Adhyaya 155: The Efficacy and Sacred Merit of Akrūra Tīrtha

Verse 1

अथाक्रूरतार्थप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि मर्त्यलोके सुदुर्लभम् ॥ अनन्तं विदितं तीर्थमचलं ध्रुवमव्ययम् ॥

હવે આક્રૂર-તીર્થનો મહિમા. શ્રીવરાહ બોલ્યા—હું ફરી એક અન્ય તીર્થ કહું છું, જે મર્ત્યલોકમાં અતિ દુર્લભ છે; ‘અનંત’ નામે વિખ્યાત, અચલ, ધ્રુવ અને અવ્યય તીર્થ.

Verse 2

तत्र नित्यं स्थितो देवि लोकानां हितकाम्यया ॥ मां दृष्ट्वा मनुजा देवि मुक्तिभाजो भवन्ति ते ॥

હે દેવી! લોકહિતની ઇચ્છાથી હું ત્યાં નિત્ય સ્થિત રહું છું. હે દેવી! ત્યાં મને દર્શન કરીને મનુષ્યો મુક્તિના ભાગી બને છે.

Verse 3

अयने विषुवे चैव तथा विष्णुपदीषु च ॥ अनन्तं तं समासाद्य मुच्यते सर्वपातकैः ॥

અયન અને વિષુવના સમયે તથા વિષ્ણુપદીના દિવસોમાં પણ, તે અનંત તીર્થને પ્રાપ્ત કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 4

अक्रूरेति च विख्यातं मम क्षेत्रं वसुन्धरे ॥ तत्र स्नात्वा महाभागे राहुग्रस्ते दिवाकरे ॥

હે વસુંધરે! મારું ક્ષેત્ર ‘આક્રૂર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે. હે મહાભાગે! રાહુગ્રસ્ત દિવાકર (સૂર્યગ્રહણ) સમયે ત્યાં સ્નાન કરીને…

Verse 5

राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ तीर्थराजं हि चाक्रूरं गुह्यानां गुह्यमुत्तमम् ॥

માનવ રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોના સમાન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે; કારણ કે આક્રૂર તીર્થરાજ છે, રહસ્યોમાં પરમ ઉત્તમ રહસ્ય છે।

Verse 6

तत्स्नानात्फलमाप्नोति प्रयागस्नानजं फलम् ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ત્યાં સ્નાન કરવાથી પ્રયાગમાં સ્નાનનું ફળ મળે છે. હે વસુંધરે! આ તીર્થમાં પ્રાચીનકાળે જે બન્યું તે સાંભળ।

Verse 7

नाम्ना तु सुधनो नाम मम भक्तः सदैव हि ॥ धनधान्यसमायुक्तः सुतयुक्तः सदैव हि ॥

તેનું નામ સુધન છે; તે સદા મારો ભક્ત છે. તે ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ છે અને હંમેશાં પુત્ર-પરિવારની સમૃદ્ધિથી યુક્ત છે।

Verse 8

बन्धुपुत्रकलत्रैश्च गृहे प्रीतिरनुत्तमा ॥ पुत्रदारसमेतस्य मयि भक्तिर्वसुन्धरे ॥

બંધુઓ, પુત્રો અને પત્ની સાથે તેના ઘરમાં અનુત્તમ પ્રીતિ રહે છે; છતાં, હે વસુંધરા, પુત્ર‑દારાસહિત હોવા છતાં તેની ભક્તિ મારી તરફ જ રહે છે।

Verse 9

गच्छन्ति दिवसास्तस्य मासाः संवत्सरास्तथा ॥ करोति गृहकृत्यानि धनोपायेन नित्यशः ॥

તેના દિવસો પસાર થાય છે, તેમ જ મહિના અને વર્ષો પણ; તે ધર્મસંગત ઉપાયથી પ્રાપ્ત ધન વડે નિત્ય ગૃહકૃત્યો કરે છે।

Verse 10

नित्यं कालं च कुरुते हरिपूजनमुत्तमम् ॥ पुष्पदीपप्रदानेन चन्दनेन सुगन्धिना ॥

તે નિત્ય યોગ્ય સમયે હરિનું ઉત્તમ પૂજન કરે છે—પુષ્પ અને દીપ અર્પણ કરીને તથા સુગંધિત ચંદનથી।

Verse 11

उपहारॆण दिव्यॆन धूपॆन च सुगन्धिना ॥ एकादश्यां तु कुरुते पक्षयोरुभयोरपि ॥

દિવ્ય ઉપહાર અને સુગંધિત ધૂપથી તે આ આચરણ કરે છે; અને એકાદશીએ—શુક્લ તથા કૃષ્ણ બંને પક્ષોમાં—તે આ રીતે કરે છે।

Verse 12

उपवासं तु कुरुते रात्रौ जागरणं तथा ॥ स गच्छति यथाकालमक्रूरं तीर्थमुत्तमम् ॥

તે ઉપવાસ કરે છે અને રાત્રે જાગરણ પણ કરે છે; અને યોગ્ય સમયે ‘અક્રૂર’ નામના ઉત્તમ તીર્થમાં જાય છે।

Verse 13

तत्रागत्य ममाग्रेऽसौ नृत्यते शुभदर्शनः ॥ सुधनस्तु वणिक्श्रेष्ठः कदाचिद्रात्रिजागरे ॥

ત્યાં આવીને તે મારા સમક્ષ નૃત્ય કરે છે—શુભ દર્શનવાળો. અને વણિકોમાં શ્રેષ્ઠ સુધન એક વખત રાત્રિ-જાગરણ સમયે…

Verse 14

चलमानो गृहीतस्तु चरणे ब्रह्मरक्षसा ॥ कृष्णवर्णी महाकाय ऊर्ध्वकेशो भयंकरः ॥

ચાલતાં ચાલતાં તેને એક બ્રહ્મરાક્ષસે પગથી પકડી લીધો—કૃષ્ણવર્ણ, મહાકાય, ઊભા વાળવાળો અને ભયંકર।

Verse 15

पादे गृहीत्वा वसुधे इदं वचनमब्रवीत् ॥

હે વસુધા! પગ પકડીને તેણે આ વચન કહ્યું.

Verse 16

राक्षसोऽहं वणिक्श्रेष्ठ वसामि वनमाश्रितः ॥ त्वामद्य भक्षयिष्यामि तृप्तिं यास्यामि शाश्वतीम् ॥

“હે વણિકશ્રેષ્ઠ! હું રાક્ષસ છું; વનનો આશ્રય લઈને વસું છું. આજે હું તને ભક્ષીશ અને શાશ્વત તૃપ્તિ પામીશ.”

Verse 17

सुधन उवाच ॥ प्रतीक्षस्व क्षणं मेऽद्य दास्यामि तव पुष्कलम् ॥ भक्षयिष्यसि मे गात्रं मिष्टान्नपरिपोषितम् ॥

સુધને કહ્યું—“આજે મારી માટે ક્ષણભર રાહ જો; હું તને પ્રચુર આપીશ. પછી તું મીઠા અન્નથી પોષાયેલું મારું શરીર ભક્ષીશ.”

Verse 18

जागरं देवदेवस्य कर्तुमिच्छामि राक्षस ॥ मम व्रतं सार्वकाळं यज्जागर्मि हरेः पुरः ॥

હે રાક્ષસ! દેવોના દેવ માટે હું જાગરણ કરવું ઇચ્છું છું. મારું આ વ્રત સર્વકાળ—હરિના સમક્ષ હું જાગતો રહું છું.

Verse 19

ततः खादिष्यसे गात्रं विनिवृत्तस्य जागरात् ॥ विष्णुतुष्ट्यै व्रतमिदमारब्धं सर्वकामदम् ॥

પછી જાગરણ પૂર્ણ કરીને નિવૃત્ત થયા પછી તું મારું શરીર ભક્ષણ કરજે. આ વ્રત વિષ્ણુની તૃપ્તિ માટે આરંભાયેલું છે અને સર્વકામદ કહેવાય છે.

Verse 20

मा कुरु व्रतभङ्गं मे रक्षो नारायणस्य हि ॥ जागरे विनिवृत्ते तु मां भक्षय यथेप्सितम् ॥

હે રાક્ષસ! મારા વ્રતનો ભંગ ન કર; આ નારાયણનું વ્રત છે. પરંતુ જાગરણ પૂર્ણ થયા પછી મને જેમ ઇચ્છો તેમ ભક્ષણ કરજે.

Verse 21

सुधनस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मरक्षः क्षुधार्दितः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं वणिजं प्रति सादरम् ॥

સુધનના વચન સાંભળી, ભૂખથી પીડિત બ્રહ્મરાક્ષસે તે વણિકને પ્રતિ આદરપૂર્વક મધુર વાણી કહી.

Verse 22

मिथ्या प्रभाषसे साधो त्वं पुनः कथमेष्यसि ॥ को हि रक्षोमुखाद्भ्रष्टो मानुषो यो निवर्तते ॥

હે સાધુ! તું ખોટું બોલે છે—તું ફરી કેવી રીતે પાછો આવશે? રાક્ષસના મોઢામાં પડેલો કયો મનુષ્ય પાછો ફરે છે?

Verse 23

राक्षसस्य वचः श्रुत्वा स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥ सत्यमूलं जगत्सर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥

રાક્ષસના વચન સાંભળી તે વણિક બોલ્યો—સમગ્ર જગતનું મૂળ સત્ય છે; સર્વ કંઈ સત્યમાં જ પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 24

सिद्धिं लभन्ते सत्येन ऋषयो वेदपारगाः ॥ यद्यहं च वणिक् पूर्वं कर्मणा न हि दूषितः ॥

સત્યથી વેદપારગ ઋષિઓ સિદ્ધિ મેળવે છે. અને હું વણિક હોવા છતાં, પૂર્વે કર્મદોષથી કદી દૂષિત થયો નથી।

Verse 25

प्राप्तश्च मानुषो भावो विहितेनान्तरात्मना ॥ शृणु मत्समयं रक्षो येनाहं पुनरागमम् ॥

અંતરાત્મામાં વિહિત થયેલા નિયમથી મને માનવભાવ પ્રાપ્ત થયો છે. હે રક્ષો, હું ફરી પાછો આવું તે માટેનો મારો કરાર સાંભળો।

Verse 26

कृत्वा जागरणं तत्र नृत्यं कृत्वा यथासुखम् ॥ पुनरेष्याम्यहं रक्षो नासत्यं विद्यते मयि ॥

ત્યાં જાગરણ કરીને અને મનગમતું નૃત્ય કરીને, હે રક્ષો, હું ફરી આવીશ; મારામાં અસત્ય નથી।

Verse 27

सत्येन दीयते कन्या सत्यं जल्पन्ति ब्राह्मणाः ॥ सत्योत्तीर्णा हि राजानः सत्येन वसुधा धृता ॥

સત્યથી કન્યાદાન થાય છે; બ્રાહ્મણો સત્ય જ બોલે છે. રાજાઓ સત્યથી જ ટકેલા છે, અને સત્યથી જ ધરતી ધારિત છે।

Verse 28

यमः सत्येन हरति सत्यादिन्द्रो विराजते ॥ तत्सत्यं मम नश्येत यद्यहं नागमे पुनः ॥

યમ સત્યથી પોતાનું કર્તવ્ય કરે છે, અને સત્યથી જ ઇન્દ્ર તેજસ્વી થાય છે. જો હું ફરી ન આવું તો મારું આ સત્ય નષ્ટ થાઓ.

Verse 29

परदारांस्तु यो गच्छेत्काममोहप्रपीडितः ।

પરંતુ જે કામ અને મોહથી પીડિત થઈ પરસ્ત્રી પાસે જાય છે—

Verse 30

तस्य पापेन लिप्येऽहं यदि नायामि ते पुरः ॥

જો હું તારા સમક્ષ ન આવું, તો તે પાપથી હું લિપ્ત થાઉં.

Verse 31

दत्त्वा च भूमिदानं यो ह्यपकारं करोति च ॥ तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥

અને જે ભૂમિદાન આપીને પણ અપકાર કરે—જો હું ફરી ન આવું તો તે પાપથી હું લિપ્ત થાઉં.

Verse 32

पूर्वं भुक्त्वा स्त्रियां यस्तु सुखमाप्य विहृत्य च ॥ द्वेषात्तां यदि चेज्जह्यात्तस्यायं मे भवत्वलम् ॥

જે પુરુષ પહેલાં સ્ત્રીનો ઉપભોગ કરીને, સુખ મેળવી અને ક્રીડા કરીને, પછી દ્વેષથી તેને ત્યજી દે—તે કર્મનું સંપૂર્ણ ફળ મને જ પ્રાપ્ત થાઓ.

Verse 33

पङ्क्तिभेदं तु यः कुर्यादेकपङ्क्त्याशिनां ध्रुवम् ॥ तस्य पापेन लिप्येऽहं नागन्ता यदि ते पुरः ॥

જે એક જ પંક્તિમાં ભોજન કરનારાઓમાં પંક્તિભેદ કરે, હું જો તારા સમક્ષ ન આવું તો તેના પાપથી હું લિપ્ત થાઉં।

Verse 34

अमावस्यां महारक्षः श्राद्धं कृत्वा स्त्रियां व्रजेत् ॥ तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥

હે મહારક્ષક, અમાવાસ્યાએ શ્રાદ્ધ કરીને જે સ્ત્રી પાસે જાય—હું જો ફરી ન આવું તો તે પાપથી હું લિપ્ત થાઉં।

Verse 35

अष्टाष्टमी त्वमावास्या उभे पक्षे चतुर्दशी ॥ अस्नातानां गतिं यास्याम्यहं वै नागमे पुनः ॥

અષ્ટમી, અષ્ટાષ્ટમી, અમાવાસ્યા અને બંને પક્ષની ચતુર્દશી—આ દિવસોમાં હું જો ફરી ન આવું તો હું અસ્નાતોની ગતિને પામું।

Verse 36

गुरोर्भ्रातुः सुतस्यापि सख्युर्वै मातुलस्य च ॥ व्यवस्यति च यन्नारी यो मोहेन विमोहितः ॥

ગુરુ, ભાઈ, પુત્ર, મિત્ર અને મામાના પત્ની વિષે—જે મોહથી મોહીત થઈ એવી સ્ત્રી પ્રત્યે દુષ્ટ નિશ્ચય કરે।

Verse 37

तस्य पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ यस्तु कन्यां सकृद्दत्त्वा अन्यस्मै चेत्पुनर्ददेत ॥

હું જો ફરી ન આવું તો તેના પાપથી હું લિપ્ત થાઉં। અને જે એક વાર કન્યાને આપી પછી ફરી બીજાને આપે—

Verse 38

तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ राजयाजकयाज्याश्च ये च वै ग्रामयाजकाः ॥

જો હું ફરી પાછો ન આવું, તો તે પાપથી હું લિપ્ત થાઉં—રાજયાજકો અને તેમના યાજ્યો, તેમજ ગ્રામયાજકોની જેમ।

Verse 39

तेषां पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते शठे ॥

જો હું ફરી ન આવું, તો તેમના પાપથી હું લિપ્ત થાઉં—બ્રાહ્મણહંતક, સુરાપી, ચોર, વ્રતભંગ કરનાર અને શઠના પાપથી।

Verse 40

या गतिस्तां प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ सुधनस्य वचः श्रुत्वा सन्तुष्टो ब्रह्मराक्षसः ॥

જો હું ફરી ન આવું, તો હું એ જ ગતિને પ્રાપ્ત થાઉં. શ્રીવરાહ બોલ્યા—સુધનનાં વચન સાંભળી બ્રહ્મરાક્ષસ સંતોષ પામ્યો।

Verse 41

उवाच मधुरं वाक्यं गच्छ शीघ्रं नमोऽस्तु ते ॥ ब्रह्मराक्षसमुक्तोऽसौ वणिक् तु दृढनिश्चयः ॥

તેણે મધુર વચન કહ્યું—“શીઘ્ર જા; તને નમસ્કાર.” બ્રહ્મરાક્ષસથી મુક્ત થયેલો તે વણિક દૃઢનિશ્ચયી રહ્યો।

Verse 42

पुनर्नृत्यति चैवाग्रे मम भक्तो व्यवस्थितः ॥ अथ प्रभातसमये नृत्यचित्तोऽति कोविदः ॥

મારો ભક્ત મારી સામે ફરી નૃત્ય કરવા લાગ્યો. પછી પ્રભાતકાળે નૃત્યમાં ચિત્ત લગાવી તે અત્યંત નિપુણ થયો।

Verse 43

पुनः पुनर्वै उच्चार्य नमो नारायणाय च ॥ निवृत्ते जागरे सोऽथ कालिन्दीसलिलाप्लुतः ॥

તે વારંવાર “નમો નારાયણાય” ઉચ્ચારતો રહ્યો; જાગરણ પૂર્ણ થતાં તેણે કાલિન્દી (યમુના)ના જળમાં સ્નાન કર્યું.

Verse 44

दृष्ट्वा मां दिव्यरूपं तु गतोऽसौ मथुरां पुरीम् ॥ दृष्टश्चाग्रे त्वहं तेन पुरुषो दिव्यरूपवान् ॥

મને દિવ્યરૂપે જોઈ તે મથુરા નગરીમાં ગયો; અને ત્યાં તેના સમક્ષ હું દિવ્યરૂપધારી પુરુષરૂપે દેખાયો.

Verse 45

स च पृष्टो मया देवि क्व भवान्प्रस्थितो द्रुतम् ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा सुधनो वाक्यमब्रवीत् ॥

પછી મેં તેને પૂછ્યું—“હે દેવિ, તમે એટલી ઝડપથી ક્યાં જઈ રહ્યા છો?” તે પુરુષના વચન સાંભળી સુધનાએ ઉત્તર આપ્યો.

Verse 46

जीवतो धर्ममाहात्म्यं मृते धर्मः कुतो यशः ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥ (५१) ॥ तत्र सत्यं वदिष्यामि यास्ये राक्षससन्निधौ ॥ आगतोऽहं महाभाग नर्तयित्वा यथासुखम् ॥

“જીવતા હોય ત્યારે જ ધર્મનું માહાત્મ્ય જાણી શકાય; મરી ગયા પછી ધર્મ ક્યાં અને યશ ક્યાં?” તે પુરુષના વચન સાંભળી વણિક બોલ્યો—“ત્યાં હું સત્ય કહેશ; હું રાક્ષસના સન્નિધિમાં જઈશ. હે મહાભાગ, હું મનગમતું નૃત્ય કરીને આવ્યો છું.”

Verse 47

विष्णवे लोकनाथाय चागतो हरिजागरात् ॥ इदं शरीरं मे रक्षो भक्षयस्व यथेप्सितम्

“હરિના જાગરણથી આવીને હું લોકનાથ વિષ્ણુ પાસે આવ્યો છું. હે રાક્ષસ, મારું આ શરીર જેમ ઇચ્છો તેમ ભક્ષણ કર.”

Verse 48

यथान्यायं विधानॆन यथा वा तव रोचते ॥ नोक्तपूर्वं मया।असत्यं कदाचिदपि राक्षस

ન્યાયાનુસાર, વિધિપૂર્વક—અથવા જેમ તને ગમે તેમ—હે રાક્ષસ, મેં ક્યારેય પહેલાં અસત્ય કહ્યું નથી.

Verse 49

तेन सत्येन मां भुङ्क्ष्व ब्रह्मराक्षस दारुण ॥ वणिजस्तु वचः श्रुत्वा ततोऽसौ ब्रह्मराक्षसः

તે સત્યના બળે મને ભક્ષણ કર, હે ભયંકર બ્રહ્મરાક્ષસ. વણિકના વચન સાંભળી પછી તે બ્રહ્મરાક્ષસ (આગળ) પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 50

उवाच मधुरं वाक्यं सुधनं तदनन्तरम् ॥ साधु तुष्टोऽस्मि भद्रं ते सत्यं धर्मश्च पालितः

ત્યારબાદ તેણે સુધનને મધુર વચન કહ્યું—“સાધુ! હું સંતોષ પામ્યો છું; તારો કલ્યાણ થાઓ. સત્ય અને ધર્મનું પાલન થયું છે.”

Verse 51

वणिक् त्वं चातिविज्ञस्तु यस्य ते गतिरीदृशी ॥ जागरस्य समस्तस्य मम पुण्यं प्रयच्छ वै

હે વણિક, તું અતિ વિવેકી છે, કારણ કે તારી ગતિ આવી છે. આ સમગ્ર જાગરણનું પુણ્ય મને નિશ્ચયે આપ.

Verse 52

सत्यपुण्यप्रभावेन यथाहं मुक्तिमाप्नुयाम् ॥ सुधन उवाच॥ नाहं दास्यामि ते पुण्यं नृत्यस्य नरभोजन

“સત્ય અને પુણ્યના પ્રભાવથી હું મુક્તિ પામું.” સુધને કહ્યું—“હું તને મારું પુણ્ય નહીં આપું, હે નર્તક, નરભોજી!”

Verse 53

अर्द्धं वाथ समस्तं वा प्रहरं चार्द्धमेव वा ॥ सुधनस्य वचः श्रुत्वा अब्रवीद्ब्रह्मराक्षसः

“અર્ધું કે સંપૂર્ણ; અથવા એક પ્રહર; અથવા માત્ર અર્ધપ્રહર.” સુધનાના વચન સાંભળી બ્રહ્મરાક્ષસ બોલ્યો.

Verse 54

केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ यत्ते गुह्यं महाभाग सर्वं तत्कथयस्व मे

કયા કર્મદોષથી તું રાક્ષસત્વને પામ્યો? હે મહાભાગ, તારા વિષે જે કંઈ ગુહ્ય છે તે બધું મને કહો.

Verse 55

सुधनस्य वचः श्रुत्वा विहसित्वाह राक्षसः ॥ किं त्वं मां च विजानासि प्रतिवासी ह्यहं तव

સુધનાના વચન સાંભળી રાક્ષસ હસી ને બોલ્યો—“શું તું મને ઓળખતો નથી? હું તો ખરેખર તારો પડોશી છું.”

Verse 56

अग्निदत्तस्तु वै नाम छान्दसो ब्राह्मणोत्तमः ॥ इष्टकांस्तु हरन्नित्यं परकीयांश्च सर्वदा

મારું નામ અગ્નિદત્ત હતું—હું છાન્દસ, ઉત્તમ બ્રાહ્મણ હતો; છતાં હું હંમેશાં પરકિયાંની ઈંટો નિત્ય ચોરતો હતો.

Verse 57

मृतस्सुगृहकामेन राक्षसत्वमुपागतः ॥ मया त्वं हि यथा प्राप्त उपकारं कुरुष्व मे ॥

સારા ઘરનાં કામથી મરીને હું રાક્ષસત્વને પામ્યો. હવે તું મારી પહોંચમાં આવ્યો છે; તેથી મારા માટે ઉપકાર કર.

Verse 58

एकविश्रामपुण्यं मे देहि त्वं वणिगुत्तम ॥ कृपया तु समायुक्तो वणिग्वचनमब्रवीत् ॥

“હે શ્રેષ્ઠ વણિક, મને એક વિરામનું પુણ્ય આપો.” કૃપાથી યુક્ત થઈ વણિકે આ વચન કહ્યું.

Verse 59

साधु राक्षस दत्तं ते एकनृत्यं मया तव ॥ एकनृत्यप्रभावेण राक्षसो मुक्तिमागतः ॥

“સાધુ, હે રાક્ષસ! મેં તને એક નૃત્ય આપ્યું.” એ એક નૃત્યના પ્રભાવથી રાક્ષસને મુક્તિ પ્રાપ્ત થઈ.

Verse 60

श्रीवराह उवाच ॥ सुधनस्तु ततो देवि विश्वरूपं जनार्दनम् ॥ अग्रतस्तु स्थितं देवं दृष्ट्वाऽसौ धरणीं गतः ॥

શ્રીવરાહ બોલ્યા—પછી, હે દેવી, સુધનાએ આગળ સ્થિત વિશ્વરૂપ જનાર્દન દેવને જોઈ ધરતી પર પડી ગયો.

Verse 61

उवाच मधुरं वाक्यं देवदेवो जनार्दनः ॥ चतुर्भुजो दिव्यतनुः शङ्खचक्रगदाधरः ॥

દેવોના દેવ જનાર્દન—ચતુર્ભુજ, દિવ્ય તનુવાળા, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર—મધુર વચન બોલ્યા.

Verse 62

विमानवरमारुह्य मम लोकं व्रजस्व च ॥ इत्युक्त्वा माधवो देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

“આ ઉત્તમ વિમાનમાં આરોહણ કરીને મારા લોકમાં જા.” એમ કહી દેવ માધવ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.

Verse 63

एष तीर्थप्रभावो वै कथितस्ते वसुन्धरे ॥ अक्रूराच्च परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥

હે વસુંધરે! આ તીર્થનો પ્રભાવ તને કહ્યો. અક્રૂરના તીર્થથી પરમ કોઈ તીર્થ ન કદી થયું છે, ન ભવિષ્યમાં થશે.

Verse 64

तस्य तीर्थप्रभावेण सुधनो मुक्तिमाप्तवान् ॥ द्वादशी शुक्लपक्षे तु कुमुदस्य च वा भवेत् ॥

તે તીર્થના પ્રભાવથી સુધનને મુક્તિ પ્રાપ્ત થઈ. તે શુક્લપક્ષની દ્વાદશીએ—કુમુદ માસમાં અથવા અન્ય રીતે પણ—થઈ શકે છે.

Verse 65

तस्मिन्स्नातस्य वसुधे राजसूयफलṃ भवेत् ॥ कार्त्तिकीं समनुप्राप्य तत्तीर्थे तु वसुन्धरे ॥

હે વસુધે! ત્યાં સ્નાન કરનારને રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ મળે છે. અને કાર્તિક માસ પ્રાપ્ત થતાં, એ જ તીર્થમાં, હે વસુંધરે, …

Verse 66

वृषोत्सर्गं नरः कुर्वंस्तारयेत्सकुलोद्भवान् ॥ श्राद्धं यः कुरुते सुभ्रु कार्तिक्यां प्रयतो नरः ॥

જે પુરુષ વૃષોત્સર્ગ વિધિ કરે છે, તે પોતાના સમગ્ર કુલમાં જન્મેલાઓને તારશે. અને જે નિયમી પુરુષ કાર્તિકમાં શ્રાદ્ધ કરે છે, હે સુભ્રુ, …

Verse 67

पितरस्तारितास्तेन सदैव प्रपितामहाः

તેના દ્વારા પિતૃઓ તારાય છે; તેમજ પ્રપિતામહો પણ સદૈવ તારાય છે.

Verse 68

मानकूटं तुलाकूटं न करोति स कर्हिचित् ॥ एवं च वसतस्तस्य बहवो वत्सरा गताः

તે ક્યારેય માપમાં છેતરપિંડી કરતો નથી, તોલમાં પણ કપટ કરતો નથી. આ રીતે ધર્મપૂર્વક રહેતાં રહેતાં તેના ઘણા વર્ષો વીતી ગયા.

Verse 69

तत्र जागरणं कृत्वा प्रभाते तव सन्निधौ ॥ आगमिष्याम्यहं शीघ्रमादित्योदयनं प्रति

ત્યાં જાગરણ કરીને, પ્રભાતે તમારા સન્નિધિમાં હું શીઘ્ર આવીશ—સૂર્યોદયના સમય તરફ.

Verse 70

स्वर्गमिच्छन्ति सत्येन मोक्षः सत्येन लभ्यते ॥ सत्येन सूर्यस्तपति सोमः सत्येन राजते

સત્યથી લોકો સ્વર્ગ ઇચ્છે છે; સત્યથી જ મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. સત્યથી સૂર્ય તપે છે, સત્યથી ચંદ્ર પ્રકાશે છે.

Verse 71

अभिगच्छति मन्दात्मा तत्पापं मे भवेत् तदा ॥ राजपत्नीं ब्रह्मपत्नीं विधवां योऽभिगच्छति

જો કોઈ મંદબુદ્ધિ માણસ તેમની પાસે જાય, તો તે સમયે તે પાપ મારા પર આવી પડે. જે રાજાની પત્ની, બ્રાહ્મણની પત્ની અથવા વિધવા પાસે જાય…

Verse 72

अहं गच्छामि त्वरितो ब्रह्मराक्षससन्निधौ ॥ निवारयामास तदा न गन्तव्यं त्वयानघ

“હું ત્વરિત બ્રહ્મરાક્ષસના સન્નિધિમાં જઈ રહ્યો છું.” ત્યારે તેને રોકવામાં આવ્યો—“હે નિષ્પાપ, તારે ત્યાં જવું ન જોઈએ.”

Verse 73

एकनृत्यस्य मे पुण्यं दद त्वं वणिगुत्तम ॥ सुधन उवाच ॥ नाहं दास्यामि ते पुण्यं यथोक्तं च समाचर

“હે શ્રેષ્ઠ વણિક, એક નૃત્યનું પુણ્ય મને આપ.” સુધન બોલ્યો—“હું તને મારું પુણ્ય નહીં આપું; શાસ્ત્રે કહ્યા મુજબ જ વિધિપૂર્વક આચરણ કર.”

Verse 74

सुधनः सशरीरोऽपि सकुटुम्बो दिवं ययौ ॥ विमानवरमारुह्य विष्णोर्लोकं जगाम ह

સુધન દેહસહિત અને કુટુંબ સાથે સ્વર્ગે ગયો. ઉત્તમ વિમાન પર આરોહણ કરીને તે નિશ્ચયે વિષ્ણુલોકમાં પહોંચ્યો.