
Akrūratīrthaprabhāvaḥ
Ritual-Manual and Ethical-Discourse (Tīrthamāhātmya with Satya-Dharma exemplum)
W dalszej instrukcji skierowanej do Pṛthivī (Vasundharā), Varāha opisuje rzadkość i trwałą stabilność Ananta/Akrūra Tīrtha oraz głosi jej zbawczą moc, szczególnie w przypadku kąpieli w progach kalendarzowych (ayana, viṣuva, viṣṇupadī) oraz podczas zaćmienia. Następnie podaje dydaktyczny przykład: Sudhana, zamożny kupiec oddany czci Hari, przestrzega postu ekādaśī i nocnego czuwania (jāgara). Podczas czuwania zostaje porwany przez brahmarākṣasa, Sudhana prosi o pozwolenie na dopełnienie ślubowania i powraca, dochowując prawdy (satya) poprzez łańcuch warunkowych samoprzekleństw. Jego prawość przemienia to spotkanie: brahmarākṣasa poszukuje zasługi, ujawnia przyczynę z poprzedniego wcielenia i zostaje wyzwolony po otrzymaniu udziału w zasłudze Sudhany z czuwania. Varāha kończy, przepisując dalsze obrzędy związane z tīrtha (obserwacje kārttika, vṛṣotsarga, śrāddha) jako podpory dharmy, a tym samym moralno-ekologicznego porządku Ziemi.
In the continuing Varāha-Pṛthivī dialogue, Pṛthivī (Vasundharā) is instructed about a rare, stable, and exceptionally salvific tīrtha identified as Ananta/Akrūra Tīrtha, also marked as Varāha’s own kṣetra, whose merit is heightened at calendrically liminal moments.
Sudhana the merchant’s ekādaśī-jāgara vow and encounter with a brahmarākṣasa; The brahmarākṣasa’s prior-life account as Agnidatta (Chāndasa brāhmaṇa) explaining karmic causality and the mechanism of release via puṇya-transfer
Varāha first establishes the tīrtha’s māhātmya (especially snāna at ayana, viṣuva, viṣṇupadī, and during a solar eclipse), then illustrates the ethical engine of that merit through the exemplum of Sudhana: a prosperous merchant devoted to Hari, ekādaśī fasting, and night-vigil (jāgaraṇa), who is seized by a brahmarākṣasa during vigil yet insists on completing his vow and returning.
Sudhana’s satya is tested through conditional self-imprecations that bind his promise; his unwavering truthfulness transforms the predator into a supplicant. The brahmarākṣasa discloses karmic causality (prior-life fault as Agnidatta, a Chāndasa brāhmaṇa) and is liberated when Sudhana shares a portion of his vigil-merit, demonstrating puṇya-transfer as a dharmic, vow-grounded act.
Akrūra Tīrtha (identified as Varāha’s kṣetra); Kālindī river waters (Yamunā) implied by 'kālindī-salila'; Mathurā (Mathurā purī).
Verse 1
अथाक्रूरतार्थप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि मर्त्यलोके सुदुर्लभम् ॥ अनन्तं विदितं तीर्थमचलं ध्रुवमव्ययम् ॥
Teraz o wielkości tirthy Akrury. Śri Waraha rzekł: Opowiem ponownie o innym świętym miejscu, bardzo trudnym do osiągnięcia w świecie ludzi, znanym jako Ananta, tirtha nieruchoma, stała i niezmienna.
Verse 2
तत्र नित्यं स्थितो देवि लोकानां हितकाम्यया ॥ मां दृष्ट्वा मनुजा देवि मुक्तिभाजो भवन्ति ते ॥
Tam przebywam nieustannie, o Bogini, z pragnienia dobra światów. Ujrzawszy mnie tam, o Bogini, ci ludzie stają się uczestnikami wyzwolenia.
Verse 3
अयने विषुवे चैव तथा विष्णुपदीषु च ॥ अनन्तं तं समासाद्य मुच्यते सर्वपातकैः ॥
Podczas przesileń i równonocy, a także w dni Wisznupadi, po osiągnięciu tej tirthy Ananty, człowiek uwalniany jest od wszystkich grzechów.
Verse 4
अक्रूरेति च विख्यातं मम क्षेत्रं वसुन्धरे ॥ तत्र स्नात्वा महाभागे राहुग्रस्ते दिवाकरे ॥
Moje święte miejsce znane jest jako Akrura, o Ziemia. O szczęśliwa, po kąpieli tam, gdy słońce zostaje pochwycone przez Rahu, to jest podczas zaćmienia słońca...
Verse 5
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ तीर्थराजं हि चाक्रूरं गुह्यानां गुह्यमुत्तमम् ॥
Człowiek otrzymuje owoc równy ofiarom Radżasuja i Aśwamedha. Akrura jest bowiem królem tirth, najwznioślejszą tajemnicą pośród tajemnic.
Verse 6
तत्स्नानात्फलमाप्नोति प्रयागस्नानजं फलम् ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
Z kąpieli tam otrzymuje się owoc, który powstaje z kąpieli w Prajadze. Wysłuchaj, o Ziemia, opowieści o tym, co dawno temu wydarzyło się w tej tirthie.
Verse 7
नाम्ना तु सुधनो नाम मम भक्तः सदैव हि ॥ धनधान्यसमायुक्तः सुतयुक्तः सदैव हि ॥
Nazywa się Sudhana i zaprawdę jest on zawsze moim bhaktą; obdarzony jest bogactwem i zbożem, i zawsze posiada synów, tak oto jego rodzina kwitnie.
Verse 8
बन्धुपुत्रकलत्रैश्च गृहे प्रीतिरनुत्तमा ॥ पुत्रदारसमेतस्य मयि भक्तिर्वसुन्धरे ॥
Z krewnymi, synami i żoną panuje w jego domu niewysłowiona miłość; choć otoczony dziećmi i małżonką, jego bhakti skierowana jest ku mnie, o Vasundharo (Ziemio).
Verse 9
गच्छन्ति दिवसास्तस्य मासाः संवत्सरास्तथा ॥ करोति गृहकृत्यानि धनोपायेन नित्यशः ॥
Mijają jego dni, tak samo miesiące i lata; nieustannie wypełnia obowiązki domowe, zdobywając bogactwo zgodnie z prawem.
Verse 10
नित्यं कालं च कुरुते हरिपूजनमुत्तमम् ॥ पुष्पदीपप्रदानेन चन्दनेन सुगन्धिना ॥
W odpowiednich porach, nieustannie, sprawuje on doskonałą puję Hariego, ofiarując kwiaty i lampy, oraz pachnące drzewo sandałowe.
Verse 11
उपहारॆण दिव्यॆन धूपॆन च सुगन्धिना ॥ एकादश्यां तु कुरुते पक्षयोरुभयोरपि ॥
Z boskimi darami i pachnącym kadzidłem, praktykuje tę obserwancję w dniu Ekadaśi w obu pakshach, w czasie rosnącego i malejącego księżyca.
Verse 12
उपवासं तु कुरुते रात्रौ जागरणं तथा ॥ स गच्छति यथाकालमक्रूरं तीर्थमुत्तमम् ॥
Praktykuje post i podobnie czuwa przez całą noc; w odpowiednim czasie udaje się do doskonałego świętego tirthy zwanego Akrura.
Verse 13
तत्रागत्य ममाग्रेऽसौ नृत्यते शुभदर्शनः ॥ सुधनस्तु वणिक्श्रेष्ठः कदाचिद्रात्रिजागरे ॥
Przybywszy tam, tańczy przed mną, pomyślny w wyglądzie. Otóż Sudhana, najznakomitszy z kupców, pewnego razu podczas nocnego czuwania…
Verse 14
चलमानो गृहीतस्तु चरणे ब्रह्मरक्षसा ॥ कृष्णवर्णी महाकाय ऊर्ध्वकेशो भयंकरः ॥
Gdy się poruszał, został schwytany za stopę przez brahmarakshasę, o czarnej karnacji, olbrzymim ciele, z włosami stającymi dęba i przerażającym.
Verse 15
पादे गृहीत्वा वसुधे इदं वचनमब्रवीत् ॥
Schwyciwszy go za stopę, wypowiedział te słowa, o Vasudho (Ziemio).
Verse 16
राक्षसोऽहं वणिक्श्रेष्ठ वसामि वनमाश्रितः ॥ त्वामद्य भक्षयिष्यामि तृप्तिं यास्यामि शाश्वतीम् ॥
Jestem rakshasą, o najznakomitszy z kupców; mieszkam, znajdując schronienie w lesie. Dziś cię zjem i osiągnę trwałe zadowolenie.
Verse 17
सुधन उवाच ॥ प्रतीक्षस्व क्षणं मेऽद्य दास्यामि तव पुष्कलम् ॥ भक्षयिष्यसि मे गात्रं मिष्टान्नपरिपोषितम् ॥
Sudhana rzekł: "Poczekaj na mnie przez chwilę dzisiaj; dam ci obficie. Wtedy zjesz moje ciało, karmione słodkim pożywieniem."
Verse 18
जागरं देवदेवस्य कर्तुमिच्छामि राक्षस ॥ मम व्रतं सार्वकाळं यज्जागर्मि हरेः पुरः ॥
"O Rākṣaso, pragnę odprawić czuwania dla Boga bogów. To jest moja przysięga na wszystkie czasy: że czuwać będę w obecności Hari."
Verse 19
ततः खादिष्यसे गात्रं विनिवृत्तस्य जागरात् ॥ विष्णुतुष्ट्यै व्रतमिदमारब्धं सर्वकामदम् ॥
"Wtedy pożresz moje ciało po tym, jak zakończę czuwania. Ta przysięga została podjęta dla zadowolenia Viṣṇu i mówi się, że spełnia wszystkie pragnienia."
Verse 20
मा कुरु व्रतभङ्गं मे रक्षो नारायणस्य हि ॥ जागरे विनिवृत्ते तु मां भक्षय यथेप्सितम् ॥
"Nie powoduj zerwania mojej przysięgi, o Rākṣaso, gdyż należy ona do Nārāyaṇy. Lecz gdy czuwania zostanie zakończone, pożeraj mnie, jak zechcesz."
Verse 21
सुधनस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मरक्षः क्षुधार्दितः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं वणिजं प्रति सादरम् ॥
Usłyszawszy słowa Sudhany, Brahmarākṣasa - dręczony głodem - przemówił słodko i z szacunkiem do kupca.
Verse 22
मिथ्या प्रभाषसे साधो त्वं पुनः कथमेष्यसि ॥ को हि रक्षोमुखाद्भ्रष्टो मानुषो यो निवर्तते ॥
"Mówisz fałszywie, dobry człowieku - jak wrócisz znowu? Jaki człowiek, raz wpadłszy w paszczę rākṣasy, kiedykolwiek powraca?"
Verse 23
राक्षसस्य वचः श्रुत्वा स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥ सत्यमूलं जगत्सर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥
Usłyszawszy słowa rākṣasy, kupiec odpowiedział: "Cały świat ma prawdę jako swój korzeń; wszystko jest ugruntowane na prawdzie."
Verse 24
सिद्धिं लभन्ते सत्येन ऋषयो वेदपारगाः ॥ यद्यहं च वणिक् पूर्वं कर्मणा न हि दूषितः ॥
"Przez prawdę mędrcy - ci, którzy przeszli na drugi brzeg Wedy - osiągają powodzenie. A jeśli chodzi o mnie, kupca, nie zostałem wcześniej skalany złymi czynami."
Verse 25
प्राप्तश्च मानुषो भावो विहितेनान्तरात्मना ॥ शृणु मत्समयं रक्षो येनाहं पुनरागमम् ॥
"I stan ludzki został przeze mnie osiągnięty przez to, co zostało przeznaczone wewnątrz (przez wewnętrzne ja). Słuchaj, o Rākṣaso, mojej umowy - dzięki której powrócę znowu."
Verse 26
कृत्वा जागरणं तत्र नृत्यं कृत्वा यथासुखम् ॥ पुनरेष्याम्यहं रक्षो नासत्यं विद्यते मयि ॥
"Odprawiwszy tam czuwania i zatańczywszy, jak mi się podoba, powrócę znowu, o Rākṣaso; nieprawda nie znajduje się we mnie."
Verse 27
सत्येन दीयते कन्या सत्यं जल्पन्ति ब्राह्मणाः ॥ सत्योत्तीर्णा हि राजानः सत्येन वसुधा धृता ॥
Przez prawdę panna wydawana jest za mąż; przez prawdę mówią bramini. Zaprawdę, królowie podtrzymywani są przez prawdę, a przez prawdę Ziemia jest utrzymywana.
Verse 28
यमः सत्येन हरति सत्यादिन्द्रो विराजते ॥ तत्सत्यं मम नश्येत यद्यहं नागमे पुनः ॥
Przez prawdę Jama sprawuje swój urząd; dzięki prawdzie Indra jaśnieje. Niech ta moja prawda zostanie unicestwiona, jeśli nie przybędę ponownie.
Verse 29
परदारांस्तु यो गच्छेत्काममोहप्रपीडितः ।
Lecz kto zbliża się do żony innego mężczyzny, uciśniony pożądaniem i ułudą
Verse 30
तस्य पापेन लिप्येऽहं यदि नायामि ते पुरः ॥
Niech będę skalany tym grzechem, jeśli nie przyjdę przed oblicze twoje.
Verse 31
दत्त्वा च भूमिदानं यो ह्यपकारं करोति च ॥ तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥
A kto, mając ofiarować dar ziemi, mimo to wyrządza krzywdę, niech będę skalany tym grzechem, jeśli nie przybędę ponownie.
Verse 32
पूर्वं भुक्त्वा स्त्रियां यस्तु सुखमाप्य विहृत्य च ॥ द्वेषात्तां यदि चेज्जह्यात्तस्यायं मे भवत्वलम् ॥
Lecz jeśli mężczyzna, po uprzednim korzystaniu z kobiety, otrzymawszy rozkosz i zabawiwszy się, porzuci ją z nienawiści, niech pełna konsekwencja tego czynu spadnie na mnie.
Verse 33
पङ्क्तिभेदं तु यः कुर्यादेकपङ्क्त्याशिनां ध्रुवम् ॥ तस्य पापेन लिप्येऽहं नागन्ता यदि ते पुरः ॥
Lecz kto powoduje naruszenie szeregu biesiadników, zaprawdę wśród tych, którzy spożywają posiłek w jednym rzędzie, niech będę skalany tym grzechem, jeśli nie przyjdę przed oblicze twoje.
Verse 34
अमावस्यां महारक्षः श्राद्धं कृत्वा स्त्रियां व्रजेत् ॥ तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥
O wielki opiekunie, jeśli w dzień nowiu ktoś odprawia śraddhę, a następnie udaje się do kobiety, niech będę skalany tym grzechem, jeśli nie przybędę ponownie.
Verse 35
अष्टाष्टमी त्वमावास्या उभे पक्षे चतुर्दशी ॥ अस्नातानां गतिं यास्याम्यहं वै नागमे पुनः ॥
W ósmym tithi, w dniu Asztami, w dzień nowiu oraz w czternastym dniu obu paksz, zaprawdę niech pójdę do losu nieobmytych, jeśli nie przybędę ponownie.
Verse 36
गुरोर्भ्रातुः सुतस्यापि सख्युर्वै मातुलस्य च ॥ व्यवस्यति च यन्नारी यो मोहेन विमोहितः ॥
A co do żony nauczyciela, brata, syna, a także przyjaciela i wuja matczynego, kto, omamiony ułudą, powziął zamiar co do takiej kobiety
Verse 37
तस्य पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ यस्तु कन्यां सकृद्दत्त्वा अन्यस्मै चेत्पुनर्ददेत ॥
Niech będę skalany tym grzechem, jeśli nie powrócę ponownie. A co do tego, kto raz dał pannę, a potem dał ją innemu
Verse 38
तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ राजयाजकयाज्याश्च ये च वै ग्रामयाजकाः ॥
Niech będę skalany tym grzechem, jeśli nie powrócę ponownie, (jak) kapłani królewscy i ich asystenci, a także ci, którzy służą jako kapłani wiejscy.
Verse 39
तेषां पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते शठे ॥
Niech będę skalany ich grzechem, jeśli nie powrócę ponownie, (grzechem) zabójcy bramina, pijącego trunki upajające, złodzieja, tego, kto złamał ślub, i człowieka zdradliwego.
Verse 40
या गतिस्तां प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ सुधनस्य वचः श्रुत्वा सन्तुष्टो ब्रह्मराक्षसः ॥
Niech osiągnę ten sam los, jeśli nie powrócę ponownie.” Śrī Varāha rzekł: Usłyszawszy słowa Sudhany, brahmarākṣasa stał się zadowolony.
Verse 41
उवाच मधुरं वाक्यं गच्छ शीघ्रं नमोऽस्तु ते ॥ ब्रह्मराक्षसमुक्तोऽसौ वणिक् तु दृढनिश्चयः ॥
Wyrzekł słowa słodkie: „Idź szybko; cześć niech będzie tobie.” Uwolniony od brahmarākṣasy, ten kupiec pozostał niezłomny w postanowieniu.
Verse 42
पुनर्नृत्यति चैवाग्रे मम भक्तो व्यवस्थितः ॥ अथ प्रभातसमये नृत्यचित्तोऽति कोविदः ॥
Znowu tańczył przede mną, stając się moim wyznawcą. Potem, o świcie, z umysłem nastawionym na taniec, był niezwykle biegły.
Verse 43
पुनः पुनर्वै उच्चार्य नमो नारायणाय च ॥ निवृत्ते जागरे सोऽथ कालिन्दीसलिलाप्लुतः ॥
Powtarzając wciąż „Cześć Nārāyaṇie”, a gdy jego czuwanie się skończyło, wtedy obmył się w wodach Kālindī (Yamunā).
Verse 44
दृष्ट्वा मां दिव्यरूपं तु गतोऽसौ मथुरां पुरीम् ॥ दृष्टश्चाग्रे त्वहं तेन पुरुषो दिव्यरूपवान् ॥
Ujrzawszy mnie w boskiej postaci, udał się do miasta Mathury. I tam, przed nim, zostałem ujrzany, jako mężczyzna obdarzony boską postacią.
Verse 45
स च पृष्टो मया देवि क्व भवान्प्रस्थितो द्रुतम् ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा सुधनो वाक्यमब्रवीत् ॥
I został zapytany przeze mnie: „O Devī, dokąd udajesz się tak szybko?” Usłyszawszy słowa tego mężczyzny, Sudhana odpowiedział.
Verse 46
जीवतो धर्ममाहात्म्यं मृते धर्मः कुतो यशः ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥ (५१) ॥ तत्र सत्यं वदिष्यामि यास्ये राक्षससन्निधौ ॥ आगतोऽहं महाभाग नर्तयित्वा यथासुखम् ॥
Gdy się żyje, wielkość dharmy może być zrealizowana; po śmierci, gdzie jest dharm, skąd reputacja?” Usłyszawszy słowa mężczyzny, kupiec rzekł: „Tam będę mówił prawdę; pójdę do obecności rākṣasy. Przybyłem, o szlachetny, tańcząc jak mi się podobało.”
Verse 47
विष्णवे लोकनाथाय चागतो हरिजागरात् ॥ इदं शरीरं मे रक्षो भक्षयस्व यथेप्सितम्
Przybyłem z czuwania ku czci Hariego do Wisznu, Pana światów. O rakszaso, pożeraj to moje ciało, jak pragniesz.
Verse 48
यथान्यायं विधानॆन यथा वा तव रोचते ॥ नोक्तपूर्वं मया।असत्यं कदाचिदपि राक्षस
W sposób zgodny z tym, co właściwe, przez należytą procedurę, lub jak ci się podoba, nigdy wcześniej nie wypowiedziałem kłamstwa, w żadnym czasie, o rakszaso.
Verse 49
तेन सत्येन मां भुङ्क्ष्व ब्रह्मराक्षस दारुण ॥ वणिजस्तु वचः श्रुत्वा ततोऽसौ ब्रह्मराक्षसः
Przez tę prawdę pożeraj mnie, o straszliwy brahma-rakszaso. Wtedy, usłyszawszy słowa kupca, ten brahma-rakszasa odpowiedział i działał dalej.
Verse 50
उवाच मधुरं वाक्यं सुधनं तदनन्तरम् ॥ साधु तुष्टोऽस्मि भद्रं ते सत्यं धर्मश्च पालितः
Następnie wypowiedział słodkie słowa do Sudhany: Dobrze uczynione. Jestem zadowolony; niech ci będzie dobrze. Prawda i dharma zostały zachowane.
Verse 51
वणिक् त्वं चातिविज्ञस्तु यस्य ते गतिरीदृशी ॥ जागरस्य समस्तस्य मम पुण्यं प्रयच्छ वै
Kupcze, jesteś niezwykle roztropny, skoro twoje postępowanie jest takie. Udziel mi zaiste zasługi z całego czuwania.
Verse 52
सत्यपुण्यप्रभावेन यथाहं मुक्तिमाप्नुयाम् ॥ सुधन उवाच॥ नाहं दास्यामि ते पुण्यं नृत्यस्य नरभोजन
Aby przez moc prawdy i zasługi mógłbym osiągnąć wyzwolenie. Sudhana rzekł: Nie dam ci mojej zasługi, o tancerzu, pożeraczu ludzi.
Verse 53
अर्द्धं वाथ समस्तं वा प्रहरं चार्द्धमेव वा ॥ सुधनस्य वचः श्रुत्वा अब्रवीद्ब्रह्मराक्षसः
Albo połowę, albo całość; albo straż nocną, albo tylko połowę straży. Usłyszawszy słowa Sudhany, brahma-rakszasa przemówił.
Verse 54
केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ यत्ते गुह्यं महाभाग सर्वं तत्कथयस्व मे
Przez jaki występek czynu doszedłeś do stanu rakszasy? Cokolwiek jest tajemne w twoim przypadku, o szczęśliwy, powiedz mi wszystko.
Verse 55
सुधनस्य वचः श्रुत्वा विहसित्वाह राक्षसः ॥ किं त्वं मां च विजानासि प्रतिवासी ह्यहं तव
Usłyszawszy słowa Sudhany, rakszasa zaśmiał się i rzekł: Czyż nie rozpoznajesz mnie? Jestem twoim sąsiadem, tym, który mieszka niedaleko.
Verse 56
अग्निदत्तस्तु वै नाम छान्दसो ब्राह्मणोत्तमः ॥ इष्टकांस्तु हरन्नित्यं परकीयांश्च सर्वदा
Miałem na imię Agnidatta, byłem Czandasą, wybitnym brahminą. Lecz ukradałem cegły nieustannie, te należące do innych, zawsze.
Verse 57
मृतस्सुगृहकामेन राक्षसत्वमुपागतः ॥ मया त्वं हि यथा प्राप्त उपकारं कुरुष्व मे ॥
Umarłszy z pragnieniem pięknego domu, osiągnąłem stan rākṣasy. Skoro teraz znalazłeś się w moim zasięgu, wyświadcz mi przysługę.
Verse 58
एकविश्रामपुण्यं मे देहि त्वं वणिगुत्तम ॥ कृपया तु समायुक्तो वणिग्वचनमब्रवीत् ॥
„O najlepszy z kupców, udziel mi zasługi jednego wytchnienia.” Poruszony współczuciem, kupiec wtedy wypowiedział te słowa.
Verse 59
साधु राक्षस दत्तं ते एकनृत्यं मया तव ॥ एकनृत्यप्रभावेण राक्षसो मुक्तिमागतः ॥
„Dobrze się stało, o rākṣaso: przyznałem ci jeden taniec.” Dzięki mocy tego jednego tańca rākṣasa osiągnął wyzwolenie.
Verse 60
श्रीवराह उवाच ॥ सुधनस्तु ततो देवि विश्वरूपं जनार्दनम् ॥ अग्रतस्तु स्थितं देवं दृष्ट्वाऽसौ धरणीं गतः ॥
Śrī Varāha rzekł: „Wtedy, o Bogini, Sudhana, uroszywszy Janārdanę o postaci wszechświata stojącego przed nim, upadł na ziemię.”
Verse 61
उवाच मधुरं वाक्यं देवदेवो जनार्दनः ॥ चतुर्भुजो दिव्यतनुः शङ्खचक्रगदाधरः ॥
Janārdana, Bóg bogów, czteroramienny, o promiennej boskiej postaci, dzierżący konchę, dysk i maczugę, wypowiedział słodkie słowa.
Verse 62
विमानवरमारुह्य मम लोकं व्रजस्व च ॥ इत्युक्त्वा माधवो देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥
„Wsiąd na ten wspaniały niebiański wóz i udaj się do mojego świata.” Po tych słowach Mādhava, Bóg, zniknął tam na miejscu.
Verse 63
एष तीर्थप्रभावो वै कथितस्ते वसुन्धरे ॥ अक्रूराच्च परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥
„Tak więc skuteczność tego tīrtha została ci wyjaśniona, o Vasundharā. Żadne święte miejsce nie było wyższe od Akrūry, ani nie będzie.”
Verse 64
तस्य तीर्थप्रभावेण सुधनो मुक्तिमाप्तवान् ॥ द्वादशी शुक्लपक्षे तु कुमुदस्य च वा भवेत् ॥
„Dzięki skuteczności tego tīrtha Sudhana osiągnął wyzwolenie. Może to być dwunasty dzień księżycowy jasnej połowy, w miesiącu Kumuda, lub alternatywnie…”
Verse 65
तस्मिन्स्नातस्य वसुधे राजसूयफलṃ भवेत् ॥ कार्त्तिकीं समनुप्राप्य तत्तीर्थे तु वसुन्धरे ॥
„O Vasudhā, dla kąpiącego się tam, owoc Rājasūyi przyniósłby skutek. A po nadejściu miesiąca Kārttikā, w tym właśnie tīrtha, o Vasundharā…”
Verse 66
वृषोत्सर्गं नरः कुर्वंस्तारयेत्सकुलोद्भवान् ॥ श्राद्धं यः कुरुते सुभ्रु कार्तिक्यां प्रयतो नरः ॥
„Człowiek wykonujący obrzęd vṛṣotsarga przyniósłby zbawienie wszystkim urodzonym w jego rodzie. A człowiek, który powściągliwy i uważny odprawia śrāddha w Kārttice, o pięknołba…”
Verse 67
पितरस्तारितास्तेन सदैव प्रपितामहाः
Przez niego Pitrowie, duchy przodków, zostali prawdziwie wyzwoleni; podobnie zawsze i pradziadowie również.
Verse 68
मानकूटं तुलाकूटं न करोति स कर्हिचित् ॥ एवं च वसतस्तस्य बहवो वत्सरा गताः
Nigdy nie dopuszcza się oszustwa w miarach ani oszustwa przy ważeniu. I gdy tak żył, minęło dla niego wiele lat.
Verse 69
तत्र जागरणं कृत्वा प्रभाते तव सन्निधौ ॥ आगमिष्याम्यहं शीघ्रमादित्योदयनं प्रति
Po czuwaniu tam, o świcie, w twojej obecności, przybędę szybko, w czasie wschodu słońca.
Verse 70
स्वर्गमिच्छन्ति सत्येन मोक्षः सत्येन लभ्यते ॥ सत्येन सूर्यस्तपति सोमः सत्येन राजते
Przez prawdomówność dążą do nieba; przez prawdomówność osiąga się wyzwolenie, moksza. Przez prawdę Słońce daje ciepło; przez prawdę Księżyc jaśnieje.
Verse 71
अभिगच्छति मन्दात्मा तत्पापं मे भवेत् तदा ॥ राजपत्नीं ब्रह्मपत्नीं विधवां योऽभिगच्छति
Jeśli człowiek o głupim umyśle do nich przystępuje, wtedy ten grzech spadłby na mnie w tym czasie. Ktokolwiek przystępuje do żony króla, żony bramina lub wdowy...
Verse 72
अहं गच्छामि त्वरितो ब्रह्मराक्षससन्निधौ ॥ निवारयामास तदा न गन्तव्यं त्वयानघ
Idę szybko w pobliże Brahmarakszasy. Wtedy został powstrzymany słowami: Nie powinieneś iść, o nienaganny.
Verse 73
एकनृत्यस्य मे पुण्यं दद त्वं वणिगुत्तम ॥ सुधन उवाच ॥ नाहं दास्यामि ते पुण्यं यथोक्तं च समाचर
Daj mi zasługę, punję, z jednego tańca, o najlepszy z kupców. Sudhana rzekł: Nie dam ci mojej zasługi; raczej praktykuj tak, jak zostało przepisane.
Verse 74
सुधनः सशरीरोऽपि सकुटुम्बो दिवं ययौ ॥ विमानवरमारुह्य विष्णोर्लोकं जगाम ह
Sudhana, nawet ze swoim ciałem i razem z rodziną, udał się do nieba. Wsiadając na doskonały wimanę, udał się istotnie do świata Wisznu.
A concluding prescriptive turn links tīrtha practice to sustaining dharma for Earth: Kārttika-linked observances, vṛṣotsarga, and śrāddha at/through the tīrtha are recommended as stabilizing rites that remove pāpa, increase puṇya, and uphold the moral-ecological order addressed to Vasundharā.
The narrative foregrounds satya (truthfulness) as a foundational ethical principle: Sudhana’s insistence on keeping his vow—even when threatened with death—functions as the chapter’s central ethical demonstration. The text frames satya as socially stabilizing and spiritually efficacious, capable of transforming a predatory encounter into liberation, while also positioning disciplined vow-practice (vrata, jāgaraṇa) as a means of sustaining dharma.
The chapter specifies ayana (solstitial turning points), viṣuva (equinox), and viṣṇupadī days as auspicious times to approach Ananta/Akrūra Tīrtha. It also highlights bathing during a solar eclipse (rāhugraste divākare). Further markers include ekādaśī observance in both fortnights (ubhayapakṣa), dvādaśī in the bright half (śuklapakṣa), and Kārttika-month rites such as vṛṣotsarga and śrāddha.
Pṛthivī (Vasundharā) is the explicit addressee, allowing the text to present tīrtha practice as a dharmic regulation of human behavior that indirectly supports terrestrial order. The emphasis on disciplined conduct (truthfulness, controlled desire, calendrically regulated rites, and respectful engagement with river-water tīrthas such as the Kālindī) can be read as a normative framework that curbs social harm and promotes responsible interaction with sacred landscapes.
The narrative centers on Sudhana (a vaṇikśreṣṭha, ‘leading merchant’) and a brahmarākṣasa who identifies a prior identity as Agnidatta, described as a Chāndasa brāhmaṇa. Royal-sacrificial paradigms are referenced as merit-comparators (rājasūya, aśvamedha), and the setting includes Mathurā and the Kālindī riverine region, indicating a North Indian sacred-geographic horizon rather than a detailed dynastic genealogy.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.