Adhyaya 23: The Birth of Gaṇapati, the Emergence of the Vināyakas, and the Significance of the Fourth Lunar Day

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथं गणपतेर्जन्म मूर्तिमन्तं च सत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि धृतिकष्टं व्यवस्थितम् ॥ २३.१ ॥

Prajāpāla rzekł: „Jak powstał Gaṇapati i jak przybrał on cielesną postać, o najlepszy z istot? Rozetnij ten mój niepokój, który trwa niewzruszenie jako uporczywa trudność.”

Verse 2

महातपा उवाच । पूर्वं देवगणाः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः । कार्यारम्भं तथा चक्रुः सिध्यन्ते च न संशयः ॥ २३.२ ॥

Mahātapā rzekł: „W dawnych czasach wszystkie zastępy bogów oraz widzący, bogaci w ascetyczną dyscyplinę, podejmowali swoje przedsięwzięcia właśnie w ten sposób i odnosili sukces, co nie ulega wątpliwości.”

Verse 3

सन्मार्गवर्तिषु यथा सिद्ध्यन्ते विघ्नतः क्रियाः । असत्कारिषु सर्वेषु तद्वदेवमविघ्नतः ॥ २३.३ ॥

Tak jak wśród tych, którzy kroczą właściwą ścieżką, czyny osiągają spełnienie nawet pośród przeszkód, tak również wśród wszystkich, którzy nie okazują należytego szacunku, to się sprawdza, zaprawdę, bez przeszkody.”

Verse 4

ततो देवाः सपितरश्चिन्तयामासुरोजसा । असत्कार्येषु विघ्नार्थं सर्व एवासभ्यमन्त्रयन् ॥ २३.४ ॥

Wtedy bogowie wraz z Pitṛami, duchami przodków, pełni mocy naradzali się; i wszyscy oni wezwali środki ochronne z zamiarem stwarzania przeszkód dla niewłaściwych przedsięwzięć.”

Verse 5

ततस्तेषां तदा मन्त्रं कुर्वतस्त्रिदिवौकसाम् । बभूव बुद्धिर्गमने रुद्रं प्रति महात्मतिम् ॥ २३.५ ॥

Wówczas, gdy owi mieszkańcy trzech niebios prowadzili swoją naradę, zrodziła się w nich decyzja, by udać się do Rudry, tego o wielkim umyśle.”

Verse 6

ते तत्र रुद्रमागम्य कैलासनिलयं गुरुम् । ऊचुः सविनयं सर्वे प्रणिपातपुरःसरम् ॥ २३.६ ॥

Tam, po podejściu do Rudry, czcigodnego nauczyciela, który przebywa na Kailāsie, wszyscy przemówili z pokorą, poprzedzając swe słowa aktem pokłonu.”

Verse 7

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शूलपाणे त्रिलोचन । विघ्नार्थमविशिष्टानामुत्पादयितुमर्हसि ॥ २३.७ ॥

Bogowie rzekli: „O Boże bogów, wielki bóstwo, o niosący trójząb, trójoki, powinieneś stworzyć istotę dla usuwania przeszkód dla wszystkich, bez wyjątku.”

Verse 8

एवमुक्तरस् तदा देवैर् भवः परमया मुदा । उमां निरीक्षयामास चक्षुषाऽनिमिषेण ह ॥ २३.८ ॥

Tak zwróceni wówczas przez bogów, Bhava, czyli Śiwa, z najwyższą radością spoglądał na Umę niewzruszonym wzrokiem.”

Verse 9

देवानां सन्निधौ तस्य पश्यतो मां महात्मनः । चिन्ताऽभूद् व्योम्नि मूर्तिभ्यो दृश्यते केन हेतुना ॥ २३.९ ॥

W obecności bogów, gdy ten o wielkiej duszy spoglądał na mnie, powstała myśl: „Z jakiego powodu to widnieje na niebie jako ucieleśnione formy?”

Verse 10

पृथिव्या विद्यते मूर्तिरपां मूर्तिस्तथैव च । तेजसः श्वसनस्यापि मूर्तिरेषा तु दृश्यते । आकाशं च कथं नेति मत्वा देवो जहास च ॥ २३.१० ॥

Ziemia posiada uchwytną postać i podobnie wody mają swą postać. Postać ognia i nawet wiatru jest rzeczywiście postrzegana. Lecz myśląc: „Jakże przestrzeń, czyli ākāśa, mogłaby być uznana za mającą postać?”, tak rozważywszy, bóstwo się zaśmiało.”

Verse 11

ज्ञानशक्तिमुमां दृष्ट्वा यद् दृष्टं व्योम्नि शम्भुना । यच्चोक्तं ब्रह्मणा पूर्वं शरीरं तु शरीरिणाम ॥ २३.११ ॥

Ujrzawszy Umę jako śakti wiedzy, i przypomniawszy sobie to, co Śambhu zobaczył na niebie, oraz to, co Brahma dawniej ogłosił, to zaprawdę odnosi się do ciała istot cielesnych.

Verse 12

यच्चापि हसितं तेन देवेन परमेष्ठिना । एतत्कार्यचतुष्केण पृथिव्यादिचतुष्वपि ॥ २३.१२ ॥

I podobnie śmiech wyrażony przez tego boga, Parameṣṭhina, ma być rozumiany w odniesieniu do tego czterorakiego zestawu działań, a także w stosunku do czterorakiej grupy począwszy od Ziemi.

Verse 13

मूर्त्तिमानतितेजस्वी हसतः परमेष्ठिनः । प्रदीप्तास्यो महादीप्तः कुमारो भासयन् दिशः । परमेष्ठिगुणैर्युक्तः साक्षाद् रुद्र इवापरः ॥ २३.१३ ॥

Ze śmiejącego się Parameṣṭhina ukazała się młoda postać, ucieleśniona i o niezrównanym blasku, jego usta płonęły ogniem, intensywnie promienny, oświetlając wszystkie kierunki; obdarzony cechami Parameṣṭhina, był on jawnie jak sam Rudra, jakby drugi Rudra.

Verse 14

उत्पन्नमात्रो देवानां योषितः सप्रमोहयन् । कान्त्या दीप्त्या तथा मूर्त्या रूपेण च महात्मवान् ॥ २३.१४ ॥

Gdy tylko się narodził, ten wielkoduszny zbił z tropu kobiety bogów, swoją urodą, swoim blaskiem, swoją ucieleśnioną formą i swoim wyglądem.

Verse 15

तं दृष्ट्वा परमं रूपं कुमारस्य महात्मनः । उमा अनिमेषनेत्राभ्यां तमपश्यत भामिनी ॥ २३.१५ ॥

Ujrzawszy najwyższą postać wielkodusznego Kumāry, Umā, z oczami nie mrugającymi, wpatrywała się w niego; promienna pani utkwiła w nim swój wzrok.

Verse 16

तं दृष्ट्वा कुपितो देवः स्त्रीभावं चञ्चलं तथा । मत्वा कुमाररूपं तु शोभनं मोहनं दृशाम् । ततः शशाप तं देवः स्त्रीशङ्कां परमेश्वरः ॥ २३.१६ ॥

Zobaczywszy go, bóg rozgniewał się, uznając stan kobiecości za niestały; i uznawszy młodzieńczą postać za piękną i czarującą dla oczu, Parameśvara, Pan Najwyższy, wówczas rzucił na niego klątwę kobiecej podejrzliwości.

Verse 17

कुमार गजवक्त्रस्त्वं प्रलम्बजठरस्तथा । भविष्यसि तथा सर्पैरुपवीतगतिर्ध्रुवम् ॥ एवं शशाप तं देवस्तीव्रकोपसमन्वितः ॥ २३.१७ ॥

O chłopcze, będziesz miał twarz podobną do słonia, a także zwisły brzuch. Będziesz również z pewnością nosił węże jako swoją upavītę, świętą nić. Tak bóg, przepełniony gwałtownym gniewem, wypowiedział na niego klątwę.

Verse 18

अर्द्धकोट्या च रोमाणामात्मनोऽङ्गे त्रिलोचनः । कूपकास्वेदसलिलपूर्णशूलधरस्तथा । धुन्वन् शरीरमुत्थाय ततो देवो रुषान्वितः ॥ २३.१८ ॥

Trilocana, z połową koṭi włosów na własnym ciele i dzierżąc trójząb, którego gniazdo było wypełnione wodą potu, powstał, potrząsając swoim ciałem; potem bóg był przepełniony gniewem.

Verse 19

यथा यथा असौ स शरीरमाद्यं धुनोति देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिः । तथा तथा चाङ्गरुहाश्चकासुर्जलं क्षितौ संन्यपतंस्तथान्याः ॥ २३.१९ ॥

Gdy ten bóg, dzierżący w ręku broń triśikhā, wstrząsał swoim pierwotnym ciałem raz po raz, tak również włosy na jego członkach lśniły raz po raz; i podobnie woda spadała na ziemię z innych części ciała.

Verse 20

विनायकानेकविधा गजास्या स्तमालनिलाञ्जनसन्निकाशाः । उत्तस्थुरुच्चैर्विविधास्त्रहस्ता स्ततस्तु देवा मनसाकुलेन ॥ २३.२० ॥

Wtedy wiele rodzajów Vināyaków, o twarzach słoni, przypominających ciemną barwę tamāla i niebieskiej kolii, powstało z głośnym zgiełkiem, dzierżąc różnorodne bronie w rękach; a na to bogowie stali się wewnętrznie wzburzeni na umyśle.

Verse 21

किमेतदित्यद्भुतकर्मकारी ह्येकः करोत्यप्रतिमं महच्च । कार्यं सुराणां कृतमेतदिष्टं भवेदथैतं परितं कुतस्तत् ॥ २३.२१ ॥

Cóż to jest? Jedyny sprawca cudownych czynów dokonuje wielkiego i nieporównywalnego dzieła. To wydaje się być pożądanym dziełem bogów, już dopełnionym, skądże więc miałoby nastąpić jego odwrócenie i skąd by ono powstało?

Verse 22

दिवौकसां चिन्तयतां तथा तु विनायकैः क्ष्मा क्षुभिता बभूव । चतुर्मुखश्चाप्रतिमो विमानम् आरुह्य खे वाक्यमिदं जगाद ॥ २३.२२ ॥

Gdy mieszkańcy nieba tak rozważali, Ziemia została poruszona przez Winajaków. Wtedy czterolicy, nie mający równego sobie, wsiadł na swój niebiański rydwan i wypowiedział te słowa w przestworzach.

Verse 23

धन्याः स्थ देवाः सुरनायकेन त्रिलोचनेनाद्भुतरूपिणा च । अनुगृहीताः परमेश्वरेण सुरद्विषां विघ्नकृतां नतौ च ॥ २३.२३ ॥

Błogosławieni jesteście, o bogowie, obdarzeni łaską przywódcy surów, trójokiego o cudownej postaci; i również łaską Najwyższego Pana, którego pokłon położył kres przeszkodom stworzonym przez wrogów bogów.

Verse 24

इत्येवमुक्त्वा प्रपितामहस्तानुवाच देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिम् । यस्ते विभो वक्त्रसमुद्भवः प्रभुर्विनायकानां भवतु त्विमेऽनुगाः ॥ २३.२४ ॥

Tak przemówiwszy, Praojciec zwrócił się do boga dzierżącego broń Triśikha: O potężny, niech ten, który narodził się z twoich ust i jest panem Winajaków, stanie się przywódcą twoich sług.

Verse 25

भवांस्तथा । अस्यात्मवरेण चाम्बरे त्वया चतुष्वस्तु शरीरचारी । आकाशमेतद् बहुधा व्यवस्थितं त्वया वरेण्यः कृत एव नान्यः ॥ २३.२५ ॥

Także i ty. Dzięki własnej wewnętrznej doskonałości poruszasz się wcielony w przestworza na cztery sposoby. Ta przestrzeń akaśy została ułożona w wielu formach; została stworzona przez ciebie samego, o godny czci, nie przez nikogo innego.

Verse 26

प्रभोर्भव त्वं प्रतिमास्त्रपाणिना इमानि चास्त्राणि वरांश्च देहि । इत्येवमुक्त्वा ।अधिगते पितामहे त्रिलोचनश्चात्मभवं जगाद ॥ २३.२६ ॥

Ukaż się jako Pan, niosący symbol broni; udziel tych broni oraz błogosławieństw. Tak rzekłszy, gdy zbliżył się do Praojca, trójoki zwrócił się do Atmabhavy, Samorodnego.

Verse 27

विनायको विघ्नकरो गजास्यो गणेशनामा च भवस्य पुत्रः । एते च सर्वे तव यान्तु भृत्या विनायकाः क्रूरदृष्टिः प्रचण्डाः । उच्छुष्मदानादिविवृद्धदेहाः कार्येषु सिद्धिं प्रतिपादयन्तः ॥ २३.२७ ॥

On jest Winajaką, twórcą przeszkód, o obliczu słonia, zwany Ganeśą, synem Bawy. Niech wszyscy ci twoi słudzy, Winajakowie, o groźnym spojrzeniu i potężni, pójdą naprzód, ich ciała powiększone przez uczuszma, danę i tym podobne, zapewniając powodzenie w przedsięwzięciach.

Verse 28

भवांश्च देवेषु तथा मखेषु कार्येषु चान्येषु महानुभावात् । अग्रेषु पूजां लभतेऽन्यथा च विनाशयिष्यस्यथ कार्यसिद्धिम् ॥ २३.२८ ॥

A ty, dzięki swojej wielkiej godności, otrzymujesz cześć na pierwszym miejscu wśród bogów, w obrzędach ofiarnych i w innych przedsięwzięciach. W przeciwnym razie spowodowałbyś zniszczenie pomyślnego dopełnienia obrzędu.

Verse 29

इत्येवमुक्त्वा परमेश्वरेण सुरैः समं काञ्चनकुम्भसंस्थैः । जलैस्तथासावभिषिक्तगात्रो रराज राजेन्द्र विनायकानाम् ॥ २३.२९ ॥

Tak przemówiwszy, Najwyższy Pan wraz z bogami namaścił go wodami ze złotych dzbanów; i tak, o królu królów, jego ciało namaszczone w tej ablucji, jaśniał jako najwybitniejszy wśród Winajaków.

Verse 30

दृष्ट्वाऽभिषिच्यमानं तु देवास्तं गणनायकम् । तुष्टुवुः प्रयताः सर्वे त्रिशूलास्त्रस्य सन्निधौ ॥ २३.३० ॥

Widząc, że przywódca ganów jest namaszczany, bogowie, wszyscy skupieni i uważni, wysławiali go w obecności broni triśuli, trójzębu.

Verse 31

देवा ऊचुः । नमस्ते गजवक्त्राय नमस्ते गणनायक । विनायक नमस्तेऽस्तु नमस्ते चण्डविक्रम ॥ २३.३१ ॥

Bogowie rzekli: "Cześć Tobie, o Obliczu Słoniowe; cześć Tobie, o Wodzu gana. O Winajaka, niech cześć Tobie będzie oddana; cześć Tobie, o o Dzielny w boju."

Verse 32

नमोऽस्तु ते विघ्नकर्त्रे नमस्ते सर्पमेखल । नमस्ते रुद्रवक्त्रोत्थ प्रलम्बजठराश्रित ॥ २३.३२ ॥

Cześć Tobie, któryś przeszkody tworzy i znosi; cześć Tobie, którego pasem jest wąż. Cześć Tobie, zrodzonemu z ust Rudry, przebywającemu w łonie Pralamby.

Verse 33

सर्वदेवनमस्कारादविघ्नं कुरु सर्वदा । एवं स्तुतस्तदा देवैर्महात्मा गणनायकः । अभिषिक्तश्च रुद्रस्य सोमस्यापत्यतां गतः ॥ २३.३३ ॥

Przez to pokłon wszystkim bogom, usuwaj przeszkody zawsze." Tak wychwalany wtedy przez bogów, wielkoduszny wódz gana został namaszczony i osiągnął status potomstwa Rudry i Somy.

Verse 34

एतच्चतुर्थ्यां संपन्नं गणाध्यक्षस्य पार्थिव । यतस्ततोऽयं महती तिथीनां परमा तिथिः ॥ २३.३४ ॥

O królu, ten obrzęd związany z Panem gana dokonuje się w czwarty dzień księżycowy; dlatego jest on uważany za wielki dzień, zaiste najważniejszy pośród dni księżycowych.

Verse 35

एतस्यां यस्तिलान् भुक्त्वा भक्त्या गणपतिं नृप । आराधयति तस्याशु तुष्यते नात्र संशयः ॥ २३.३५ ॥

O królu, kto w tym czasie spożywa ziarna sezamu i z nabożeństwem czci Ganapatiego, ten szybko zyskuje Jego przychylność; co do tego nie ma wątpliwości.

Verse 36

यश्चैतत् पठते स्तोत्रं यश्चैतच्छृणुयात् सदा । न तस्य विघ्ना जायन्ते न पापं सर्वथा नृप ॥ २३.३६ ॥

O królu, dla tego, kto recytuje ten hymn, i dla tego, kto go ustawicznie słucha, nie powstają żadne przeszkody i nie pozostaje dla niego żadna grzech w żadnym względzie.