Sarga 67

Verse 1

आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकण्ठजनाकुला ।अयोध्यायामवतता सा व्यतीयाय शर्वरी ॥१॥

W Ajodhji, pozbawionej radości przez lament i zatłoczonej ludźmi, których gardła były ściśnięte łzami, ta noc ciągnęła się nieskończenie i w końcu przeminęła.

Verse 2

व्यतीतायां तु शर्वर्यामादित्यस्योदये ततः ।समेत्य राजकर्तारः सभामीयुर्द्विजातयः ॥२॥

Gdy noc minęła i słońce wzeszło, dwukrotni, bramini, którzy wykonują obrzędy królewskiej konsekracji, zebrali się razem i udali do sali zgromadzeń.

Verses 3-4

मार्कण्डेयोऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः ।कात्यायनो गौतमश्च जाबालिश्च महायशाः ॥३॥एते द्विजा स्सहामात्यैः पृथग्वा च मुदीरयन् ।वसिष्ठमेवाभिमुखाः श्रेष्ठं राजपुरोहितम् ॥४॥

Wtedy Markandeja, Maudgalja, Wamadewa, Kasjapa, Katjajana, Gautama i słynny Dżabali, ci bramini wraz z ministrami podeszli do Wasziszthy, najznakomitszego królewskiego kapłana, i stając przed nim, każdy wyraził własny pogląd.

Verse 5

अतीता शर्वरी दुःखं या नो वर्षशतोपमा ।अस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने पुत्रशोकेन पार्थिवे ॥५॥

Noc, która minęła, była dla nas bolesna, jakby trwała sto lat; król bowiem, pochłonięty żalem po synu, spotkał śmierć i powrócił do pięciu żywiołów.

Verse 6

स्वर्गतश्च महाराजो रामश्चारण्यमाश्रितः ।लक्ष्मणश्चापि तेजस्वी रामेणैव गतस्सह ॥६॥

Wielki król odszedł do nieba; Rama znalazł schronienie w lesie, a promienny Lakszmana również udał się razem z Ramą.

Verse 7

उभौ भरतशत्रुघ्नौ केकयेषु परन्तपौ ।पुरे राजगृहे रम्ये मातामहनिवेशने ॥७॥

Obaj Bharata i Śatrughna, pogromcy wrogów, przebywają w kraju Keśaja, w pięknym mieście Radżagriha, w rezydencji swego dziadka macierzystego.

Verse 8

इक्ष्वाकूणामिहाद्यैव कश्चिद्राजा विधीयताम् ।अराजकं हि नो राष्ट्रं विनाशं समवाप्नुयात् ॥८॥

Niech więc ktoś z rodu Ikśwaku zostanie dzisiaj ustanowiony królem; królestwo bowiem bez króla pogrążyłoby się w ruinie.

Verse 9

नाराजके जनपदे विद्युन्माली महास्वनः ।अभिवर्षति पर्जन्यो महीं दिव्येन वारिणा ॥९॥

W krainie bez króla Paridżanja, grzmiący bóg owiany błyskawicami, nie wylewa na ziemię niebiańskiego deszczu.

Verse 10

नाराजके जनपदे बीजमुष्टिः प्रकीर्यते ।नाराजके पितुः पुत्रो भार्या वा वर्तते वशे ॥१०॥

W krainie bez króla nawet garść ziarna nie zostaje właściwie zasiana. W królestwie bez króla nawet syn lub żona nie pozostają pod opieką ojca.

Verse 11

नाराजके धनं चास्ति नास्ति भार्या प्यराजके ।इद मत्याहितं चान्यत्कुतस्सत्य मराजके ॥११॥

Gdzie nie ma króla, bogactwo nie może trwać; nawet żona nie pozostanie bezpieczna. I jest jeszcze inne poważne niebezpieczeństwo: gdzież prawda mogłaby stać w krainie bez króla?

Verse 12

नाराजके जनपदे कारयन्ति सभां नराः ।उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्यगृहाणि च ॥१२॥

W kraju bez króla ludzie nie zwołują zgromadzeń; ani też z radosną ufnością nie budują zachwycających ogrodów i świętych przybytków.

Verse 13

नाराजके जनपदे यज्ञशीला द्विजातयः ।सत्राण्यन्वासते दान्ता ब्राह्मणा स्संशितव्रताः ॥१३॥

W kraju bez króla nawet samoumiarkowani bramini oddani ofierze, stali w swoich ślubach, nie kontynuują wielkich sesji ofiarnych (satra).

Verse 14

नाराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः ।ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः ॥१४॥

W kraju bez króla bogaci bramini, którzy sponsorują wielkie ofiary, nie rozdzielają należnych opłat ofiarnych i darów (dakszina) kapłanom odprawiającym obrzędy.

Verse 15

नाराजके जनपदे प्रभूतनटनर्तकाः ।उत्सवाश्च समाजाश्च वर्धन्ते राष्ट्रवर्धनाः ॥१५॥

W kraju bez króla nie rozkwitają festiwale i zgromadzenia publiczne, które wspierają dobrobyt królestwa, ani też trupy aktorów i tancerzy nie rozwijają się.

Verse 16

नाराजके जनपदे सिद्धार्था व्यवहारिणः ।कथाभिरनुरज्यन्ते कथाशीलाः कथाप्रियैः ॥१६॥

W ziemi bez króla strony w sporach nie osiągają sukcesu w swoich sprawach; a opowiadacze historii nie zachwycają tych, którzy kochają słuchać opowieści.

Verse 17

नाराजके जनपदे उद्यानानि समागताः ।सायाह्ने क्रीडितुं यान्ति कुमार्यो हेमभूषिताः ॥१७॥

W krainie pozbawionej króla dziewczęta przybrane złotem, nawet gdy są zgromadzone razem, nie udają się wieczorem do ogrodów, by bawić się i radować.

Verse 18

नाराजके जनपदे वाहनै शशीघ्रगामिभिः ।नरा निर्यान्त्यरण्यानि नारीभिस्सह कामिनः ॥१८॥

W krainie pozbawionej króla mężczyźni szukający rozkoszy nie wyjeżdżają z kobietami na szybkich wozach do lasów dla zabawy i wypoczynku.

Verse 19

नाराजके जनपदे धनवन्तस्सुरक्षिताः ।शेरते विवृतद्वाराः कृषिगोरक्षजीविनः ॥१९॥

W krainie pozbawionej króla nawet bogaci ludzie, którzy żyją z uprawy roli i hodowli bydła, nie mogą spać bezpiecznie przy otwartych drzwiach swoich domów.

Verse 20

नाराजके जनपदे बद्धघण्टाविषाणिनः ।अटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जरा षष्टिहायनाः ॥२०॥

W krainie bez króla nawet sześćdziesięcioletnie słonie, których kły przyozdobione są dzwoneczkami, nie wędrują po królewskich drogach.

Verse 21

नाराजके जनपदे शरान्सन्ततमस्यताम् ।श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने ॥२१॥

W krainie bez króla niezłamana dyscyplina łucznictwa i broni słabnie; nie słychać już szczęku cięciwy uderzającej o ochraniacz dłoni, gdy strzały wypuszczane są bez przerwy.

Verse 22

नाराजके जनपदे वणिजो दूरगामिनः ।गच्छन्ति क्षेममध्वानं बहुपण्यसमाचिताः ॥२२॥

W krainie bez króla kupcy podróżujący daleko, obładowani wieloma rodzajami towarów, nie mogą podróżować drogami w bezpieczeństwie.

Verse 23

नाराजके जनपदे चरत्येकचरो वशी ।भावयन्नात्मनाऽत्मानं यत्र सायंगृहो मुनिः ॥२३॥

W krainie bez króla nawet samopanujący mędrzec, który zwykle wędruje samotnie, pogrążony w wewnętrznej kontemplacji, nie może swobodnie wędrować ani znaleźć spokojnego schronienia przed wieczorem.

Verse 24

नाराजके जनपदे योगक्षेमं प्रवर्तते ।नचाप्यराजके सेना शत्रून्विषहते युधि ॥२४॥

W krainie bez króla joga-kshema, bezpieczna ochrona i spokojne korzystanie z posiadłości, nie panuje; a bez króla armia również nie może przeciwstawić się wrogom w bitwie.

Verse 25

नाराजके जनपदे हृष्टैः परमवाजिभिः ।नरास्संयान्ति सहसा रथैश्च परिमण्डिताः ॥२५॥

W krainie bez króla nawet radośni mężczyźni w pięknie przyozdobionych rydwanach ciągniętych przez wspaniałe konie nie wyruszają z zapałem; zaufanie publiczne i duch świąteczny zanikają.

Verse 26

नाराजके जनपदे नराश्शास्त्रविशारदाः ।संवदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूपवनेषु च ॥२६॥

W krainie bez króla ludzie uczeni w śastrach nie pozostają spokojni w lasach ani w gajach rozkoszy, rozmawiając i debatując; nawet wiedza traci swą bezpieczną przystań.

Verse 27

नाराजके जनपदे माल्यमोदकदक्षिणाः ।देवताभ्यर्चनार्थाय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः ॥२७॥

W krainie bez króla nawet zdyscyplinowani i pobożni ludzie nie przygotowują należycie girland, słodkich ofiar i daksziny dla oddania czci bogom.

Verse 28

नाराजके जनपदे चन्दनागरुरूषिताः ।राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव शाखिनः ॥२८॥

W krainie bez króla nawet książęta namaszczeni sandałem i agaru nie jaśnieją blaskiem, podobnie jak drzewa, które nie przybierają wiosennego kwitnienia.

Verse 29

यथा ह्यनुदका नद्यः यथा वाऽप्यतृणं वनम् ।अगोपाला यथा गावस्तथा राष्ट्रमराजकम् ॥२९॥

Królestwo bez króla jest jak rzeki bez wody, jak las bez trawy, jak krowy bez pasterzy; jego samo podtrzymanie życia i przewodnictwo zniknęły.

Verse 30

ध्वजो रथस्य प्रज्ञानं धूमो ज्ञानं विभावसोः ।तेषां यो नो ध्वजो राजा स देवत्वमितो गतः ॥३०॥

Sztandar jest znakiem, po którym rozpoznaje się rydwan; dym jest znakiem, po którym poznaje się ogień. Tak samo król był wyróżniającym emblematem, po którym nas poznawano, a ten król odszedł już stąd do świata bogów.

Verse 31

नाराजके जनपदे स्वकं भवति कस्यचित् ।मत्स्या इव नरा नित्यं भक्षयन्ति परस्परम् ॥३१॥

W kraju bez króla nic naprawdę nie pozostaje niczyją własnością; ludzie, jak ryby, nieustannie pożerają się nawzajem.

Verse 32

ये हि सम्भिन्नमर्यादा नास्तिकाश्छिन्नसंशयाः ।तेऽपि भावाय कल्पन्ते राजदण्डनिपीडिताः ॥३२॥

Nawet ci, którzy łamią granice moralności, ateiści odrzucający wszelkie skrupuły, zostają doprowadzeni do prawego postępowania, gdy dosięgnie ich kara królewska.

Verse 33

यथा दृष्टि श्शरीरस्य नित्यमेव प्रवर्तते ।तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवस्सत्यधर्मयोः ॥३३॥

Jak wzrok nieustannie służy ciału, tak król jest podtrzymującym źródłem prawdy i prawości dla królestwa.

Verse 34

राजा सत्यं च धर्मश्च राजा कुलवतां कुलम् ।राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम् ॥३४॥

Król jest prawdą i dharmą; król jest samym trwaniem szlachetnych rodów. Król jest matką i ojcem zarazem; król jest sprawcą dobra dla ludzi.

Verse 35

यमो वैश्रवण श्शक्रः वरुणश्च महाबलः ।विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण वृत्तेन महता ततः ॥३५॥

Dlatego też, dzięki swemu wielkiemu postępowaniu, król przewyższa nawet potężnego Jamę, Waiśravanę (Kuberę), Śakrę (Indrę) i Warunę.

Verse 36

अहो तम इवेदं स्यान्नप्रज्ञायेत किञ्चन ।राजा चे न्न भवे ल्लोके विभज साध्वसाधुनी ॥३६॥

O, biada! Ten świat byłby jak ciemność, i nic nie można by było rozpoznać, gdyby nie było króla, który rozróżnia między dobrymi a złymi uczynkami.

Verse 37

जीवत्यपि महाराजे तवैव वचनं वयम् ।नातिक्रमामहे सर्वे वेलां प्राप्येव सागरः ॥३७॥

Nawet gdy wielki król żył, my wszyscy nigdy nie przekroczyliśmy twojego rozkazu, tak jak ocean, osiągnąwszy brzeg, nie przekracza swojej granicy.

Verse 38

स न स्समीक्ष्य द्विजवर्य वृत्तं नृपं विना राज्यमरण्यभूतम् ।कुमारमिक्ष्वाकुसुतं वदान्यं त्वमेव राजानमिहाभिषिञ्च ॥३८॥

Dlatego, o najlepszy z braminów, rozważywszy to, co się stało, i widząc, że królestwo bez króla staje się jak las, ty sam namaść tutaj, jako naszego króla, hojnego księcia z rodu Ikśwaku.