाहि भवे पतन्तम् ॥ ३६.१६ ॥

Jesteś transcendentny, o Boże, najwybitniejszy wśród bogów, jesteś prawdziwą formą Najwyższej Osoby, promienny jak księżyc. O Acyuto, którego usta są jak ogień, a moc jest groźna, o Gopendro, panie pasterzy, chroń mnie, gdy upadam w cykl stawania się.

Verse 17

संसारचक्रक्रमणान्यनेका- न्याविर्भवन्त्यच्युत देहिनां यत् । त्वन्मायया मोहितानां सुरेश कस्ते मायां तरते द्वन्द्वधामा ॥ ३६.१७ ॥

O Acyuto, dla istot ucieleśnionych przejawia się wiele sposobów poruszania się w kole saṃsāry. O Panie bogów, ci zwiedzeni przez Twoją māyā, kto może przekroczyć tę māyā, siedzibę dualizmów?

Verse 18

अगोत्रमस्पर्शमरूपगन्ध- मनामनिर्देशमजं वरेण्यम् । गोपेन्द्र त्वां यद्युपासन्ति धीराः- स्ते मुक्तिभाजो भवबन्धमुक्ताः ॥ ३६.१८ ॥

O Gopendro, jeśli mędrcy niezachwiani czczą Ciebie, który jesteś poza rodowodem, poza dotykiem, poza formą i zapachem, poza umysłem i werbalnym określeniem, nienarodzonego i najgodnego czci, wtedy stają się uczestnikami wyzwolenia, uwolnieni z więzów stawania się.

Verse 19

शब्दातिगं व्योमरूपं विमूर्त्तिं विकर्म्मिणां शुभभावं वरेण्यम् । चक्राब्जपाणिं तु तथोपचारादुक्तं पुराणे सततं नमामि ॥ ३६.१९ ॥

Nieustannie oddaję pokłon, jak głosi Purāṇa i zgodnie z przepisanymi rytuałami ofiarnymi, Temu, który przekracza dźwięk, którego forma jest jak przestworze, który jest bez ucieleśnionej formy; który jest pomyślnym usposobieniem dla tych, którzy oddają się działaniu rytualnemu, najgodniejszemu wyboru, którego dłonie dzierżą dysk i lotos.

Verse 20

त्रिविक्रमं क्रान्तजगत्त्रयं च चतुर्मूर्त्तिं विश्वगतां क्षितीशम् । शम्भुं विभुं भूतपतिं सुरेशं नमाम्यहं विष्णुमनन्तमूर्त्तिम् ॥ ३६.२० ॥

Oddaję pokłon Viṣṇu o nieskończonych formach, Trivikramie, który przekroczył trzy światy; Czteroformnemu, wszechprzenikającemu, panu ziemi; Pomyślnemu, władcy, panu istot i panu bogów.

Verse 21

त्वं देव सर्वाणि चराचराणि सृजस्यथो संहरसे त्वमेव । मां मुक्तिकामं नय देव शीघ्रं यस्मिन् गता योगिनो नापयान्ति ॥ ३६.२१ ॥

O Panie, Ty jedynie stwarzasz wszystkie istoty, ruchome i nieruchome, i Ty jedynie ponownie je do Siebie przywolasz. Prowadź mnie szybko, o Boże, który pragnę wyzwolenia, do tego stanu, po osiągnięciu którego jogini nie powracają.

Verse 22

जयस्व गोविन्द महानुभाव जयस्व विष्णो जय पद्मनाभ । जयस्व सर्वज्ञ जयाप्रमेय जयस्व विश्वेश्वर विश्वमूर्ते ॥ ३६.२२ ॥

Zwycięstwo Govindzie, o wielkoduszny; zwycięstwo Wisznu; zwycięstwo Padmanabhy. Zwycięstwo wszechwiedzącemu; zwycięstwo niezmierzalnemu; zwycięstwo Panu wszechświata, o Ty, którego formą jest wszechświat.

Verse 23

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुत्वा तदा राजा निधाय स्वं कलेवरम् । परमात्मनि गोविन्दे लयमागाच्छ शाश्वते ॥ ३६.२३ ॥

Śrī Varāha rzekł: Tak więc, po złożeniu uwielbienia, król złożył swoje własne ciało i wszedł w stan rozpuszczenia w wiecznym Govindzie, Najwyższym Jaźnią.

Inside Adhyaya 36

Tirtha focus

  • Pilgrimage MeritThe chapter implies Vṛndāvana as a liberation-oriented retreat-space where concentrated Govinda-upāsanā and yogic absorption can culminate in release from saṃsāra; merit is framed less as tirtha-phala and more as mokṣa through devotion and yoga.

Ritual instructions

  • Primary RitualGovinda-stuti with tapas and yogic absorption (upāsanā leading to laya)
  • BenefitProgression from royal merit (svarga-prāpti through yajña and dharma) to liberation (mokṣa) through Govinda-upāsanā, overcoming māyā and saṃsāric fear, culminating in yogic release and merger in the supreme.

The narrative frame

  • Dialogue TonePedagogical and exemplary—moving from instructive royal historiography to intensely devotional and contemplative soteriology.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (tranquil, liberation-oriented devotion)
  • Emotional ProgressionAdmiration for dharmic rulers and confidence in karmic order → inward turning and disenchantment with worldly power → urgency to cross saṃsāra’s peril → refuge-taking in Govinda → serene absorption and release.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityHighly feasible: Vṛndāvana is a major living pilgrimage center with extensive temple networks and established devotional practices aligned with Govinda-bhakti; the chapter’s emphasis supports contemplative visits and japa/recitation retreats.
  • Best SeasonOctober to March
  • Modern Location NameVrindavan, Mathura district, Uttar Pradesh, India
  • Related FestivalKārttika (Dāmodara month) in Vṛndāvana; also Janmāṣṭamī in the wider Mathurā–Vraja region

Frequently Asked Questions

The text juxtaposes two ideals: (1) dharmic governance—rulers enjoy and administer the earth (bhūmi/vasudhā) and perform yajñas, gaining posthumous merit; and (2) renunciant soteriology—hearing the teaching prompts a shift toward tapas, upāsanā of Govinda, and yogic release from saṃsāra. Together these present a continuum from responsible kingship (supporting Pṛthivī’s stability) to liberation-oriented withdrawal.

The chapter uses yuga-chronology rather than ritual calendrics: it explicitly references Kṛtayuga and Tretāyuga, and describes future rulers “in Tretāyuga.” No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal timings are specified for yajña or vrata practice in the provided verses.

Environmental stewardship is implicit in the idiom of Pṛthivī as the governed earth: kings ‘enjoy/hold’ the land (bhūmi, vasudhā) and are accountable through yajña and dharma, suggesting that legitimate rule includes maintaining terrestrial order. The narrative’s turn to renunciation further reduces the burden of acquisitive power on the earth, presenting withdrawal and self-restraint as complementary strategies for preserving balance within Pṛthivī’s domain.

A catalogue of rulers is presented, including names such as Suprabha (identified with the addressed king in Kṛtayuga), Śānti (as a noted Maṇija), Suraśmi, Śaśakarṇa, a Pāñcāla ruler, and other royal figures: Suśānti, Sundara (and Aṅga), Sunda, Muchukunda, Sudyumna, Sumanas, Somadatta, Śubha, Saṃvaraṇa, Suśīla, Vasudāna, Sukhada, Supati, Śambhu (as senāpati), Sukānta, Daśaratha, and Janaka. The chapter frames them as exemplary Tretāyuga nṛpas connected to royal succession traditions.

Ask anything about Adhyaya 36 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play