Adhyaya 36: Account of the Maṇija Kings and a Hymn to Govinda Leading to Liberation

Verse 1

महातपा उवाच । आदितरेतासु राजानो मणिजा ये प्रकीर्तिताः । कथयिष्यामि तान् राजन् यत्र जातोऽपि पार्थिव ॥ ३६.१ ॥

ମହାତପା କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଆଦିତରେତସଙ୍କ ବଂଶରେ ‘ମଣିଜା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେ ରାଜାମାନେ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ମୁଁ କହିବି; ସେହି ବଂଶରେ ହିଁ ସେ ପାର୍ଥିବ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 2

योऽसौ सुप्रभानामासीत्त स त्वं राजन् कृते युगे । जातोऽसि नाम्ना विख्यातः प्रजापाल इति शोभनः ॥ ३६.२ ॥

ହେ ରାଜନ୍, କୃତଯୁଗରେ ଯେ ‘ସୁପ୍ରଭା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ସେଇ ତୁମେ। ଏବେ ତୁମେ ‘ପ୍ରଜାପାଳ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହୋଇ ଜନ୍ମିଛ, ହେ ଶୋଭନ!

Verse 3

शेषास्त्रेतायुगॆ राजन् भविष्यन्ति महाबलाः । यो दीप्ततेजा मणिजः स शान्तेति प्रकीर्तितः ॥ ३६.३ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଶେଷ ଲୋକମାନେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ମହାବଳୀ ହୋଇ ଉଦ୍ଭବିବେ। ଯେ ଦୀପ୍ତତେଜା, ମଣିଜ (ମଣିରୁ ଜନ୍ମିତ), ସେ ‘ଶାନ୍ତି’ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 4

सुरश्मिर्भविता राजा शशकर्णो महाबलः । शुभदर्शनः पाञ्चालो भविष्यति नराधिपः ॥ ३६.४ ॥

‘ସୁରଶ୍ମି’ ନାମର ରାଜା ହେବେ; ‘ଶଶକର୍ଣ୍ଣ’ ମହାବଳୀ ହେବେ; ଏବଂ ଶୁଭଦର୍ଶନ ‘ପାଞ୍ଚାଳ’ ମଧ୍ୟ ନରାଧିପ ହେବେ।

Verse 5

सुशान्तिरङ्गवंशे वै सुन्दरोऽप्यङ्ग इत्युत । सुन्दश्च मुचुकुन्दोऽभूत्सुद्युम्नस्तुर एव च ॥ ३६.५ ॥

ଅଙ୍ଗ ବଂଶରେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ସୁଶାନ୍ତି’ ଥିଲେ; ଏବଂ ‘ସୁନ୍ଦର’ ମଧ୍ୟ ‘ଅଙ୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲେ। ‘ସୁନ୍ଦ’ ଓ ‘ମୁଚୁକୁନ୍ଦ’ ଥିଲେ; ତଥା ‘ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ଓ ‘ତୁର’ ମଧ୍ୟ।

Verse 6

सुमनाः सोमदत्तस्तु शुभः संवरणोऽभवत् । सुशीलो वसुदानस्तु सुखदो सुपतिर्भवत् ॥ ३६.६ ॥

‘ସୁମନା’ ଏବଂ ‘ସୋମଦତ୍ତ’ ‘ଶୁଭ’ ଓ ‘ସଂବରଣ’ ହେଲେ। ସେପରି ‘ସୁଶୀଳ’ ଓ ‘ବସୁଦାନ’ ‘ସୁଖଦ’ ଓ ‘ସୁପତି’ ହେଲେ।

Verse 7

शम्भुः सेनापतिरभूत् सुकान्तो दशरथः स्मृतः । सोमोऽभूज्जनको राजा एते त्रेतायुगॆ नृप ॥ ३६.७ ॥

ଶମ୍ଭୁ ସେନାପତି ହେଲେ; ସୁକାନ୍ତ ଦଶରଥ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ସୋମ ଜନକ ରାଜା ହେଲେ—ଏମାନେ ତ୍ରେତାୟୁଗର ନୃପ।

Verse 8

सर्वे भूमिमिमां राजन् भुक्त्वा ते वसुधाधिपाः । इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दिवं प्राप्स्यन्त्यसंशयम् ॥ ३६.८ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ସମସ୍ତ ବସୁଧାଧିପ ଏହି ଭୂମିକୁ ଭୋଗି (ଅର୍ଥାତ୍ ଶାସନ କରି) ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 9

श्रीवराह उवाच । एवं श्रुत्वा स राजर्षिर्ब्रह्मविद्याममृतं प्रभुः । आख्यानं परमं प्रीतस्तपश्चर्तुमियाद्वनम् ॥ ३६.९ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଏପରି ଶୁଣି ସେ ରାଜର୍ଷି, ସମର୍ଥ ପ୍ରଭୁ, ଅମୃତସମ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ପାଇ, ପରମ ଆଖ୍ୟାନରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ତପ କରିବାକୁ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 10

ऋषिरध्यात्मयोगेन विहायेदं कलेवरम् । ब्रह्मभूतोऽभवद्धात्री हरौ लयमवाप च ॥ ३६.१० ॥

ଋଷି ଅଧ୍ୟାତ୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଧାତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ହରିରେ ଲୟ ପାଇଲେ।

Verse 11

वृन्दावनं च राजा असौ तपोऽर्थं गतवान् प्रभुः । तत्र गोविन्दनामानं हरिं स्तोतुमथारभत् ॥ ३६.११ ॥

ସେ ରାଜା, ପ୍ରଭୁସଦୃଶ, ତପ ପାଇଁ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦନାମଧାରୀ ହରିଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 12

राजोवाच । नमामि देवं जगतां च मूर्तिं गोपेन्द्रमिन्द्रानुजमप्रमेयम् । संसारचक्रक्रमणैकदक्षं क्षितीधरं देववरं नमामि ॥ ३६.१२ ॥

ରାଜା କହିଲେ—ଜଗତ୍‌ର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ଦେବ, ଗୋପେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରାନୁଜ, ଅପ୍ରମେୟ, ସଂସାରଚକ୍ର ଚଳାଇବାରେ ଏକମାତ୍ର ଦକ୍ଷ, ପୃଥିବୀଧର ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 13

भवोदधौ दुःखशतोर्मिभीमे जरावर्ते कृष्णपातालमूले । तदन्तमेको दधते सुखं मे नमोऽस्तु ते गोपतिरप्रमेय ॥ ३६.१३ ॥

ଭବସାଗରେ—ଦୁଃଖର ଶତଶତ ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର—ଜରାର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ, କୃଷ୍ଣ ପାତାଳର ମୂଳେ, ତାହାର ଅନ୍ତ ଓ ମୋର ଶ୍ରେୟ ଏକା ତୁମେ ହିଁ ସ୍ଥାପନ କର। ହେ ଗୋପତି, ଅପ୍ରମେୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 14

व्याध्यादियुक्तः पुरुषैर्ग्रहैश्च सङ्घट्टमानं पुनरेव देव । नमोऽस्तु ते युद्धरते महात्मा जनार्दनो गोपतिरुग्रबाहुः ॥ ३६.१४ ॥

ହେ ଦେବ! ବ୍ୟାଧି ଆଦି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ଓ ଶତ୍ରୁବଳରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଜନ ଯେତେବେଳେ ପୁନଃପୁନଃ ଆଘାତରେ ଚାପିଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରତ ମହାତ୍ମା—ଜନାର୍ଦନ, ଗୋପତି, ଉଗ୍ରବାହୁ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 15

त्वमुत्तमः सर्वविदां सुरेश त्वया ततं विश्वमिदं समस्तम् । गोपेन्द्र मां पाहि महानुभाव भवाद्भीतं तिग्मरथाङ्गपाणे ॥ ३६.१५ ॥

ହେ ସୁରେଶ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ; ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ। ହେ ଗୋପେନ୍ଦ୍ର, ହେ ମହାନୁଭାବ, ଭବଭୟରେ ଭୀତ ମୋତେ—ହେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ରଧାରୀ—ରକ୍ଷା କର।

Verse 16

परोऽसि देव प्रवरः सुराणां पुंसः स्वरूपोऽसि शशिप्रकाशः । हुताशवक्त्राच्युत तीव्रभाव गोपेन्द्र मां पाहि भवे पतन्तम् ॥ ३६.१६ ॥

ହେ ଦେବ, ତୁମେ ପରମ; ସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରକାଶ ପରି ଦୀପ୍ତ। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ମୁଖବାନ, ତୀବ୍ରଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହେ ଗୋପେନ୍ଦ୍ର—ଭବରେ ପତିତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 17

संसारचक्रक्रमणान्यनेका- न्याविर्भवन्त्यच्युत देहिनां यत् । त्वन्मायया मोहितानां सुरेश कस्ते मायां तरते द्वन्द्वधामा ॥ ३६.१७ ॥

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଭ୍ରମଣର ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ହେ ସୁରେଶ! ତୁମ ମାୟାରେ ମୋହିତମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଧାମିନୀ ସେଇ ମାୟାକୁ କିଏ ତରିପାରିବ?

Verse 18

अगोत्रमस्पर्शमरूपगन्ध- मनामनिर्देशमजं वरेण्यम् । गोपेन्द्र त्वां यद्युपासन्ति धीराः- स्ते मुक्तिभाजो भवबन्धमुक्ताः ॥ ३६.१८ ॥

ହେ ଗୋପେନ୍ଦ୍ର! ଗୋତ୍ରରହିତ, ଅସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ-ଗନ୍ଧାତୀତ, ମନ ଓ ବାଣୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶାତୀତ, ଅଜ ଓ ବରେଣ୍ୟ ତୁମକୁ ଯଦି ଧୀରମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁକ୍ତିର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 19

शब्दातिगं व्योमरूपं विमूर्त्तिं विकर्म्मिणां शुभभावं वरेण्यम् । चक्राब्जपाणिं तु तथोपचारादुक्तं पुराणे सततं नमामि ॥ ३६.१९ ॥

ପୁରାଣୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପଚାର କରି ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ ସେଇ ପରମ ବରେଣ୍ୟଙ୍କୁ—ଯିଏ ଶବ୍ଦାତୀତ, ବ୍ୟୋମସ୍ୱରୂପ, ବିମୂର୍ତ୍ତ; କର୍ମରତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭଭାବସ୍ୱରୂପ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଅଛି।

Verse 20

त्रिविक्रमं क्रान्तजगत्त्रयं च चतुर्मूर्त्तिं विश्वगतां क्षितीशम् । शम्भुं विभुं भूतपतिं सुरेशं नमाम्यहं विष्णुमनन्तमूर्त्तिम् ॥ ३६.२० ॥

ମୁଁ ଅନନ୍ତମୂର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ, ଯିଏ ତିନି ଜଗତକୁ ପଦକ୍ରମେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ଚତୁର୍ମୂର୍ତ୍ତି, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ, କ୍ଷିତୀଶଙ୍କୁ; ଶମ୍ଭୁ, ବିଭୁ, ଭୂତପତି ଓ ସୁରେଶଙ୍କୁ।

Verse 21

त्वं देव सर्वाणि चराचराणि सृजस्यथो संहरसे त्वमेव । मां मुक्तिकामं नय देव शीघ्रं यस्मिन् गता योगिनो नापयान्ति ॥ ३६.२१ ॥

ହେ ଦେବ! ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଚରାଚରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର ଏବଂ ତୁମେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କର। ହେ ଭଗବାନ! ମୁକ୍ତିକାମୀ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ସେଇ ପଦକୁ ନେଇଯାଅ—ଯେଉଁଠାକୁ ଗଲେ ଯୋଗୀମାନେ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 22

जयस्व गोविन्द महानुभाव जयस्व विष्णो जय पद्मनाभ । जयस्व सर्वज्ञ जयाप्रमेय जयस्व विश्वेश्वर विश्वमूर्ते ॥ ३६.२२ ॥

ଜୟ ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ହେ ମହାନୁଭାବ; ଜୟ ହେ ବିଷ୍ଣୁ; ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ଜୟ। ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କୁ ଜୟ, ଅପ୍ରମେୟଙ୍କୁ ଜୟ; ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତେ, ତୁମକୁ ଜୟ।

Verse 23

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुत्वा तदा राजा निधाय स्वं कलेवरम् । परमात्मनि गोविन्दे लयमागाच्छ शाश्वते ॥ ३६.२३ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଏପରି ସ୍ତୁତି କରି ସେ ରାଜା ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶାଶ୍ୱତ ପରମାତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲୟ ପାଇଲା।