Sarga 67

Verse 1

आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकण्ठजनाकुला ।अयोध्यायामवतता सा व्यतीयाय शर्वरी ॥१॥

ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਤ ਕਰੁਣ ਵਿਲਾਪ ਸੀ; ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁੱਝੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ; ਉਹ ਰਾਤ ਅੰਤਹੀਣ ਜਾਪਦੀ ਹੋਈ ਖਿੱਚਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਲੰਘ ਗਈ।

Verse 2

व्यतीतायां तु शर्वर्यामादित्यस्योदये ततः ।समेत्य राजकर्तारः सभामीयुर्द्विजातयः ॥२॥

ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਤਦ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਗਏ।

Verses 3-4

मार्कण्डेयोऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः ।कात्यायनो गौतमश्च जाबालिश्च महायशाः ॥३॥एते द्विजा स्सहामात्यैः पृथग्वा च मुदीरयन् ।वसिष्ठमेवाभिमुखाः श्रेष्ठं राजपुरोहितम् ॥४॥

ਫਿਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਮੌਦਗਲ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਜਾਬਾਲੀ—ਇਹ ਦਵਿਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ (ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ) ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਤ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 5

अतीता शर्वरी दुःखं या नो वर्षशतोपमा ।अस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने पुत्रशोकेन पार्थिवे ॥५॥

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਇਹ ਪਾਰਥਿਵ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਬੀਤੀ ਰਾਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੁੱਖਮਈ ਰਹੀ—ਮਾਨੋ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਰਗੀ।

Verse 6

स्वर्गतश्च महाराजो रामश्चारण्यमाश्रितः ।लक्ष्मणश्चापि तेजस्वी रामेणैव गतस्सह ॥६॥

ਮਹਾਰਾਜ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ; ਰਾਮ ਨੇ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 7

उभौ भरतशत्रुघ्नौ केकयेषु परन्तपौ ।पुरे राजगृहे रम्ये मातामहनिवेशने ॥७॥

ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ—ਦੋਵੇਂ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਸੁਹਣੇ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾਮਹ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ।

Verse 8

इक्ष्वाकूणामिहाद्यैव कश्चिद्राजा विधीयताम् ।अराजकं हि नो राष्ट्रं विनाशं समवाप्नुयात् ॥८॥

ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਥੇ ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

नाराजके जनपदे विद्युन्माली महास्वनः ।अभिवर्षति पर्जन्यो महीं दिव्येन वारिणा ॥९॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਮਹਾਗਰਜਨ ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 10

नाराजके जनपदे बीजमुष्टिः प्रकीर्यते ।नाराजके पितुः पुत्रो भार्या वा वर्तते वशे ॥१०॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਦੀ ਇਕ ਮੁੱਠੀ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਈ ਜਾਂਦੀ। ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਿਉ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪਤਨੀ।

Verse 11

नाराजके धनं चास्ति नास्ति भार्या प्यराजके ।इद मत्याहितं चान्यत्कुतस्सत्य मराजके ॥११॥

ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਨ ਵੀ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਵਿਹੂਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇਗਾ?

Verse 12

नाराजके जनपदे कारयन्ति सभां नराः ।उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्यगृहाणि च ॥१२॥

ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਂਦੇ; ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਹਣੇ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਗ੍ਰਿਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ।

Verse 13

नाराजके जनपदे यज्ञशीला द्विजातयः ।सत्राण्यन्वासते दान्ता ब्राह्मणा स्संशितव्रताः ॥१३॥

ਰਾਜਾ-ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਜ्ञ-ਸ਼ੀਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ्ञਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ।

Verse 14

नाराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः ।ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः ॥१४॥

ਰਾਜਾ-ਵਿਹੂਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਯਜ्ञਾਂ ਦੇ ਯਜਮਾਨ, ਧਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਥਾਵਿਧਿ ਦੇਣਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਵੰਡਦੇ।

Verse 15

नाराजके जनपदे प्रभूतनटनर्तकाः ।उत्सवाश्च समाजाश्च वर्धन्ते राष्ट्रवर्धनाः ॥१५॥

ਰਾਜਾ-ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਨਟ-ਨਰਤਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਤਸਵ ਤੇ ਲੋਕ-ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਫਲਦੇ-ਫੂਲਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 16

नाराजके जनपदे सिद्धार्था व्यवहारिणः ।कथाभिरनुरज्यन्ते कथाशीलाः कथाप्रियैः ॥१६॥

ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ; ਅਤੇ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਿਯ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਥਾ-ਸ਼ੀਲ ਵਕਤਾ ਵੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੱਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

Verse 17

नाराजके जनपदे उद्यानानि समागताः ।सायाह्ने क्रीडितुं यान्ति कुमार्यो हेमभूषिताः ॥१७॥

ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।

Verse 18

नाराजके जनपदे वाहनै शशीघ्रगामिभिः ।नरा निर्यान्त्यरण्यानि नारीभिस्सह कामिनः ॥१८॥

ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਕਾਮ-ਰਸਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼-ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ।

Verse 19

नाराजके जनपदे धनवन्तस्सुरक्षिताः ।शेरते विवृतद्वाराः कृषिगोरक्षजीविनः ॥१९॥

ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਗੋ-ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਧਨਵਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

Verse 20

नाराजके जनपदे बद्धघण्टाविषाणिनः ।अटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जरा षष्टिहायनाः ॥२०॥

ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਕੁੰਜਰ ਵੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਫਿਰਦੇ।

Verse 21

नाराजके जनपदे शरान्सन्ततमस्यताम् ।श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने ॥२१॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਇਸ਼ਵ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਪਾਸਨਾ ਵੇਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਝਣਕਾਰ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਤਲ-ਨਿਰਘੋਸ਼ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 22

नाराजके जनपदे वणिजो दूरगामिनः ।गच्छन्ति क्षेममध्वानं बहुपण्यसमाचिताः ॥२२॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲ ਨਾਲ ਲਦੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹੀਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।

Verse 23

नाराजके जनपदे चरत्येकचरो वशी ।भावयन्नात्मनाऽत्मानं यत्र सायंगृहो मुनिः ॥२३॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਅ-ਜਿਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮੁਨੀ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਫਿਰਦਾ; ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਸਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 24

नाराजके जनपदे योगक्षेमं प्रवर्तते ।नचाप्यराजके सेना शत्रून्विषहते युधि ॥२४॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਯੋਗਖੇਮ—ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ—ਚਲਦਾ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਰਾਜਤੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਫੌਜ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।

Verse 25

नाराजके जनपदे हृष्टैः परमवाजिभिः ।नरास्संयान्ति सहसा रथैश्च परिमण्डिताः ॥२५॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ਼ ਨਰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ; ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰੀ ਜੋਸ਼ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

नाराजके जनपदे नराश्शास्त्रविशारदाः ।संवदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूपवनेषु च ॥२६॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਦ ਨਰ ਵੀ ਵਨਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਨਿਰਭੈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 27

नाराजके जनपदे माल्यमोदकदक्षिणाः ।देवताभ्यर्चनार्थाय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः ॥२७॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਭਗਤ ਲੋਕ ਵੀ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਮਾਲਾ, ਮੋਦਕ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 28

नाराजके जनपदे चन्दनागरुरूषिताः ।राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव शाखिनः ॥२८॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਨਾਲ ਅਨੁਲੇਪਿਤ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਵੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰੁੱਖ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।

Verse 29

यथा ह्यनुदका नद्यः यथा वाऽप्यतृणं वनम् ।अगोपाला यथा गावस्तथा राष्ट्रमराजकम् ॥२९॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਜਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਦੀਆਂ ਵਰਗਾ, ਘਾਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੰਗਲ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਗਾਂਵਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਆਧਾਰ ਤੇ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

ध्वजो रथस्य प्रज्ञानं धूमो ज्ञानं विभावसोः ।तेषां यो नो ध्वजो राजा स देवत्वमितो गतः ॥३०॥

ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਧੁੱਜ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 31

नाराजके जनपदे स्वकं भवति कस्यचित् ।मत्स्या इव नरा नित्यं भक्षयन्ति परस्परम् ॥३१॥

ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਮਨੁੱਖ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿੱਤ ਪਰਸਪਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

ये हि सम्भिन्नमर्यादा नास्तिकाश्छिन्नसंशयाः ।तेऽपि भावाय कल्पन्ते राजदण्डनिपीडिताः ॥३२॥

ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜਦੇ ਹਨ—ਨਾਸਤਿਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਲਾਜ਼-ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਸੰਕੋਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਦੰਡ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਸਹੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵੱਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

यथा दृष्टि श्शरीरस्य नित्यमेव प्रवर्तते ।तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवस्सत्यधर्मयोः ॥३३॥

ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਸਦਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਨਰੇਂਦਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਰੋਤ ਹੈ।

Verse 34

राजा सत्यं च धर्मश्च राजा कुलवतां कुलम् ।राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम् ॥३४॥

ਰਾਜਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਕੁਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ-ਪਤ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਪਿਉ ਵੀ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 35

यमो वैश्रवण श्शक्रः वरुणश्च महाबलः ।विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण वृत्तेन महता ततः ॥३५॥

ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਸਦਾਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ਯਮ, ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ), ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

अहो तम इवेदं स्यान्नप्रज्ञायेत किञ्चन ।राजा चे न्न भवे ल्लोके विभज साध्वसाधुनी ॥३६॥

ਹਾਏ! ਜੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ।

Verse 37

जीवत्यपि महाराजे तवैव वचनं वयम् ।नातिक्रमामहे सर्वे वेलां प्राप्येव सागरः ॥३७॥

ਮਹਾਰਾਜ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਟੱਪਦਾ।

Verse 38

स न स्समीक्ष्य द्विजवर्य वृत्तं नृपं विना राज्यमरण्यभूतम् ।कुमारमिक्ष्वाकुसुतं वदान्यं त्वमेव राजानमिहाभिषिञ्च ॥३८॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਰਾਜੇ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਅਰਣ੍ਯ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ।