Adhyaya 23: The Birth of Gaṇapati, the Emergence of the Vināyakas, and the Significance of the Fourth Lunar Day

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथं गणपतेर्जन्म मूर्तिमन्तं च सत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि धृतिकष्टं व्यवस्थितम् ॥ २३.१ ॥

പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സത്തമാ, ഗണപതിയുടെ ജനനം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു, അദ്ദേഹം എങ്ങനെ മൂർത്തിമാനായി? ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്ന എന്റെ ഈ സംശയം നീക്കുക.

Verse 2

महातपा उवाच । पूर्वं देवगणाः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः । कार्यारम्भं तथा चक्रुः सिध्यन्ते च न संशयः ॥ २३.२ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—പൂർവ്വകാലത്ത് എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും തപോധനരായ ഋഷിമാരും ഇതേവിധം പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു; സംശയമില്ലാതെ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

सन्मार्गवर्तिषु यथा सिद्ध्यन्ते विघ्नतः क्रियाः । असत्कारिषु सर्वेषु तद्वदेवमविघ्नतः ॥ २३.३ ॥

സന്മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്നവരുടെ പ്രവർത്തികൾ വിഘ്നങ്ങൾക്കിടയിലും സിദ്ധിയിലേക്കെത്തുന്നതുപോലെ, യഥോചിത സത്കാരം ചെയ്യാത്ത എല്ലാവരിലും അതുപോലെ തന്നേ—അവിഘ്നമായി.

Verse 4

ततो देवाः सपितरश्चिन्तयामासुरोजसा । असत्कार्येषु विघ्नार्थं सर्व एवासभ्यमन्त्रयन् ॥ २३.४ ॥

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും പിതൃഗണങ്ങളും ശക്തിയോടെ ആലോചിച്ചു; അനുചിത പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുവാൻ എല്ലാവരും ചേർന്ന് ഉപായം ആലോചിച്ചു.

Verse 5

ततस्तेषां तदा मन्त्रं कुर्वतस्त्रिदिवौकसाम् । बभूव बुद्धिर्गमने रुद्रं प्रति महात्मतिम् ॥ २३.५ ॥

അപ്പോൾ ത്രിദിവവാസികൾ മന്ത്രണം ചെയ്യുമ്പോൾ, മഹാത്മാവായ രുദ്രനോടു പോകുവാനുള്ള നിശ്ചയം അവരുടെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ചു.

Verse 6

ते तत्र रुद्रमागम्य कैलासनिलयं गुरुम् । ऊचुः सविनयं सर्वे प्रणिपातपुरःसरम् ॥ २३.६ ॥

അവിടെ കൈലാസനിവാസിയായ ഗുരുവായ രുദ്രനോടടുത്ത് ചെന്നു, എല്ലാവരും ആദ്യം നമസ്കരിച്ചു വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 7

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शूलपाणे त्रिलोचन । विघ्नार्थमविशिष्टानामुत्पादयितुमर्हसि ॥ २३.७ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവ, ശൂലപാണി ത്രിനേത്രാ! ഭേദമില്ലാതെ എല്ലാവർക്കും വിഘ്നനിവാരണാർത്ഥം ഒരു സത്തയെ പ്രാദുര്ഭവിപ്പിക്കണം।

Verse 8

एवमुक्तरस् तदा देवैर् भवः परमया मुदा । उमां निरीक्षयामास चक्षुषाऽनिमिषेण ह ॥ २३.८ ॥

ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭവൻ (ശിവൻ) പരമാനന്ദത്തോടെ ഉമാദേവിയെ കണ്ണിമയ്ക്കാതെ ദൃഷ്ടിയാൽ നിരീക്ഷിച്ചു।

Verse 9

देवानां सन्निधौ तस्य पश्यतो मां महात्मनः । चिन्ताऽभूद् व्योम्नि मूर्तिभ्यो दृश्यते केन हेतुना ॥ २३.९ ॥

ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ ആ മഹാത്മാവ് എന്നെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു—‘ആകാശത്തിൽ ഇത് മൂർത്തിരൂപങ്ങളായി എന്തുകൊണ്ട് ദൃശ്യമാകുന്നു?’

Verse 10

पृथिव्या विद्यते मूर्तिरपां मूर्तिस्तथैव च । तेजसः श्वसनस्यापि मूर्तिरेषा तु दृश्यते । आकाशं च कथं नेति मत्वा देवो जहास च ॥ २३.१० ॥

‘പൃഥ്വിക്ക് മൂർത്തിയുണ്ട്, ജലത്തിനും മൂർത്തിയുണ്ട്; അഗ്നിക്കും വായുവിന്നും പോലും മൂർത്തിരൂപം ദൃശ്യമാകുന്നു. എന്നാൽ ആകാശത്തെ എങ്ങനെ (മൂർത്തിയായി) ഗ്രഹിക്കാം?’—ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ദേവൻ ചിരിച്ചു।

Verse 11

ज्ञानशक्तिमुमां दृष्ट्वा यद् दृष्टं व्योम्नि शम्भुना । यच्चोक्तं ब्रह्मणा पूर्वं शरीरं तु शरीरिणाम ॥ २३.११ ॥

ഉമയെ ജ്ഞാനശക്തിരൂപമായി ദർശിച്ച്—ശംഭു ആകാശത്തിൽ കണ്ടതും, ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പ് പറഞ്ഞതും ഓർത്തപ്പോൾ—ഇത് ദേഹധാരികളുടെ ശരീരത്തെക്കുറിച്ചുതന്നെയാണെന്ന് (ബോധപ്പെട്ടു)।

Verse 12

यच्चापि हसितं तेन देवेन परमेष्ठिना । एतत्कार्यचतुष्केण पृथिव्यादिचतुष्वपि ॥ २३.१२ ॥

അതുപോലെ ആ ദേവനായ പരമേഷ്ഠി പ്രകടിപ്പിച്ച ഹാസ്യം, ഈ ചതുര്വിധ കര്‍മ്മസമൂഹത്തോടും ഭൂമി മുതലായ ചതുര്വിധ സമുച്ചയത്തോടും ബന്ധപ്പെട്ടതായി ഗ്രഹിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 13

मूर्त्तिमानतितेजस्वी हसतः परमेष्ठिनः । प्रदीप्तास्यो महादीप्तः कुमारो भासयन् दिशः । परमेष्ठिगुणैर्युक्तः साक्षाद् रुद्र इवापरः ॥ २३.१३ ॥

ഹസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന പരമേഷ്ഠിയിൽ നിന്ന് മూర్తിമാനായ അതിതേജസ്വിയായ കുമാരൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ജ്വലിക്കുന്ന മുഖത്തോടെ മഹാദീപ്തനായി ദിക്കുകളെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു; പരമേഷ്ഠിയുടെ ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനായ അവൻ സാക്ഷാൽ രുദ്രനുപോലെ, മറ്റൊരു രുദ്രനെന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 14

उत्पन्नमात्रो देवानां योषितः सप्रमोहयन् । कान्त्या दीप्त्या तथा मूर्त्या रूपेण च महात्मवान् ॥ २३.१४ ॥

ജനിച്ച ഉടൻ തന്നെ ആ മഹാത്മാവ് ദേവന്മാരുടെ സ്ത്രീകളെ മോഹിപ്പിച്ചു—തന്റെ കാന്തി, ദീപ്തി, മూర్తി, രൂപം എന്നിവയാൽ।

Verse 15

तं दृष्ट्वा परमं रूपं कुमारस्य महात्मनः । उमा अनिमेषनेत्राभ्यां तमपश्यत भामिनी ॥ २३.१५ ॥

മഹാത്മാവായ കുമാരന്റെ പരമരൂപം കണ്ടിട്ട്, ഭാമിനിയായ ഉമ ഇമചിമ്മാത്ത കണ്ണുകളാൽ അവനെയേ നിരന്തരം നോക്കി നിന്നു।

Verse 16

तं दृष्ट्वा कुपितो देवः स्त्रीभावं चञ्चलं तथा । मत्वा कुमाररूपं तु शोभनं मोहनं दृशाम् । ततः शशाप तं देवः स्त्रीशङ्कां परमेश्वरः ॥ २३.१६ ॥

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവൻ ക്രുദ്ധനായി; സ്ത്രീഭാവം ചഞ്ചലമാണെന്ന് കരുതി, കുമാരരൂപം ദൃഷ്ടിക്ക് ശോഭനവും മോഹനവും ആണെന്ന് വിചാരിച്ച്, പരമേശ്വരൻ അവനോട് ‘സ്ത്രീ-ശങ്ക’ എന്ന ശാപം ചൊല്ലി।

Verse 17

कुमार गजवक्त्रस्त्वं प्रलम्बजठरस्तथा । भविष्यसि तथा सर्पैरुपवीतगतिर्ध्रुवम् ॥ एवं शशाप तं देवस्तीव्रकोपसमन्वितः ॥ २३.१७ ॥

ഹേ കുമാരാ! നീ ഗജമുഖനും പ്രലംബ ജഠരവാനും ആകും; കൂടാതെ സർപ്പങ്ങളെ യജ്ഞോപവീതമായി നിശ്ചയമായി ധരിക്കും. ഇങ്ങനെ തീവ്രകോപത്തോടെ ദേവൻ അവനെ ശപിച്ചു.

Verse 18

अर्द्धकोट्या च रोमाणामात्मनोऽङ्गे त्रिलोचनः । कूपकास्वेदसलिलपूर्णशूलधरस्तथा । धुन्वन् शरीरमुत्थाय ततो देवो रुषान्वितः ॥ २३.१८ ॥

ത്രിലോചനൻ (ശിവൻ) തന്റെ ദേഹത്തിൽ അർദ്ധകോടി രോമങ്ങൾ ധരിച്ച്, വിയർപ്പുനീരാൽ നിറഞ്ഞ കൂപകമുള്ള ത്രിശൂലം വഹിച്ച്, ശരീരം കുലുക്കിക്കൊണ്ട് എഴുന്നേറ്റു; തുടർന്ന് ദേവൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞവനായി.

Verse 19

यथा यथा असौ स शरीरमाद्यं धुनोति देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिः । तथा तथा चाङ्गरुहाश्चकासुर्जलं क्षितौ संन्यपतंस्तथान्याः ॥ २३.१९ ॥

ത്രിശിഖാ അസ്ത്രം കൈയിൽ ധരിച്ച ദേവൻ തന്റെ ആദ്യശരീരം എത്ര എത്ര പ്രാവശ്യം കുലുക്കിയതോ, അത്ര അത്ര അവന്റെ അങ്കരോമങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു; മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ജലവും ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.

Verse 20

विनायकानेकविधा गजास्या स्तमालनिलाञ्जनसन्निकाशाः । उत्तस्थुरुच्चैर्विविधास्त्रहस्ता स्ततस्तु देवा मनसाकुलेन ॥ २३.२० ॥

അപ്പോൾ പലവിധ വിനായകർ—ഗജമുഖന്മാർ, തമാലവൃക്ഷത്തിന്റെ ശ്യാമവർണ്ണത്തെയും നീല അഞ്ജനത്തെയും പോലെ—വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ ധരിച്ചു ഉച്ചത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു; അതുകണ്ട് ദേവന്മാർ മനസ്സിൽ വ്യാകുലരായി.

Verse 21

किमेतदित्यद्भुतकर्मकारी ह्येकः करोत्यप्रतिमं महच्च । कार्यं सुराणां कृतमेतदिष्टं भवेदथैतं परितं कुतस्तत् ॥ २३.२१ ॥

“ഇതെന്ത്? അത്ഭുതകർമ്മം ചെയ്യുന്ന ഒരുത്തൻ തന്നെ മഹത്തായതും അപരിമിതവുമായ പ്രവർത്തി സാധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ദേവന്മാരുടെ ഇഷ്ടകാര്യമായി പൂർത്തിയായതായി തോന്നുന്നു; എന്നാൽ ഇതിന് വിപരീതം എങ്ങനെ സംഭവിക്കും, അത് എവിടെ നിന്നാണ് ഉദിക്കുക?”

Verse 22

दिवौकसां चिन्तयतां तथा तु विनायकैः क्ष्मा क्षुभिता बभूव । चतुर्मुखश्चाप्रतिमो विमानम् आरुह्य खे वाक्यमिदं जगाद ॥ २३.२२ ॥

ദേവലോകവാസികൾ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, വിനായകരാൽ ഭൂമി ക്ഷുബ്ധമായി. അപ്പോൾ ചതുര്മുഖനും അപരിമിതനുമായ ബ്രഹ്മാവ് വിമാനം കയറി ആകാശത്തിൽ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 23

धन्याः स्थ देवाः सुरनायकेन त्रिलोचनेनाद्भुतरूपिणा च । अनुगृहीताः परमेश्वरेण सुरद्विषां विघ्नकृतां नतौ च ॥ २३.२३ ॥

ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ ധന്യർ—അദ്ഭുതരൂപനായ ത്രിലോചന സുറനായകന്റെ കൃപയാലും പരമേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും. അവന്റെ നമസ്കാരത്താൽ തന്നെ ദേവദ്വേഷികൾ സൃഷ്ടിച്ച വിഘ്നങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.

Verse 24

इत्येवमुक्त्वा प्रपितामहस्तानुवाच देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिम् । यस्ते विभो वक्त्रसमुद्भवः प्रभुर्विनायकानां भवतु त्विमेऽनुगाः ॥ २३.२४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പ്രപിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ത്രിശിഖാ ആയുധം ധരിച്ച ദേവനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, നിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനും വിനായകരുടെ പ്രഭുവുമായവൻ, നിന്റെ ഈ അനുചരന്മാരുടെ നേതാവാകട്ടെ.”

Verse 25

भवांस्तथा । अस्यात्मवरेण चाम्बरे त्वया चतुष्वस्तु शरीरचारी । आकाशमेतद् बहुधा व्यवस्थितं त्वया वरेण्यः कृत एव नान्यः ॥ २३.२५ ॥

നീയും നിന്റെ സ്വാഭാവിക ശ്രേഷ്ഠതയാൽ ആകാശത്തിൽ നാലുവിധമായി ദേഹധാരിയായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഹേ വരണീയാ, ഈ ആകാശവ്യാപ്തി പല രൂപങ്ങളിൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനെ നിർമ്മിച്ചത് നീയേ, മറ്റാരുമല്ല.

Verse 26

प्रभोर्भव त्वं प्रतिमास्त्रपाणिना इमानि चास्त्राणि वरांश्च देहि । इत्येवमुक्त्वा ।अधिगते पितामहे त्रिलोचनश्चात्मभवं जगाद ॥ २३.२६ ॥

“ആയുധചിഹ്നം ധരിച്ച് പ്രഭുരൂപമായി പ്രത്യക്ഷനാകുക; ഈ ആയുധങ്ങളും വരങ്ങളും ദാനം ചെയ്യുക.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, പിതാമഹനെ സമീപിച്ചപ്പോൾ ത്രിലോചനൻ ആത്മഭവൻ (സ്വയംഭൂ)നെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 27

विनायको विघ्नकरो गजास्यो गणेशनामा च भवस्य पुत्रः । एते च सर्वे तव यान्तु भृत्या विनायकाः क्रूरदृष्टिः प्रचण्डाः । उच्छुष्मदानादिविवृद्धदेहाः कार्येषु सिद्धिं प्रतिपादयन्तः ॥ २३.२७ ॥

അവൻ വിനായകൻ, വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ഗജമുഖൻ, ഗണേശൻ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ, ഭവൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ പുത്രൻ. നിന്റെ ഈ എല്ലാ ഭൃത്യന്മാരായ വിനായകർ—ക്രൂരദൃഷ്ടിയുള്ളവരും പ്രചണ്ഡരുമായവർ—പുറപ്പെടട്ടെ; ഉച്ചുഷ്മം, ദാനം മുതലായവകൊണ്ട് ദേഹവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച് കാര്യങ്ങളിൽ സിദ്ധി സ്ഥാപിക്കട്ടെ।

Verse 28

भवांश्च देवेषु तथा मखेषु कार्येषु चान्येषु महानुभावात् । अग्रेषु पूजां लभतेऽन्यथा च विनाशयिष्यस्यथ कार्यसिद्धिम् ॥ २३.२८ ॥

നിന്റെ മഹാനുഭാവത്വം മൂലം ദേവന്മാരിൽ, യാഗങ്ങളിൽ, മറ്റു കാര്യങ്ങളിലും നീ അഗ്രപൂജ ലഭിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ നീ തന്നെ ആ കാര്യസിദ്ധിയെ നിശ്ചയമായി നശിപ്പിക്കും.

Verse 29

इत्येवमुक्त्वा परमेश्वरेण सुरैः समं काञ्चनकुम्भसंस्थैः । जलैस्तथासावभिषिक्तगात्रो रराज राजेन्द्र विनायकानाम् ॥ २३.२९ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പരമേശ്വരൻ ദേവന്മാരോടുകൂടെ സ്വർണ്ണകുംഭങ്ങളിൽ ഉള്ള ജലങ്ങളാൽ അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അഭിഷേകജലത്തിൽ സ്നാതമായ ദേഹത്തോടെ അവൻ വിനായകരിൽ അഗ്രഗണ്യനായി ദീപ്തിമാനായി.

Verse 30

दृष्ट्वाऽभिषिच्यमानं तु देवास्तं गणनायकम् । तुष्टुवुः प्रयताः सर्वे त्रिशूलास्त्रस्य सन्निधौ ॥ २३.३० ॥

അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഗണനായകനെ കണ്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും സംയതരായി ത്രിശൂലാസ്ത്രത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 31

देवा ऊचुः । नमस्ते गजवक्त्राय नमस्ते गणनायक । विनायक नमस्तेऽस्तु नमस्ते चण्डविक्रम ॥ २३.३१ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഹേ ഗജവക്ത്രാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ഗണനായകാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ വിനായകാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ചണ്ഡവിക്രമാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 32

नमोऽस्तु ते विघ्नकर्त्रे नमस्ते सर्पमेखल । नमस्ते रुद्रवक्त्रोत्थ प्रलम्बजठराश्रित ॥ २३.३२ ॥

ഹേ വിഘ്നകർത്താവേ (വിഘ്നനിവാരകനേ), നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ സർപ്പമേഖലധാരീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ രുദ്രമുഖോത്ഭവ, പ്രലംബന്റെ ഉദരത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 33

सर्वदेवनमस्कारादविघ्नं कुरु सर्वदा । एवं स्तुतस्तदा देवैर्महात्मा गणनायकः । अभिषिक्तश्च रुद्रस्य सोमस्यापत्यतां गतः ॥ २३.३३ ॥

“സകല ദേവന്മാർക്കുള്ള ഈ നമസ്കാരത്താൽ നീ എപ്പോഴും നിർവിഘ്നമാക്കുക.” ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ഗണനായകൻ അന്ന് അഭിഷിക്തനായി, രുദ്രനും സോമനും ഉള്ള അപത്യസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 34

एतच्चतुर्थ्यां संपन्नं गणाध्यक्षस्य पार्थिव । यतस्ततोऽयं महती तिथीनां परमा तिथिः ॥ २३.३४ ॥

ഹേ പാർത്ഥിവ (രാജാവേ), ഗണാധ്യക്ഷനെ സംബന്ധിച്ച ഈ (വ്രതം/കർമ്മം) ചതുര്ഥിയിലാണ് സമ്പന്നമാകുന്നത്; അതുകൊണ്ട് ഇത് മഹത്തായ തിഥി—തിഥികളിൽ പരമ തിഥി—എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 35

एतस्यां यस्तिलान् भुक्त्वा भक्त्या गणपतिं नृप । आराधयति तस्याशु तुष्यते नात्र संशयः ॥ २३.३५ ॥

ഹേ നൃപ, ഈ (തിഥി/വ്രത)യിൽ എള്ള് ഭുജിച്ച് ഭക്തിയോടെ ഗണപതിയെ ആരാധിക്കുന്നവനോട് അദ്ദേഹം शीഘ്രം പ്രസന്നനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 36

यश्चैतत् पठते स्तोत्रं यश्चैतच्छृणुयात् सदा । न तस्य विघ्ना जायन्ते न पापं सर्वथा नृप ॥ २३.३६ ॥

ഹേ നൃപ, ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും ഇതു എപ്പോഴും ശ്രവിക്കുന്നവനും—അവർക്കു വിഘ്നങ്ങൾ ജനിക്കുകയില്ല; യാതൊരു വിധത്തിലും പാപം അവശേഷിക്കുകയുമില്ല.