Adhyaya 2: Cosmogony and the Ninefold Creation: Rudra’s Origin and the Prelude to the Sāvitrī-Veda Narrative

Verse 1

सूत उवाच । ततस्तुष्टो हरिर्भक्त्या धरण्यात्मशरीरगाम् । मायां प्रकाश्य तेनैव स्थितो वाराहमूर्त्तिना ॥ २.१ ॥

Sūta rzekł: Wtedy Hari, zadowolony z pobożności, objawił swoją māyę wobec Ziemi, której ciało jest Jego własnym ciałem, i dzięki tej mocy pozostał objawiony w formie Varāhy.

Verse 2

जगाद किं ते सुश्रोणि प्रश्नमेनं सुदुर्लभम् । कथयामि पुराणस्य विषयं सर्वशास्त्रतः ॥ २.२ ॥

Rzekł: "Czym jest to niezwykle rzadkie pytanie twoje, o piękno bioder? Wyjaśnię treść Purāṇy w sposób zgodny ze wszystkimi śāstrami."

Verse 3

पुराणानां हि सर्वेषामयं साधारणः स्मृतः । श्लोकं धराणि निश्चित्य निःशेषं त्वं पुनः श्रृणु ॥ २.३ ॥

Wśród wszystkich Puran ta jest pamiętana jako zasada ogólna. Dlatego, o Ziemio, po zrozumieniu znaczenia śloki, słuchaj ponownie - w pełni, niczego nie pomijając.

Verse 4

श्रीवराह उवाच । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ २.४ ॥

Śrī Varāha rzekł: Stworzenie (sarga), odtworzenie (pratisarga), linie rodowe (vaṃśa), cykle Manwantara Manów oraz opowieści następujące po tych liniach (vaṃśānucarita) - zaprawdę, Purana jest określona przez te pięć cech.

Verse 5

आदिसर्गमहं तावत् कथयामि वरानने । यस्मादारभ्य देवानां राज्ञां चरितमेव च । ज्ञायते चतुरंशश्च परमात्मा सनातनः ॥ २.५ ॥

Teraz opowiem o pierwotnym stworzeniu (ādi-sarga), o o pięknolica - począwszy od którego czyny bogów i narracje królów są rozumiane; a dzięki temu odwieczna Najwyższa Dusza, Paramātman, jest poznawana w czterech aspektach.

Verse 6

आदावहं व्योम महत् ततोऽणुं—रेकैव मत्तः प्रबभूव बुद्धिः । त्रिधा तु सा सत्त्व-रजस्-तमोभिः पृथक्पृथक्तत्त्व-रूपैरुपेता ॥ २.६ ॥

Na początku stałem się rozległą przestrzenią (vyoma); potem Wielką Zasadą (mahat), a następnie atomem (aṇu). Ze mnie samego powstała jedyna buddhi (intelekt). Lecz ta buddhi jest trójaka - obdarzona sattwą, radżasem i tamasem - każda przyjmując odrębne formy jako zasady (tattwy).

Verse 7

तस्मिंस्त्रिकेऽहं तमसो महान् स सदोच्यते सर्वविदां प्रधानः । उतस्मादपि क्षेत्रविदूर्जितोऽभूद् बभूव बुद्धिस्तु ततो बभूव ॥ २.७ ॥

Wewnątrz tej triady jestem nazywany Wielkim (Mahān), powstałym z ciemności (tamas); jestem również określany jako Rzeczywistość (sat), najważniejszy wśród wszystkich znawców. Z tego ponadto powstał znawca pola (kṣetrajña), obdarzony energią; a następnie buddhi (intelekt) powstała.

Verse 8

तस्मात्तु तेभ्यः श्रवणादिहेतवस् ततोऽक्षमाला जगतो व्यवस्थिताः । भूतैर्गतैरेव च पिण्डमूर्तिर् मया भद्रे विहिता त्वात्मनैव ॥ २.८ ॥

Dlatego z tych zasad powstają przyczyny słuchu i innych zmysłów; z tego, zagregowanie świata jest ustanowione w należytym porządku. I ucieleśniona, złożona forma - poprzez żywioły w ich rozwoju - została ułożona przeze mnie, o pomyślna, również przez twoją własną jaźń.

Verse 9

शून्यं त्वासीत् तत्र शब्दस्तु खं च तस्माद् वायुस् तत एवाऽनु तेजः । तस्माद् आपस् तत एवाऽनु देवि मया सृष्टा भवती भूतधात्री ॥ २.९ ॥

Była pustka; w niej powstały dźwięk i przestrzeń. Z tego wyłonił się wiatr, a z tego, następnie, ogień. Z tego powstała woda; a potem, o Bogini, zostałaś stworzona przeze mnie - ty, która nosisz i podtrzymujesz istoty.

Verse 10

योगे पृथिव्या जलवत् ततोऽपि सबुद्बुदं कललं त्वण्डमेव । तस्मिन् प्रवृत्ते द्विगतेऽहमासीदापोमयश्चात्मनात्मानमादौ ॥ २.१० ॥

Gdy ziemia była w jogicznym skupieniu, stała się jak woda; i wtedy powstała pełna bąbelków, lepka masa - zaprawdę, jajo. Gdy to kosmiczne jajo zaczęło się rozwijać i stało się dwoiste, na początku istniałem, składający się z wód, ustanawiając samego siebie przez własną jaźń.

Verse 11

सृष्ट्वा नारास्ता अथो तत्र चाहं येन स्यान्मे नाम नारायणेतिः । कल्पे कल्पे तत्र संयामि भूयः सुप्तस्य मे नाभिजः स्याद्यथाद्यः ॥ २.११ ॥

Stworzywszy wody (nārāḥ), wtedy ja sam przebywam tam, aby moje imię mogło być 'Nārāyaṇa'. W każdym eonie (kalpa) ponownie gromadzę i wycofuję stworzenie tam; i, jak na początku, z mojego pępka powstaje lotosourodzony Brahmā, gdy leżę w jogicznym śnie.

Verse 12

एवंभूतस्य मे देवि नाभिपद्मे चतुर्मुखः । उत्तस्थौ स मया प्रोक्तः प्रजाः सृज महामते ॥ २.१२ ॥

O Bogini, gdy byłem w takim stanie, czterolica istota powstała na lotosie mojego pępka. Wtedy zwróciłem się do niego: 'O wielkoumy, stwórz istoty.'

Verse 13

एवमुक्त्वा तिरोभावं गतोऽहं सोऽपि चिन्तयन् । आस्ते यावज्जगद्धात्री नाध्यगच्छत किञ्चन ॥ २.१३ ॥

Tak przemówiwszy, wycofałem się i zniknąłem z oczu; a on również, pogrążony w kontemplacji, pozostał tam. Jak długo Jagaddhātrī, Podtrzymująca świat, trwała, on nie doszedł do żadnego wniosku.

Verse 14

तावत् तस्य महारोषो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। सम्भूय तेन बालः स्यादङ्के रोषात्मसम्भवः॥ २.१४ ॥

Wtedy wielki gniew Brahmy, którego źródło jest niewidoczne, zgromadził się i przybrał formę; z niego powstało dziecko, siedzące na jego kolanach, zrodzone z samej istoty gniewu.

Verse 15

यो रुदन् वारितस्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । ब्रवीति नाम मे देहि तस्य रुद्रेति सो ददौ ॥ २.१५ ॥

Gdy on płakał, został powstrzymany przez owego Brahmę, którego forma była niewidoczna. On rzekł: "Daj mi imię." Jemu wtedy Brahma nadał imię "Rudra."

Verse 16

सोऽपि तेन सृजस्वेति प्रोक्तो लोकमिमं शुभे । अशक्तः सोऽथ सलिले ममज्ज तपसे धृतः ॥ २.१६ ॥

O pomyślna, nawet jemu zostało powiedziane: "Stwórz ten świat"; lecz nie będąc w stanie, zanurzył się w wodach, niewzruszony w ascezie (tapas).

Verse 17

तस्मिन् सलिलमग्ने तु पुनरन्यं प्रजापतिम् । ब्रह्मा ससर्ज भूतेषु दक्षिणाङ्गुष्ठतो वरम् ॥ वामे चैव तथाङ्गुष्ठे तस्य पत्नीमथासृजत् ॥ २.१७ ॥

Gdy świat był zanurzony w tych wodach, Brahma ponownie stworzył innego Prajāpati wśród istot żywych: ze swego prawego kciuka wyłonił doskonałego; a podobnie, ze swego lewego kciuga stworzył wtedy jego żonę.

Verse 18

स तस्यां जनयामास मनुं स्वायम्भुवं प्रभुः । तस्मात् संभाविता सृष्टिः प्रजानां ब्रह्मणा पुरा ॥ २.१८ ॥

Wtedy Pan sprawił, że w niej narodził się Svāyambhuva Manu; od niego, w dawnych czasach, Brahma wprowadził w ruch powstawanie wszystkich stworzeń.

Verse 19

धरण्युवाच । विस्तरेण ममाचक्ष्व आदिसर्गं सुरेश्वर । ब्रह्मा नारायणाख्योऽयं कल्पादौ चाभवद् यथा ॥ २.१९ ॥

Dharāṇī (Ziemia) rzekła: "Wyjaśnij mi szczegółowo, o Panie bogów, pierwotne stworzenie, jak, na początku kalpy, ten Brahma stał się znany jako Nārāyaṇa."

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । ससर्ज सर्वभूतानि यथा नारायणात्मकः । कथ्यमानं मया देवि तदशेषं क्षिते शृणु ॥ २.२० ॥

Błogosławiony Pan rzekł: "On wydał wszystkie istoty zgodnie z zasadą, której istotą jest Nārāyaṇa. O Bogini, o Kṣiti (Ziemio), wysłuchaj tego w całości, gdy ja to wyjaśniam."

Verse 21

गतकल्पावसाने तु निशि सुप्तोत्थितः शुभे । सत्त्वोद्रिक्तस्तथा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत ॥ २.२१ ॥

Na zakończeniu minionej kalpy, o pomyślna, Brahma, obudzony ze snu w nocy i z przewagą sattwy, ujrzał świat jako pustkę.

Verse 22

नारायणः परोऽचिन्त्यः पराणामपि पूर्वजः । ब्रह्मस्वरूपी भगवाननादिः सर्वसम्भवः ॥ २.२२ ॥

Nārāyaṇa jest najwyższy i niepojęty, praojcem nawet wywyższonych; Błogosławiony Pan, którego naturą jest Brahman, bez początku, jest źródłem, z którego wszystkie istoty powstają.

Verse 23

इदं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति । ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ॥ २.२३ ॥

Również tutaj przytaczają ten wers skierowany do Nārāyaṇy: "Bóstwo, którego istotą jest sam Brahman, źródło i rozpuszczenie świata."

Verse 24

आपो नाराः इति प्रोक्ताः आपो वै नरसूनवः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥ २.२४ ॥

"Wody nazywane są 'nārā'; zaprawdę, wody są powiedziane być potomstwem Nary. Dawniej były one jego 'ayana' (przybytkiem); dlatego jest on pamiętany jako Nārāyaṇa."

Verse 25

सृष्टिं चिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा । अबुद्धिपूर्वकस्तस्य प्रादुर्भूतस्तमोमयः ॥ २.२५ ॥

Gdy rozmyślał o stworzeniu, tak jak niegdyś na początku kalp, zanim powstało jasne rozeznanie, objawił mu się stan złożony z ciemności, zdominowany przez tamas.

Verse 26

तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रो ह्यन्धसंज्ञितः । अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः ॥ २.२६ ॥

Ciemność (tamas), ułuda (moha), wielka ułuda (mahāmoha) oraz stan zwany tāmisra, określany też mianem andhasa, ta pięcioczłonowa forma niewiedzy (avidyā) objawiła się od Wielkodusznego.

Verse 27

पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतोऽप्रतिबोधवान् । बहिरन्तोऽप्रकाशश्च संवृतात्मा नगात्मकोः । स मुख्यसर्गो विज्ञेयः सर्गविद्भिर्विचक्षणैः ॥ २.२७ ॥

Stworzenie ustanowione jest w pięciakiej formie: jako ten, kto medytuje, lecz pozbawiony jest jawnej świadomości; nieoświetlone na zewnątrz i wewnątrz; z własną naturą zasłoniętą; i noszące cechy bezwładu. Rozumni znawcy stworzenia powinni rozumieć to jako główne, fundamentalne stworzenie.

Verse 28

पुनरन्यदभूत् तस्य ध्यायतः सर्गमुत्तमम्। तिर्यक्स्रोतस्तु वै यस्मात् तिर्यक्स्रोतस्तु वै स्मृतः॥ २.२८ ॥

Następnie, gdy rozmyślał o doskonałym akcie stworzenia, powstała inna kategoria. Ponieważ jej prąd (srotas) płynie poziomo, jest ona pamiętana jako 'tiryak-srotas', poziomo płynący porządek istot.

Verse 29

पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणस्तु ते। तमप्यसाधकं मत्वा तिर्यक्स्रोतं चतुर्मुखः॥ २.२९ ॥

Te zaczynające się od zwierząt są dobrze znane; one zaprawdę podejmują błądzące ścieżki. Uznawszy ten stan za niesprzyjający osiągnięciu celu, czterolici Brahmā zaklasyfikował go jako 'tiryak-srotas', poziomo płynący porządek istot.

Verse 30

ऊर्ध्वस्रोतस्त्रिधा यस्तु सात्त्विको धर्मवर्तनः । ततोऽर्ध्वचारीणो देवाः सर्वगर्भसमुद्भवाः ॥ २.३० ॥

Lecz klasa znana jako 'w górę płynący prąd' (ūrdhva-srotas), w trójpodziale, sāttvika i postępująca zgodnie z dharmą, z niej powstają bogowie, którzy wznoszą się w górę, zrodzeni z każdego łona, to jest ze wszystkich sposobów płodzenia.

Verse 31

ते सुखप्रीतिवहुला बहिरन्तस्त्वनावृताः । तस्मिन् सर्गेऽभवत् प्रीतिर्निष्पद्यन्ते प्रजास्तदा ॥ २.३० ॥

Byli oni obfitujący w wygodę i zadowolenie, niezasłonięci zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz. W tamtej fazie stworzenia powstała rozkosz, i wtedy istoty objawiły się.

Verse 32

तदा सृष्ट्वाऽन्यसर्गं तु तदा दध्यौ प्रजापतिः । असाधकांस्तु तान् मत्वा मुख्यसर्गादिसंभवान् ॥ २.३१ ॥

Wtedy, stworzywszy inne (wtórne) stworzenie, Prajāpati rozmyślał. Uznawszy te istoty, powstałe ze stworzenia głównego i jego początkowych etapów, za nieskuteczne i nieprzystosowane do zamierzonego celu, rozważał dalej.

Verse 33

ततः स चिन्तयामास अर्वाक्स्रोतस्तु स प्रभुः । अर्वाक्स्रोतसि चोत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः ॥ २.३२ ॥

Wtedy ów Pan rozmyślał nad 'arvāksrotas', prądem lub stanem płynącym w dół. Istoty ludzkie, które powstały w arvāksrotas, są uważane za sādhaków, czyli praktykujących i dążących.

Verse 34

ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः । तस्मात् तु दुःखः बहुला भूयोभूयश्च कारिणः ॥ २.३३ ॥

A te stany obfitują w iluminację, lecz zmieszane są z ciemnością i zdominowane przez rajas; dlatego przynoszą cierpienie w wielkiej mierze, raz po raz.

Verse 35

इत्येते कथिताः सर्गाः षडेते सुभगे तव । प्रथमो महतः सर्गस्तन्मात्राणि द्वितीयकः ॥ २.३४ ॥

Tak oto, o pomyślna, opisano ci te sześć emanacji, sargas. Pierwsza jest emanacja zaczynająca się od Mahat, Wielkiej Zasady, a druga to emanacja subtelnych żywiołów, tanmātr.

Verse 36

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः । इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः ॥ २.३५ ॥

Trzecie stworzenie znane jest jako vaikārika, również pamiętane jako aindriyaka, stworzenie oparte na zmysłach. Tak oto to pierwotne, prākṛta stworzenie przejawia się z buddhi, intelektem, jako swą poprzedzającą zasadą.

Verse 37

मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्याः वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतश्च यः प्रोक्तस्तैऱ्यक्स्रोतः स उच्यते ॥ २.३६ ॥

Czwarte stworzenie zwane jest stworzeniem głównym; istoty nieruchome, rośliny i utrwalone formy życia, pamiętane są jako 'główne'. A prąd stworzenia opisany jako płynący 'poziomo' nazywany jest tairyaksrota, prądem poprzecznym.

Verse 38

तथोर्ध्वस्रोतसां श्रेष्ठः सप्तमः स तु मानवः । अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः ॥ २.३७ ॥

Tak oto wśród istot 'płynących w górę', ūrdhva-srotas, siódme, a zarazem najprzedniejsze, jest stworzenie ludzkie. Ósme stworzenie to 'anugraha', stworzenie łaski i dobroczynnej przychylności; mówi się, że jest zarówno sāttvika, jak i tāmasa.

Verse 39

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः ॥ २.३८ ॥

Te pięć pamiętanych jest jako stworzenia 'vaikṛta', zmienione i pochodne, podczas gdy trzy pamiętane są jako stworzenia 'prākṛta', pierwotne. Co więcej, prākṛta i vaikṛta wzięte razem, wraz ze stworzeniem 'Kaumāra', pamiętane są jako dziewiąte.

Verse 40

इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः । प्राकृताः वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः ॥ इत्येते कथिताः सर्गाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २.३९ ॥

Tak oto wyjaśniono te dziewięć stworzeń Prajāpatiego, zarówno prākṛta, jak i vaikṛta, jako fundamentalne przyczyny świata. Tak opisano te stworzenia; co innego pragniesz usłyszeć?

Verse 41

धरण्युवाच । नवधा सृष्टिरुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कथं सा ववृधे देव एतन्मे कथयाच्युत ॥ २.४० ॥

Dharā, Ziemia, rzekła: 'Dziewięciorakie stworzenie powstało z Brahmā, którego źródło jest nieprzejawione. Jak to stworzenie wzrastało i rozszerzało się, o boże? Powiedz mi to, o Acyuta.'

Verse 42

श्रीवराह उवाच । प्रथमं ब्रह्मणा सृष्टा रुद्राद्यास्तु तपोधनाः । सनकादयस्ततः सृष्टा मरीच्यादय एव च ॥ २.४१ ॥

Śrī Varāha rzekł: 'Najpierw Brahmā stworzył istoty bogate w moc ascezy, tapo-dhana, poczynając od Rudry i pozostałych. Następnie stworzył Sanakę i innych, a także Marīciego i pozostałych.'

Verse 43

मरीचिरत्रिश्च तथा अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च महातेजाः प्रचेता भृगुरेव च । नारदो दशमश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः ॥ २.४२ ॥

Marīci i Atri, a także Aṅgiras, Pulaha i Kratu; oraz Pulastya o wielkiej świetności; Pracetas i Bhṛgu również; Nārada jako dziesiąty; oraz Vasiṣṭha, wielki asceta.

Verse 44

सनकादयो निवृत्त्याख्ये तेन धर्मे प्रयोजिताः । प्रवृत्त्याख्ये मरीच्याद्या मुक्त्वैकं नारदं मुनिम् ॥ २.४३ ॥

Sanaka i inni zostali przez niego zaangażowani w dharmę znaną jako "wycofanie" (nivṛtti). Marīci i inni mędrcy zostali zaangażowani w dharmę znaną jako "światowa działalność" (pravṛtti), z jedynym wyjątkiem mędrca Nārady.

Verse 45

योऽसौ प्रजापतिस्त्वाद्यो दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः । तस्यादौ तत्र वंशेन जगदेतच्चराचरम् ॥ २.४४ ॥

Ten prapoczątkowy Prajāpati, zrodzony z prawego kciuka, na początku, z niego i przez ten ród, ten cały świat istot ruchomych i nieruchomych powstał.

Verse 46

देवाश्च दानवाश्चैव गन्धर्वोरगपक्षिणः । सर्वे दक्षस्य कन्यासु जाताः परमधार्मिकाः ॥ २.४५ ॥

Bogowie i Dānavowie, jak również Gandharvowie, węże i ptaki, wszyscy oni narodzili się z córek Dakṣy, będąc opisywanymi jako najwyżściej zharmonizowani z dharmą.

Verse 47

योऽसौ रुद्रेति विख्यातः पुत्रः क्रोधसमुद्भवः । भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् परमेष्ठिनः ॥ २.४६ ॥

Ten syn, sławny imieniem "Rudra", powstał z gniewu; z czoła Parameṣṭhina (najwyższego praojca), z bruzdy utworzonej przez zmarszczenie jego brwi.

Verse 48

अर्द्धनारीनरवपुः प्रचण्डोऽतिभयङ्करः । विभजात्मानमित्युक्तो ब्रह्मणाऽन्तर्दधे पुनः ॥ २.४७ ॥

Posiadając ciało pół kobiety i pół mężczyzny, groźny i nadzwyczaj przerażający, tak zwrócony przez Brahmę, "podziel samego siebie," on ponownie zniknął z oczu.

Verse 49

तथोक्तोऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं चकार सः । बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः । ततस्त्वेकादश ख्याता रुद्रा ब्रह्मसमुद्भवाः ॥ २.४८ ॥

Tak pouczony, uczynił się dwoistym, jako żeńskość i męskość. Następnie podzielił zasadę męską na dziesięć części, a także na jedną część. Z tego jedenaście Rudrów stało się znanych, powstałych z Brahmā.

Verse 50

अयमुद्देशतः प्रोक्तो रुद्रसर्गो मयाऽनघे । इदानीं युगमाहात्म्यं कथयामि समासतः ॥ २.४९ ॥

To stworzenie Rudry zostało przeze mnie przedstawione w zarysie, o nienaganny. Teraz opowiem, w skrócie, o wielkości jug (wieków świata).

Verse 51

कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिश्चेति चतुर्युगम् । एतस्मिन्ये महासत्त्वा राजानो भूरिदक्षिणाः । देवासुराश्च यं चक्रुर्धर्मं कर्म च तच्छृणु ॥ २.५० ॥

Kṛta, Tretā, Dvāpara i Kali, te cztery tworzą czterokrotny cykl wieków (caturyuga). W tym cyklu byli wielkoduszni królowie, obfici w dary (dakṣiṇā). A dharmę i działanie rytualne (karma), które bogowie i asury ustanowili, posłuchaj o tym.

Verse 52

आसीत् प्रथमकल्पे तु मनुः स्वायम्भुवः पुरा । तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे अतिमानुषचेष्टितम् । प्रियव्रतोत्तानपादनामानं धर्मवत्सलम् ॥ २.५१ ॥

W pierwszym eonie, dawno temu, był Manu Svāyambhuva. Jemu urodzili się dwaj synowie, wyróżniający się czynami ponad zwykłą ludzką miarę, Priyavrata i Uttānapāda, obaj oddani dharmie.

Verse 53

तत्र प्रियव्रतो राजा महायज्वा तपोबलः । स चेष्ट्वा विविधैर्यज्ञैर्विपुलैर्भूरिदक्षिणैः ॥ २.५२ ॥

Tam król Priyavrata, potężny dzięki mocy ascezy i słynny jako wielki wykonawca ofiar, po przeprowadzeniu różnych jadźń o rozległym zasięgu i towarzyszących obfitych darach kapłańskich, podążał w należytym porządku.

Verse 54

सप्तद्वीपेषु संस्थाप्य भरतादीन् सुतान् निजान् । स्वयँ विशालां वरदां गत्वा तेपे महत् तपः ॥ २.५३ ॥

Po ustanowieniu swoich własnych synów, począwszy od Bharaty, w całych siedmiu dwipach, on sam udał się do Viśālā, miejsca obdarowującego błogosławieństwami, i podjął wielką ascezę.

Verse 55

तस्मिन् स्थितस्य तपसि राज्ञो वै चक्रवर्त्तिनः । उपेयाद् नारदस्तत्र दिदृक्षुर्धर्मचारिणम् ॥ २.५४ ॥

Gdy ów cakrawartin król trwał niewzruszenie w ascezie, Nārada przybył tam, pragnąc ujrzeć tego, który praktykował dharmę.

Verse 56

स दृष्ट्वा नारदं व्योम्नि ज्वलद्भास्करतेजसम् । अभ्युत्थानेन राजेन्द्र उत्तस्थौ हर्षितस्तदा ॥ २.५५ ॥

Ujrzawszy Nāradę na niebie, lśniącego blaskiem jak jaśniejące słońce, król, o najlepszy z królów, powstał natychmiast w czci, rad w tym momencie.

Verse 57

तस्यासनं च पाद्यं च सम्यक् तस्य निवेद्य वै । स्वागतातिभिरालापैः परस्परमवोचताम् । कथान्ते नारदं राजा पप्रच्छ ब्रह्मवादिनम् ॥ २.५६ ॥

Po należytym zaoferowaniu mu miejsca i wody do obmycia stóp oraz po wymianie uprzejmych słów powitania, na zakończenie rozmowy król zapytał Nāradę, wykładacza świętej wiedzy.

Verse 58

प्रियव्रत उवाच । भगवन् किञ्चिदाश्चर्यमेतस्मिन् कृतसंज्ञिते । युगे दृष्टं श्रुतं वापि तन्मे कथय नारद ॥ २.५७ ॥

Priyavrata rzekł: O Błogosławiony, w tym wieku znanym jako Krita Juga, jeśli coś cudownego zostało widziane lub nawet usłyszane, opowiedz mi o tym, o Nārado.

Verse 59

नारद उवाच । आश्चर्यमेकं दृष्टं मे तच्छृणुष्व प्रियव्रत । ह्यस्तनेऽहनि राजेन्द्र श्वेताख्यं गतवानहम् । द्वीपं तत्र सरो दृष्टं फुल्लपङ्कजमालिनम् ॥ २.५८ ॥

Nārada rzekł: Widziałem coś cudownego, posłuchaj, o Priyavrato. Wczoraj, o najlepszy z królów, udałem się na wyspę zwaną Śweta. Tam ujrzałem jezioro przyozdobione girlandami w pełni rozkwitłych lotosów.

Verse 60

सरसस्तस्य तीरे तु कुमारिं पृथुलोचनाम् । दृष्ट्वाहं विस्मयापन्नस्तां कन्यामायतॆक्षणाम् ॥ २.५९ ॥

Wtedy na brzegu tego jeziora, ujrzawszy dziewczynę o szerokich oczach, pannę o długich, rozległych spojrzeniach, zostałem napełniony zdumieniem.

Verse 61

पृच्छितवानस्मि राजेन्द्र तदा मधुरभाषिणीम् । का असि भद्रे कथं वा असि किं वा कार्यमिह त्वया । कर्तव्यं चारुसर्वाङ्गि तन्ममाचक्ष्व शोभने ॥ २.६० ॥

O najlepszy z królów, zapytałem wtedy tę słodko mówiącą kobietę: Kim jesteś, pomyślna? Jak się masz? I jakie zadanie ma być tu wykonane przez ciebie? O piękna o wdzięcznych członkach, powiedz mi, co ma być uczynione.

Verse 62

एवमुक्ता मया सा हि मां दृष्ट्वाऽनिमिषेक्षणा । स्मृत्वा तूष्णीं स्थिता यावत् तावन्मे ज्ञानमुत्तमम् ॥ २.६१ ॥

Tak przeze mnie zapytana, ona, patrząc na mnie niewzruszonym spojrzeniem, przypomniała sobie i stała w milczeniu tak długo, jak to trwało; w tym czasie moja najwyższa wiedza pozostawała obecna.

Verse 63

विस्मृतं सर्ववेदाश्च सर्वशास्त्राणि चैव ह । योगशास्त्राणि शिक्षाश्च वेदानां स्मृतयस्तथा ॥ २.६२ ॥

Wszystkie Wedy zostały zapomniane, a podobnie wszystkie śastry; traktaty o jodze oraz dyscyplina Śikṣy (fonetyki) również, a także smryti związane z Wedami.

Verse 64

सर्वं दृष्ट्वैव मे राजन् कुमार्यापहृतं क्षणात् । ततोऽहं विस्मयार्विष्टश्चिन्ताशोकसमन्वितः ॥ २.६३ ॥

O Królu, ujrzawszy wszystko, odkryłem, że dziewica została porwana w jednej chwili. Wtedy ogarnęło mnie zdumienie, połączone z niepokojem i smutkiem.

Verse 65

तामेव शरणं गत्वा यावत् पश्यामि पार्थिव । तावद् दिव्यः पुमांस्तस्याः शरीरे समदृश्यत ॥ २.६४ ॥

Uciekając się do niej samej jako do schronienia, obserwowałem, o królu; i przez ten właśnie czas w jej ciele ukazał się promienny mężczyzna.

Verse 66

तस्यापि पांसो हृदये त्वपरस्तस्य चोरसि । अन्यो रक्तेक्षणः श्रीमान् द्वादशादित्यसन्निभः ॥ २.६५ ॥

Nawet w jego samym sercu, a także na jego piersi, ukazał się inny znakomity mężczyzna, o czerwonych oczach, lśniący jak dwunastu Aditjów (bóstw słonecznych).

Verse 67

एवं दृष्ट्वा पुमांसोऽत्र त्रयः कन्याशरीरगाः । क्षणेन तत्र कन्यैका न तान् पश्यामि सुव्रते ॥ २.६६ ॥

Widząc to, spostrzegłem, że trzech mężczyzn tutaj weszło do ciał dziewic. Wtedy w jednej chwili pozostała tam jedna dziewica; o kobiero dobrych ślubów, nie widzę już tych trzech.

Verse 68

ततः पृष्टा मया देवी सा कुमारी कथं मम । वेदाः नष्टा ममाचक्ष्व भद्रे तन्नाशकारणम् ॥ २.६७ ॥

Wtedy zapytałem Boginię: Jak to się stało, że ty, o dziewico, jesteś ze mną związana? Powiedz mi, droga i pomyślna, dlaczego moje Wedy zostały utracone i jaka jest przyczyna ich zniszczenia?

Verse 69

कन्योवाच । माता अहं सर्ववेदानां सावित्री नाम नामतः । मां न जानासि येन त्वं ततो वेदा हृतास्तव ॥ २.६८ ॥

Dziewica rzekła: Jestem matką wszystkich Wedów; z imienia nazywam się Sawitri. Ponieważ mnie nie rozpoznajesz, dlatego twoje Wedy zostały ci odebrane.

Verse 70

एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥ ६९ ॥

Gdy tak przemówiła, o Królu, o asceto bogaty w umartwienia, ona pełna zdumienia zapytała: Kim są ci mężczyźni? Powiedz mi to, o piękna.

Verse 71

कन्योवाच य एष मच्छरीरस्थः सर्वाङ्गैश्चारुलोचनः । एष ऋग्वेदनामा तु देवो नारायणः स्वयम् । वह्निभूतो दहत्याशु पापान्युच्चारणादनु ॥ २.७० ॥

Dziewica rzekła: Ten, który przebywa w moim ciele, o pięknych oczach i wdzięcznych wszystkich członkach, to bóstwo Narajana sam, noszący imię Rigweda. Stawszy się jak ogień, szybko spala grzechy następujące po recytacji.

Verse 72

एतस्य हृदये योऽयं दृष्ट आसीत् त्वयात्मजः । स यजुर्वेदरूपेण स्थितो ब्रह्मा महाबलः ॥ २.७१ ॥

Ten syn, którego widziałeś w jego sercu, to Brahma o wielkiej mocy, przebywający w formie Jadżurwedy.

Verse 73

तस्याप्युरसि संविष्टो य एष शुचिरुज्ज्वलः । स सामवेदनामा तु रुद्ररूपी व्यवस्थितः । एष आदित्यवत् पापान्याशु नाशयते स्मृतः ॥ २.७२ ॥

Ten, który spoczywa na jego piersi, czysty i promienny, trwa ustanowiony w formie Rudry, nosząc imię Sāmaweda. Gdy jest pamiętany, szybko niszczy grzechy, podobnie jak Słońce.

Verse 74

एते त्रयो महावेदाः ब्रह्मन् देवास्त्रयः स्मृताः । एते वर्णा अकाराद्याः सवनान्यत्र वै द्विज ॥ २.७३ ॥

O Brahmanie, te są pamiętane jako trzy wielkie Wedy i trzy bóstwa; a tutaj, o dwukrotnie urodzony, są to klasy fonetyczne zaczynające się od 'a', wraz z rytualnymi wyciskami (sawana).

Verse 75

एतत्सर्वं समासेन कथितं ते द्विजोत्तम । गृहीणा वेदान् शास्त्राणि सर्वज्ञत्वं च नारद ॥ २.७४ ॥

Wszystko to zostało ci wyjaśnione w skrócie, o najlepszy z dwukrotnie urodzonych. Przyjmij Wedy i śastry, a także wszechwiedzę, o Nārada.

Verse 76

एतस्मिन् वेदसरसि स्नानं कुरु महाव्रत । क्रीते स्नानेऽन्यजन्मीयं येन स्मरसि सत्तम ॥ २.७५ ॥

W tym jeziorze Wedasāra, o obserwatorze wielkiej przysięgi, wykonaj świętą kąpiel. Gdy kąpiel zostanie dokonana, dzięki jej mocy, o najlepszy z dobrych, będziesz pamiętać to, co należy do innego narodzin, wspomnienia z poprzedniego życia.

Verse 77

एवमुक्त्वा तिरोभावं गता कन्या नराधिप । अहं तत्र कृतस्नानस् त्वां दिदृक्षुरिहागतः ॥ २.७६ ॥

Tak mówiąc, dziewczyna zniknęła, o władco ludzi. Po dokonaniu kąpieli tam, przybyłem tutaj, pragnąc cię zobaczyć.

Verse 78

एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥

Gdy tak przemówiła, o Królu, bogaty w ascezę ascetyk, zdumiony, zapytał: "Kim są te osoby? Wyjaśnij to, o Piękna."