Adhyaya 36: Account of the Maṇija Kings and a Hymn to Govinda Leading to Liberation

Verse 1

महातपा उवाच । आदितरेतासु राजानो मणिजा ये प्रकीर्तिताः । कथयिष्यामि तान् राजन् यत्र जातोऽपि पार्थिव ॥ ३६.१ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ആദിതരേതസ്സിന്റെ വംശത്തിൽ ‘മണിജാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരായ രാജാക്കളെ ഞാൻ വിവരിക്കും; ആ വംശത്തിലേയാണ് ആ പാർത്ഥിവനും ജനിച്ചത്।

Verse 2

योऽसौ सुप्रभानामासीत्त स त्वं राजन् कृते युगे । जातोऽसि नाम्ना विख्यातः प्रजापाल इति शोभनः ॥ ३६.२ ॥

ഹേ രാജാവേ, കൃതയുഗത്തിൽ ‘സുപ്രഭാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നവൻ നീ തന്നെയാണ്. ഇപ്പോൾ നീ ‘പ്രജാപാല’ എന്ന പേരിൽ വിഖ്യാതനായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു, ഹേ ശോഭനനേ!

Verse 3

शेषास्त्रेतायुगॆ राजन् भविष्यन्ति महाबलाः । यो दीप्ततेजा मणिजः स शान्तेति प्रकीर्तितः ॥ ३६.३ ॥

ഹേ രാജാവേ, ശേഷിക്കുന്നവർ ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാബലവാന്മാരായി ഉദ്ഭവിക്കും. മണിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച് ദീപ്തതേജസ്സുള്ളവൻ ‘ശാന്തി’ എന്നു പ്രസിദ്ധനാകുന്നു.

Verse 4

सुरश्मिर्भविता राजा शशकर्णो महाबलः । शुभदर्शनः पाञ्चालो भविष्यति नराधिपः ॥ ३६.४ ॥

‘സുരശ്മി’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള രാജാവ് ഉണ്ടാകും; ‘ശശകർണ’ മഹാബലവാൻ ആയിരിക്കും; കൂടാതെ ശുഭദർശനനായ ‘പാഞ്ചാല’ മനുഷ്യരുടെ അധിപതിയാകും.

Verse 5

सुशान्तिरङ्गवंशे वै सुन्दरोऽप्यङ्ग इत्युत । सुन्दश्च मुचुकुन्दोऽभूत्सुद्युम्नस्तुर एव च ॥ ३६.५ ॥

അംഗ വംശത്തിൽ തീർച്ചയായും ‘സുശാന്തി’ ഉണ്ടായിരുന്നു; ‘സുന്ദര’നും ‘അംഗ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു. ‘സുന്ദ’യും ‘മുചുകുന്ദ’യും ഉണ്ടായി; അതുപോലെ ‘സുദ്യുമ്ന’യും ‘തുര’യും കൂടി.

Verse 6

सुमनाः सोमदत्तस्तु शुभः संवरणोऽभवत् । सुशीलो वसुदानस्तु सुखदो सुपतिर्भवत् ॥ ३६.६ ॥

‘സുമനാ’യും ‘സോമദത്ത’യും ‘ശുഭ’യും ‘സംവരണ’യും ആയി. അതുപോലെ ‘സുശീല’യും ‘വസുദാന’യും ‘സുഖദ’യും ‘സുപതി’യും ആയി.

Verse 7

शम्भुः सेनापतिरभूत् सुकान्तो दशरथः स्मृतः । सोमोऽभूज्जनको राजा एते त्रेतायुगॆ नृप ॥ ३६.७ ॥

ശംഭു സേനാപതിയായി; സുകാന്തൻ ദശരഥനെന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. സോമൻ ജനക രാജാവായി—ഇവർ ത്രേതായുഗത്തിലെ നൃപന്മാർ.

Verse 8

सर्वे भूमिमिमां राजन् भुक्त्वा ते वसुधाधिपाः । इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दिवं प्राप्स्यन्त्यसंशयम् ॥ ३६.८ ॥

ഹേ രാജൻ, ആ വസുധാധിപന്മാർ എല്ലാവരും ഈ ഭൂമിയെ ഭോഗിച്ച് (അഥവാ ഭരിച്ച്) വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, സംശയമില്ലാതെ സ്വർഗം പ്രാപിക്കും.

Verse 9

श्रीवराह उवाच । एवं श्रुत्वा स राजर्षिर्ब्रह्मविद्याममृतं प्रभुः । आख्यानं परमं प्रीतस्तपश्चर्तुमियाद्वनम् ॥ ३६.९ ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ കേട്ട ആ രാജർഷി, സമർത്ഥനായ പ്രഭു, അമൃതസമമായ ബ്രഹ്മവിദ്യ പ്രാപിച്ച്, പരമാഖ്യാനത്തിൽ പ്രീതനായി തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 10

ऋषिरध्यात्मयोगेन विहायेदं कलेवरम् । ब्रह्मभूतोऽभवद्धात्री हरौ लयमवाप च ॥ ३६.१० ॥

ഋഷി അധ്യാത്മയോഗംകൊണ്ട് ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു. ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി, ധാത്രിയും ഹരിയിൽ ലയം പ്രാപിച്ചു.

Verse 11

वृन्दावनं च राजा असौ तपोऽर्थं गतवान् प्रभुः । तत्र गोविन्दनामानं हरिं स्तोतुमथारभत् ॥ ३६.११ ॥

ആ രാജാവ്, പ്രഭുതുല്യൻ, തപസ്സിനായി വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ ഗോവിന്ദനാമധാരിയായ ഹരിയെ സ്തുതിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 12

राजोवाच । नमामि देवं जगतां च मूर्तिं गोपेन्द्रमिन्द्रानुजमप्रमेयम् । संसारचक्रक्रमणैकदक्षं क्षितीधरं देववरं नमामि ॥ ३६.१२ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ജഗത്തുകളുടെ മൂർത്തിസ്വരൂപനായ ദേവനേ, ഗോപേന്ദ്രനേ, ഇന്ദ്രാനുജനേ, അപ്രമേയനേ, സംസാരചക്രം ചലിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഏകദക്ഷനേ, ഭൂധരനായ ദേവവരനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 13

भवोदधौ दुःखशतोर्मिभीमे जरावर्ते कृष्णपातालमूले । तदन्तमेको दधते सुखं मे नमोऽस्तु ते गोपतिरप्रमेय ॥ ३६.१३ ॥

ഭവസമുദ്രത്തിൽ—ദുഃഖത്തിന്റെ നൂറുകണക്കിന് തരംഗങ്ങളാൽ ഭീതിജനകമായി—ജരയുടെ ചുഴിയിൽ, കൃഷ്ണപാതാളത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ, അതിന്റെ അന്തവും എന്റെ ക്ഷേമവും നീ ഒരുത്തനേ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഹേ ഗോപതി, അപ്രമേയ, നമസ്കാരം।

Verse 14

व्याध्यादियुक्तः पुरुषैर्ग्रहैश्च सङ्घट्टमानं पुनरेव देव । नमोऽस्तु ते युद्धरते महात्मा जनार्दनो गोपतिरुग्रबाहुः ॥ ३६.१४ ॥

ഹേ ദേവാ! രോഗാദി ദുഃഖങ്ങളാൽ പീഡിതരായ മനുഷ്യരും ശത്രുബലങ്ങളാൽ ബാധിതരുമായവർ വീണ്ടും വീണ്ടും അടിയേറ്റ് തകർന്നുപോകുമ്പോൾ, യുദ്ധരതനായ മഹാത്മാവ്—ജനാർദനൻ, ഗോപതി, ഉഗ്രബാഹു—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 15

त्वमुत्तमः सर्वविदां सुरेश त्वया ततं विश्वमिदं समस्तम् । गोपेन्द्र मां पाहि महानुभाव भवाद्भीतं तिग्मरथाङ्गपाणे ॥ ३६.१५ ॥

ഹേ സുരേശാ, സർവ്വവിദ്വാന്മാരിലും നീയേ ഉത്തമൻ; നിനാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ ഗോപേന്ദ്രാ, ഹേ മഹാനുഭാവാ, ഭവഭയത്തിൽ വിറയുന്ന എന്നെ—ഹേ തീക്ഷ്ണചക്രധാരീ—രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 16

परोऽसि देव प्रवरः सुराणां पुंसः स्वरूपोऽसि शशिप्रकाशः । हुताशवक्त्राच्युत तीव्रभाव गोपेन्द्र मां पाहि भवे पतन्तम् ॥ ३६.१६ ॥

ഹേ ദേവാ, നീ പരമൻ; ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. നീ പരമപുരുഷന്റെ സ്വരൂപം, ചന്ദ്രപ്രകാശംപോലെ ദീപ്തൻ. ഹേ അച്യുത, അഗ്നിസദൃശമുഖനേ, തീക്ഷ്ണശക്തിയുള്ളവനേ, ഹേ ഗോപേന്ദ്രാ—ഭവത്തിൽ പതിക്കുന്ന എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 17

संसारचक्रक्रमणान्यनेका- न्याविर्भवन्त्यच्युत देहिनां यत् । त्वन्मायया मोहितानां सुरेश कस्ते मायां तरते द्वन्द्वधामा ॥ ३६.१७ ॥

ഹേ അച്യുതാ! ദേഹികള്ക്ക് സംസാരചക്രത്തിൽ ഭ്രമണത്തിന്റെ അനേകം രീതികൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഹേ സുരേശാ! നിന്റെ മായയിൽ മോഹിതരായവർക്ക് ദ്വന്ദ്വധാമമായ ആ മായയെ ആര് കടക്കാൻ കഴിയും?

Verse 18

अगोत्रमस्पर्शमरूपगन्ध- मनामनिर्देशमजं वरेण्यम् । गोपेन्द्र त्वां यद्युपासन्ति धीराः- स्ते मुक्तिभाजो भवबन्धमुक्ताः ॥ ३६.१८ ॥

ഹേ ഗോപേന്ദ്രാ! ഗോത്രരഹിതൻ, അസ്പർശൻ, രൂപ-ഗന്ധാതീതൻ, മനസ്സും വാക്കും നിർദേശിക്കാനതീതൻ, അജൻ, വറെണ്യൻ ആയ നിന്നെ ധീരർ ഉപാസിച്ചാൽ, അവർ ഭവബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായി മുക്തിഭാജികളാകും.

Verse 19

शब्दातिगं व्योमरूपं विमूर्त्तिं विकर्म्मिणां शुभभावं वरेण्यम् । चक्राब्जपाणिं तु तथोपचारादुक्तं पुराणे सततं नमामि ॥ ३६.१९ ॥

പുരാണത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം ഉപചാരങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് ഞാൻ സദാ നമസ്കരിക്കുന്നു—ശബ്ദാതീതൻ, വ്യോമസ്വരൂപൻ, വിമൂർത്തൻ; കർമനിരതർക്കു ശുഭഭാവസ്വരൂപൻ, വറെണ്യൻ; കൈകളിൽ ചക്രവും പദ്മവും ധരിച്ചവൻ.

Verse 20

त्रिविक्रमं क्रान्तजगत्त्रयं च चतुर्मूर्त्तिं विश्वगतां क्षितीशम् । शम्भुं विभुं भूतपतिं सुरेशं नमाम्यहं विष्णुमनन्तमूर्त्तिम् ॥ ३६.२० ॥

ഞാൻ അനന്തമൂർത്തിയായ വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിക്കുന്നു—ത്രിവിക്രമനെ, ത്രിലോകം പാദചാരണംകൊണ്ട് അളന്നവനെ; ചതുര്മൂർത്തി, വിശ്വവ്യാപി, ക്ഷിതീശനെ; ശംഭു, വിഭു, ഭൂതപതി, സുരേശനെ.

Verse 21

त्वं देव सर्वाणि चराचराणि सृजस्यथो संहरसे त्वमेव । मां मुक्तिकामं नय देव शीघ्रं यस्मिन् गता योगिनो नापयान्ति ॥ ३६.२१ ॥

ഹേ ദേവാ! ചരാചരമായ എല്ലാറ്റിനെയും നീയേ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; നീയേ സംഹരിക്കുന്നു. ഹേ ഭഗവാൻ! മുക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്ന എന്നെ വേഗം ആ പദത്തിലേക്ക് നയിക്കണമേ—അവിടെ എത്തിയ യോഗികൾ പിന്നെ മടങ്ങിവരുകയില്ല.

Verse 22

जयस्व गोविन्द महानुभाव जयस्व विष्णो जय पद्मनाभ । जयस्व सर्वज्ञ जयाप्रमेय जयस्व विश्वेश्वर विश्वमूर्ते ॥ ३६.२२ ॥

ജയം ഗോവിന്ദാ, മഹാനുഭാവാ; ജയം വിഷ്ണോ; പദ്മനാഭനു ജയം. സർവ്വജ്ഞനു ജയം, അപ്രമേയനു ജയം; വിശ്വേശ്വരാ, വിശ്വമൂർത്തേ, നിനക്കു ജയം.

Verse 23

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुत्वा तदा राजा निधाय स्वं कलेवरम् । परमात्मनि गोविन्दे लयमागाच्छ शाश्वते ॥ ३६.२३ ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ആ രാജാവ് തന്റെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ശാശ്വത പരമാത്മാവായ ഗോവിന്ദനിൽ ലയിച്ചു.