Adhyaya 4

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धर्मराजस्य चेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा यमदूतानां न भयं विद्यते क्वचित्

Vyāsa berkata: Seterusnya akan aku kisahkan perbuatan Dharmarāja; dengan mendengarnya, ketakutan terhadap para utusan Yama tidak akan timbul di mana-mana, dalam apa jua keadaan.

Verse 2

धर्मराजेन सा दृष्टा वर्द्धनी च वराप्सरा । महत्यरण्ये का ह्येषा सुन्दरांग्यतिसुन्दरी

Dharmarāja melihatnya—Varddhanī, apsara yang paling utama. Di rimba yang luas itu (baginda terlintas): “Siapakah wanita yang terlalu indah ini, yang beranggota serba elok?”

Verse 3

निर्मानुषवनं चेदं सिंहव्याघ्रभयानकम् । आश्चर्यं परमं ज्ञात्वा धर्मराजोऽब्रवीदिदम्

“Rimba ini tiada manusia dan menggerunkan kerana singa serta harimau.” Menyedari hal itu sebagai keajaiban yang besar, Dharmarāja pun berkata demikian.

Verse 4

धर्मराज उवाच । कस्मात्त्वं मानिनि ह्येका वने चरसि निर्जने । कस्मात्स्थानात्समायाता कस्य पत्नी सुशोभने

Dharmarāja bersabda: ‘Wahai wanita yang berbangga diri, mengapa engkau mengembara seorang diri di rimba yang sunyi ini? Wahai yang berseri indah, dari tempat manakah engkau datang? Isteri siapakah engkau?’

Verse 5

सुता त्वं कस्य वामोरु अतिरूपवती शुभा । मानुषी वाथ गंधर्वी अमरी वाथ किंनरी

‘Wahai yang bertungkai indah, anak siapakah engkau—yang suci lagi amat rupawan? Adakah engkau manusia, atau Gandharvī, atau dewi, atau Kinnarī?’

Verse 6

अप्सरा पक्षिणी वाथ अथवा वनदेवता । राक्षसी वा खेचरी वा कस्य भार्या च तद्वद

‘Adakah engkau apsarā, atau gadis burung, atau dewa penjaga rimba? Atau engkau rākṣasī, atau khecarī pengembara angkasa? Katakanlah—isteri siapakah engkau?’

Verse 7

सत्यं च वद मे सुभ्रूरित्याहार्कसुतस्तदा । किमिच्छसि त्वया भद्रे किं कार्यं वा वदात्र वै

Lalu putera Arka (Dharmarāja) berkata: ‘Wahai yang berkening indah, katakanlah kepadaku kebenaran. Wahai yang mulia, apakah yang engkau hajatkan? Apakah urusanmu—nyatakanlah dengan jelas.’

Verse 8

यदिच्छसि त्वं वामोरु ददामि तव वांछितम्

‘Wahai yang bertungkai indah, apa jua yang engkau kehendaki akan aku kurniakan; hajat yang engkau dambakan akan aku tunaikan.’

Verse 9

वर्द्धन्युवाच । धर्मे तिष्ठति सर्वं वै स्थावरं जंगमं विभो । स धर्मो दुष्करं कर्म कस्मात्त्वं कुरुषेऽनघ

Varddhanī berkata: “Wahai yang perkasa, sesungguhnya segala-galanya—yang tidak bergerak dan yang bergerak—tegak dalam Dharma. Sedangkan Dharma sendiri ialah jalan amal yang sukar; maka mengapa, wahai yang suci tanpa noda, engkau menempuh usaha yang begitu berat?”

Verse 10

यम उवाच । ईशानस्य च यद्रूपं द्रष्टुमिच्छामि भामिनि । तेनाहं तपसा युक्तः शिवया सह शंकरम्

Yama berkata: “Wahai yang jelita, aku ingin menyaksikan rupa Īśāna itu. Maka kerana itu aku menekuni tapa, bersama Śivā, demi mencari Śaṅkara.”

Verse 11

यशः प्राप्स्ये सुखं प्राप्स्ये करोमि च सुदुष्करम् । युगेयुगे मम ख्यातिर्भवेदिति मतिर्मम

“Aku akan memperoleh kemasyhuran; aku akan memperoleh kebahagiaan; dan aku akan menyempurnakan pekerjaan yang amat sukar. Biar namaku masyhur dari yuga ke yuga”—itulah tekadku.

Verse 12

कल्पे कल्पे महाकल्पे भूयः ख्यातिर्भवेदिति । एतस्मात्कारणात्सुभ्रूस्तप्यते परमं तपः

“Pada setiap kalpa, bahkan dalam mahā-kalpa yang berulang-ulang, biarlah kemasyhuranku muncul kembali.” Atas sebab itulah, wahai yang berkening indah, aku melakukan tapa yang paling utama.

Verse 13

कस्मात्त्वमागता भद्रे कथयस्व यथातथा । किं कार्यं कस्य हेतुश्च सत्यमाख्यातुमर्हसि

“Wahai wanita yang baik, mengapa engkau datang? Ceritakanlah dengan benar, sebagaimana adanya. Apakah urusannya, dan demi tujuan siapa? Engkau wajar menyatakan kebenaran.”

Verse 14

वर्द्धन्युवाच । तपसैव त्वया धर्म भयभीतो दिवस्पतिः । तेनाहं नोदिता चात्र तपोवि घ्नस्य कांक्षया

Varddhanī berkata: “Wahai Dharma, dengan tapasmu, Dewa Indra, penguasa syurga, menjadi gentar. Maka aku didorong datang ke sini, dengan hasrat menghalangi pertapaanmu.”

Verse 15

इन्द्रासनभयाद्भीता हरिणा हरिसन्निधौ । प्रेषिताहं महाभाग सत्यं हि प्रवदाम्यहम्

“Kerana takut akan takhta Indra, aku menjadi gementar; dan di hadapan Hari sendiri, aku diutus oleh Hari. Wahai yang amat mulia, sesungguhnya aku berkata benar.”

Verse 16

सूत उवाच । सत्यवाक्येन च तदा तोषितो रविनंदनः । उवाचैनां महाभाग्यो वरदोहं प्रयच्छ मे

Sūta berkata: Lalu, kerana kata-katanya yang benar, putera Ravi, Yama, menjadi berkenan. Yang amat bertuah itu berkata kepadanya: “Aku pemberi anugerah; pohonlah kurnia daripadaku.”

Verse 17

यमोऽहं सर्वभूतानां दुष्टानां कर्मकारिणाम् । धर्म रूपो हि सर्वेषां मनुजानां जितात्मनाम्

“Aku ialah Yama bagi semua makhluk—bagi orang durjana yang melakukan perbuatan dosa. Namun bagi manusia yang menundukkan diri dan menguasai nafsu, aku sesungguhnya adalah rupa Dharma itu sendiri.”

Verse 18

स धर्मोऽहं वरारोहे ददामि तव दुर्लभम् । तत्सर्वं प्रार्थय त्वं मे शीघ्रं चाप्सरसां वरे

“Akulah Dharma itu, wahai wanita yang elok langkahnya. Aku mengurniakan kepadamu apa yang sukar diperoleh. Maka, wahai yang terbaik antara para apsara, segeralah pohon daripadaku apa sahaja yang kau kehendaki.”

Verse 19

वर्द्धन्युवाच । इन्द्रस्थाने सदा रम्ये सुस्थिरत्वं प्रयच्छ मे । स्वामिन्धर्मभृतां श्रेष्ठ लोकानां च हिताय वै

Varddhanī berkata: “Di tempat Indra yang sentiasa indah ini, kurniakanlah kepadaku keteguhan untuk bersemayam, wahai Tuan—yang terbaik antara para pemegang Dharma—agar menjadi kebajikan bagi sekalian alam.”

Verse 20

यम उवाच । एवमस्त्विति तां प्राह चान्यं वरय सत्वरम् । ददामि वरमुत्कृष्टं गानेन तोषितोस्म्यहम्

Yama berkata: “Demikianlah jadinya,” lalu baginda berfirman kepadanya, “Pilihlah satu lagi anugerah dengan segera. Aku akan mengurniakan anugerah yang utama, kerana aku telah berkenan oleh nyanyianmu.”

Verse 21

वर्द्धन्युवाच । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मम तीर्थं महामते । भूयाच्च सर्वपापघ्नं मन्नाम्नेति च विश्रुतम्

Varddhanī berkata: “Di tempat ini—di mahākṣetra yang agung—wahai yang berakal besar, semoga terwujud sebuah tīrtha atas namaku; dan semoga ia masyhur sebagai pemusnah segala dosa.”

Verse 22

तत्र दत्तं हुतं तप्तं पठितं वाऽक्षयं भवेत् । पञ्चरात्रं निषेवेत वर्द्धमानं सरोवर म्

Apa jua sedekah di sana, persembahan ke dalam api suci, amalan tapa, atau bacaan suci—menjadi pahala yang tidak binasa. Hendaklah seseorang berziarah dan berkhidmat di Tasik Varddhamāna selama lima malam.

Verse 23

पूर्वजास्तस्य तुष्येरंस्तर्प्यमाणा दिनेदिने । तथेत्युक्त्वा तु तां धर्मो मौनमाचष्ट संस्थितः । त्रिःपरिक्रम्य तं धर्मं नमस्कृत्य दिवं ययौ

Nenek moyangnya akan berpuas hati, setelah menerima tarpaṇa hari demi hari. Setelah berkata, “Tathāstu—demikianlah,” Dharma pun berdiri teguh dalam kesunyian. Kemudian dia mengelilingi Dharma itu tiga kali, menunduk sembah, lalu berangkat ke syurga.

Verse 24

वर्द्धन्युवाच । मा भयं कुरु देवेश यमस्यार्कसुतस्य च । अयं स्वार्थपरो धर्म यशसे च समाचरेत्

Varddhanī berkata: “Janganlah takut, wahai Penguasa para dewa—bukan kepada Yama, putera Surya, dan bukan pula kepada apa pun yang lain. Dharma ini diamalkan demi tujuan yang benar bagi diri, dan hendaklah juga dipraktikkan demi nama baik.”

Verse 25

व्यास उवाच । वर्द्धनी पूजिता तेन शक्रेण च शुभानना । साधुसाधु महाभागे देवकार्य कृतं त्वया

Vyāsa berkata: Varddhanī yang berseri wajahnya turut dimuliakan oleh Śakra. “Sungguh baik, sungguh baik, wahai yang amat berbahagia; olehmu telah terlaksana suatu tugas yang membawa manfaat kepada para dewa.”

Verse 26

निर्भयत्वं वरागेहे सुखवासश्च ते सदा । यशः सौख्यं श्रियं रम्यां प्राप्स्यसि त्वं शुभानने

Wahai yang berwajah elok, engkau akan memperoleh keberanian tanpa takut, rumah yang terbaik, dan kehidupan yang sentiasa selesa. Engkau akan meraih nama baik, kebahagiaan, serta kemakmuran Śrī yang indah.

Verse 27

तथेति देवास्तामूचुर्निर्भयानंदचेतसा । नमस्कृत्य च शक्रं सा गता स्थानं स्वकं शुभम्

Para dewa, dengan hati dipenuhi sukacita tanpa gentar, berkata kepadanya, “Tathāstu—demikianlah jadinya.” Lalu ia menunduk sembah kepada Śakra dan pergi ke kediamannya yang berkat.

Verse 28

सूत उवाच । गतेप्सरसि राजेन्द्र धर्मस्तस्थौ यथाविधि । तपस्तेपे महाघोरं विश्वस्योद्वेगदायकम्

Sūta berkata: “Wahai raja, setelah apsaras itu beredar, Dharma tetap tinggal di sana menurut tata cara yang ditetapkan, lalu melakukan tapa yang amat dahsyat—hingga menimbulkan kegelisahan di seluruh alam.”

Verse 29

पंचाग्निसा धनं शुक्रे मासि सूर्येण तापिते । चक्रे सुदुःसहं राजन्देवैरपि दुरासदम्

Pada bulan Śukra, disengat bahang suria, dia menunaikan tapa ‘pañcāgni’ yang amat dahsyat—wahai Raja, suatu laku yang sukar ditanggung dan bahkan para dewa pun sukar mendekatinya.

Verse 30

ततो वर्षशते पूर्णे अन्तको मौनमास्थितः । काष्ठभूत इभवातस्थौ वल्मीकशतसंवृतः

Kemudian, setelah genap seratus tahun, Antaka menegakkan brata mauna; tidak bergerak bagaikan sebatang kayu, dia berdiri di situ, diselubungi ratusan busut anai-anai.

Verse 31

नानापक्षिगणैस्तत्र कृतनीडैः स धर्मराट् । उपविष्टे व्रतं राजन्दृश्यते नैव कुत्रचित्

Di sana, pelbagai kawanan burung membina sarang di atas dirinya; sang raja dharma tetap duduk teguh—wahai Raja, brata-nya tidak kelihatan goyah walau di mana pun.

Verse 32

संस्मरंतोऽथ देवेश मुमापतिमनिंदितम् । ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षाश्चोद्विग्नमानसाः । कैलासशिखरं भूय आजग्मुः शिवसन्निधौ

Kemudian, wahai Dewa-īśa, sambil mengenang Tuhan yang tidak bercela—suami Umā—para dewa bersama Gandharva dan Yakṣa, dengan hati resah karena takut, pergi lagi ke puncak Kailāsa, ke hadirat Śiva.

Verse 33

देवा ऊचुः । त्राहित्राहि महादेव श्रीकण्ठ जगतः पते । त्राहि नो भूतभव्येश त्राहि नो वृषभध्वज । दयालुस्त्वं कृपानाथ निर्विघ्नं कुरु शंकर

Para dewa berkata: “Selamatkanlah, selamatkanlah kami, wahai Mahādeva! Wahai Śrīkaṇṭha, Tuhan alam semesta! Selamatkan kami, wahai Penguasa masa lampau dan masa depan; selamatkan kami, wahai yang berpanji Lembu! Engkau penyayang, wahai Tuan rahmat—wahai Śaṅkara, jadikanlah kami bebas daripada segala rintangan.”

Verse 34

ईश्वर उवाच । केनापराधिता देवाः केन वा मानमर्द्दिताः । मर्त्ये स्वर्गेऽथवा नागे शीघ्रं कथय ताचिरम्

Īśvara bersabda: “Wahai para dewa, siapakah yang telah menzalimi kamu, atau siapakah yang telah meremukkan keangkuhanmu—di alam manusia, di syurga, atau di kalangan Nāga? Katakan segera; jangan berlengah.”

Verse 35

अनेनैव त्रिशूलेन खट्वांगेनाथवा पुनः । अथ पाशुपतेनैव निहनिष्यामि तं रणे । शीघ्रं वै वदतास्माक मत्रागमनकारणम्

“Dengan trisula ini—atau dengan khaṭvāṅga—atau dengan senjata Pāśupata sendiri, akan kutewaskan dia di medan perang. Katakan segera, dengan sebenar-benarnya, sebab kamu datang ke sini.”

Verse 36

देवा ऊचुः । कृपासिन्धो हि देवेश जगदानन्दकारक । न भयं मानुषादद्य न ना गाद्देवदानवात्

Para dewa berkata: “Wahai Deweśa, lautan belas kasih, pemberi sukacita kepada jagat! Hari ini kami tidak takut kepada manusia, tidak kepada Nāga, dan tidak juga kepada para dewa atau Dānava.”

Verse 37

मर्त्यलोके महादेव प्रेतनाथो महाकृतिः । आत्मकार्यं महाघोरं क्लेशयेदिति निश्चयः

“Di alam manusia, wahai Mahādeva, penguasa para Preta—berwujud amat besar—telah bertekad melaksanakan tujuan dirinya yang sangat mengerikan, dan akan menimpakan kesengsaraan (kepada alam-alam).”

Verse 38

उग्रेण तपसा कृत्वा क्लिश्यदात्मानमात्मना । तेनात्र वयमुद्विग्ना देवाः सर्वे सदाशिव । शरणं त्वामनुप्राप्ता यदिच्छसि कुरुष्व तत्

“Dengan tapa yang ganas, menyiksa dirinya menurut kehendaknya sendiri, dia telah membuat kami semua dewa resah di sini, wahai Sadāśiva. Maka kami datang berlindung kepada-Mu—lakukanlah apa yang Engkau anggap wajar.”

Verse 39

सूत उवाच । देवानां वचनं श्रुत्वा वृषारूढो वृषध्वजः । आयुधान्परिसंगृह्य कवचं सुमनोहरम् । गतवानथ तं देशं यत्र धर्मो व्यवस्थितः

Sūta berkata: Setelah mendengar titah para dewa, Tuhan yang menunggang lembu, yang berpanji lembu, menghimpunkan segala senjata dan menyarungkan baju zirah yang amat indah. Lalu baginda berangkat ke wilayah tempat Dharma teguh bersemayam.

Verse 40

ईश्वर उवाच । अनेन तपसा धर्म संतुष्टं मम मानसम् । वरं ब्रूहि वरं ब्रूहि वरं ब्रूहीत्युवाच ह

Īśvara bersabda: “Wahai Dharma, dengan tapa ini hatiku benar-benar berpuas hati. Nyatakanlah kurniamu—nyatakanlah; sebutkanlah anugerah yang engkau inginkan,” demikian sabda-Nya.

Verse 41

इच्छसे त्वं यथा कामा न्यथा ते मनसि स्थितान् । यंयं प्रार्थयसे भद्र ददामि तव सांप्रतम्

“Apa jua hajat yang engkau inginkan, apa yang tersimpan dalam hatimu—wahai insan mulia—apa sahaja yang engkau pohon, semuanya akan Aku kurniakan kepadamu serta-merta.”

Verse 42

सूत उवाच । एवं संभाषमाणं तु दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् । वल्मीकादुत्थितो राजन्गृहीत्वा करसंपुटम् । तुष्टाव वचनैः शुद्धैर्लोकनाथमरिंदम्

Sūta berkata: Melihat Dewa Mahēśvara bertitah demikian, wahai Raja, Dharma bangkit dari busut anai-anai lalu merapatkan kedua telapak tangan dalam sembah. Dengan kata-kata yang suci, dia memuji Lokanātha, Tuhan yang menundukkan musuh.

Verse 43

धर्म उवाच । ईश्वराय नमस्तुभ्यं नमस्ते योगरूपिणे । नमस्ते तेजोरूपाय नीलकंठ नमोऽस्तु ते

Dharma berkata: “Sembah sujud kepada-Mu, wahai Īśvara; sembah sujud kepada-Mu yang berwujud Yoga. Sembah sujud kepada-Mu yang berwujud Cahaya Keagungan; wahai Nīlakaṇṭha, penghormatan setulusnya kepada-Mu.”

Verse 44

ध्यातॄणामनुरूपाय भक्तिगम्याय ते नमः । नमस्ते ब्रह्मरूपाय विष्णुरूप नमोऽ स्तु ते

Sembah sujud kepada-Mu yang menzahirkan rupa sesuai para penganut meditasi dan dicapai melalui bhakti. Salam hormat kepada-Mu sebagai rupa Brahmā; wahai yang berwujud Viṣṇu, hamba menunduk menyembah-Mu.

Verse 45

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय अणुरूपाय वै नमः । नमस्ते कामरूपाय सृष्टिस्थित्यंतकारिणे

Sembah sujud kepada-Mu sebagai yang kasar, yang halus, bahkan yang sehalus zarah. Salam hormat kepada-Mu yang mengambil rupa menurut kehendak, pelaksana penciptaan, pemeliharaan, dan peleburan.

Verse 46

नमो नित्याय सौम्याय मृडाय हरये नमः । आतपाय नमस्तुभ्यं नमः शीतकराय च

Sembah sujud kepada-Mu Yang Kekal, Yang Lemah Lembut, Yang Maha Pemurah; sembah sujud kepada Hara. Salam hormat kepada-Mu sebagai panas dan sinar; dan hormat juga kepada-Mu sebagai pemberi kesejukan.

Verse 47

सृष्टिरूप नमस्तुभ्यं लोकपाल नमोऽस्तु ते । नम उग्राय भीमाय शांत रूपाय ते नमः

Sembah sujud kepada-Mu yang berwujud Penciptaan; wahai Pelindung alam, hormat kepada-Mu. Hormat kepada-Mu sebagai Yang Garang dan Menggerunkan; dan hormat juga kepada-Mu sebagai Yang Berwujud Damai.

Verse 48

नमश्चानंतरूपाय विश्वरूपाय ते नमः । नमो भस्मांगलिप्ताय नमस्ते चंद्रशेखर । नमोऽस्तु पंचवक्त्राय त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते

Sembah sujud kepada-Mu yang berwujud tanpa batas; sembah sujud kepada-Mu yang berwujud semesta. Hormat kepada-Mu yang tubuh-Nya disapukan abu suci; salam kepada-Mu, wahai Candraśekhara. Sembah sujud kepada-Mu, wahai Yang Bermuka Lima; sembah sujud kepada-Mu, wahai Yang Bermata Tiga.

Verse 49

नमस्ते व्यालभूषाय कक्षापटधराय च । नमोंऽधकविनाशाय दक्षपापापहारिणे । कामनिर्द्दाहिने तुभ्यं त्रिपुरारे नमोऽस्तु ते

Sembah sujud kepada-Mu, yang berhias dengan ular dan berselendang di sisi. Sembah hormat kepada pembinasa Andhaka, penghapus dosa Dakṣa. Kepada-Mu yang membakar Kāma menjadi abu, wahai Tripurāri, terimalah penghormatanku.

Verse 50

चत्वारिंशच्च नामानि मयोक्तानि च यः पठेत् । शुचिर्भूत्वा त्रिकालं तु पठेद्वा शृणुयादपि

Sesiapa yang membaca empat puluh nama yang kuucapkan ini, setelah menyucikan diri, lalu membacanya pada tiga waktu, atau sekadar mendengarnya, akan memperoleh pahala yang dimaksudkan.

Verse 51

गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च सुरापो गुरुत ल्पगः । ब्रह्महा हेमहारी च ह्यथवा वृषलीपतिः

Bahkan pembunuh lembu, orang tidak mengenang budi, peminum arak, pelanggar ranjang guru, pembunuh brāhmaṇa, pencuri emas, atau yang bergaul dengan golongan jatuh—disucikan oleh bacaan itu.

Verse 53

स्त्रीबालघातकश्चैव पापी चानृतभाषणः । अनाचारी तथा स्तेयी परदाराभिगस्तथा । अकार्यकारी कृत्यघ्नो ब्रह्मद्विड्वाडवाधमः

Bahkan pembunuh wanita atau kanak-kanak, pendosa yang berdusta, orang berakhlak rosak, pencuri, pelanggar isteri orang; pelaku perkara terlarang, pemusnah kewajipan suci, pembenci brāhmaṇa, dan manusia paling hina—juga disucikan oleh bhakti itu.

Verse 54

सूत उवाच । इत्येवं बहुभिर्वाक्यैर्धर्मराजेन वै मुहुः । ईडितोऽपि महद्भक्त्या प्रणम्य शिरसा स्वयम्

Sūta berkata: Demikianlah Dharma-rāja berulang kali memuji-Nya dengan banyak kata-kata. Dan walaupun telah dipuja, Śiva dengan bhakti yang agung menundukkan kepala-Nya sendiri untuk memberi hormat.

Verse 55

तुष्टः शंभुस्तदा तस्मा उवाचेदं वचः शुभम् । वरं वृणु महाभाग यत्ते मनसि वर्त्तते

Lalu Śambhu, setelah berkenan, menuturkan kata-kata yang suci lagi bertuah kepadanya: “Wahai yang amat berbahagia, pilihlah satu anugerah—apa sahaja yang ada dalam hatimu.”

Verse 56

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम्

Yama berkata: “Wahai Dewa-īśa, jika Engkau berkenan dan menaruh belas kasihan kepadaku, wahai Mahābhāga, jadikanlah permohonan ini berkuasa di seluruh tiga alam, beserta yang bergerak dan yang tidak bergerak.”

Verse 57

मन्नाम्ना स्थानमेतद्धि ख्यातं लोके भवेदिति । अच्छेद्यं चाप्यभेद्यं च पुण्यं पापप्रणाशनम्

“Semoga tempat ini termasyhur di dunia dengan namaku. Semoga ia tidak dapat dipotong dan tidak dapat dipecahkan—suci, serta pemusnah dosa.”

Verse 58

स्थानं कुरु महादेव यदि तुष्टोऽसि मे भव । शिवेन स्थानकं दत्तं काशीतुल्यं तदा नृप । तद्दत्त्वा च पुनः प्राह अन्यं वरय सत्तम

“Wahai Mahādeva, jika Engkau berkenan kepadaku, dirikanlah sebuah dhāma yang suci.” Maka Śiva mengurniakan suatu tempat suci setara Kāśī, wahai raja. Setelah mengurniakannya, Baginda bersabda lagi: “Wahai insan terbaik, pilihlah satu lagi anugerah.”

Verse 59

धर्म उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम् । वरेणैवं यथा ख्यातिं गमिष्यामि युगेयुगे

Dharma berkata: “Wahai Dewa-īśa, jika Engkau berkenan dan mengasihani aku, wahai Mahābhāga, jadikanlah anugerah ini berkuasa di seluruh tiga alam, beserta yang bergerak dan yang tidak bergerak, agar dengan anugerah ini aku mencapai kemasyhuran dari yuga ke yuga.”

Verse 60

ईश्वर उवाच । ब्रूहि कीनाश तत्सर्वं प्रकरोमि तवेप्सितम् । तपसा तोषितोऽहं वै ददामि वरमीप्सितम्

Īśvara bersabda: “Wahai Kīnāśa, katakanlah—nyatakan segala yang engkau kehendaki. Aku akan menunaikannya untukmu. Kerana reda dengan tapa-bratamu, sesungguhnya Aku mengurniakan varam (anugerah) yang engkau dambakan.”

Verse 61

यम उवाच । यदि मे वांछितं देव ददासि तर्हि शंकर । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मन्नामा भव सर्वदा

Yama berkata: “Wahai Deva, wahai Śaṅkara, jika Engkau mengurniakan hajatku yang paling kuingini, maka di tempat ini—di mahākṣetra ini—biarlah namaku kekal selama-lamanya.”

Verse 62

धर्मारण्यमिति ख्यातिस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यथा संजायते देव तथा कुरु महेश्वर

“Semoga kemasyhuran bernama ‘Dharmāraṇya’ terbit di tiga alam, di antara segala yang bergerak dan yang tidak bergerak. Wahai Deva, wahai Maheśvara—jadikanlah demikian.”

Verse 63

ईश्वर उवाच । धर्मारण्यमिदं ख्यातं सदा भूयाद्युगेयुगे । त्वन्नाम्ना स्थापितं देव ख्यातिमेतद्गमिष्यति । अथान्यदपि यत्किंचित्करोम्येष वदस्व तत

Īśvara bersabda: “Tempat ini akan sentiasa masyhur sebagai Dharmāraṇya, dari yuga ke yuga. Wahai Deva, kerana ditegakkan atas namamu, ia akan mencapai kemasyhuran itu. Dan jika ada apa-apa lagi yang engkau kehendaki Aku lakukan—katakanlah.”

Verse 64

यम उवाच । योजनद्वयविस्तीर्णं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । मुक्तेश्च शाश्वतं स्थानं पावनं सर्वदेहिनाम्

Yama berkata: “Hendaklah ada, atas namaku, sebuah tīrtha yang utama seluas dua yojana—sebuah tempat pembebasan yang kekal, yang menyucikan semua makhluk yang berbadan.”

Verse 65

मक्षिकाः कीटकाश्चैव पशुपक्षिमृगादयः । पतंगा भूतवेताला पिशाचोरगराक्षसाः

Lalat dan segala serangga; binatang ternak, burung, rusa dan seumpamanya; ngengat; para bhūta dan vetāla; piśāca, nāga (ular), dan rākṣasa—

Verse 66

नारी वाथ नरो वाथ मत्क्षेत्रे धर्मसंज्ञके । त्यजते यः प्रियान्प्राणान्मुक्तिर्भवतु शाश्वती

Sama ada wanita atau lelaki, sesiapa di wilayahku yang dikenali sebagai Dharmāraṇya, yang melepaskan nafas hayat yang tercinta, semoga memperoleh mokṣa yang kekal.

Verse 67

एवमस्त्विति सर्वोपि देवा ब्रह्मादयस्तथा । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणाः परं हर्षमवा्प्नुयुः

“Demikianlah hendaknya!”—maka semua dewa, bersama Brahmā dan yang lain, pun menyetujuinya; lalu sambil menaburkan hujan bunga, mereka mencapai sukacita tertinggi.

Verse 68

देवदुंदुभयो नेदुर्गंधर्वपतयो जगुः । ववुः पुण्यास्तथा वाता ननृतुश्चाप्सरो गणाः

Gendang ilahi berdentum; para ketua Gandharva menyanyikan lagu pujaan. Angin yang berkat bertiup, dan rombongan Apsaras pun menari.

Verse 69

सूत उवाच । यमेन तपसा भक्त्या तोषितो हि सदाशिवः । उवाच वचनं देवं रम्यं साधुमनोरमम्

Sūta berkata: Sesungguhnya Sadāśiva, yang berkenan oleh tapa dan bhakti Yama, menuturkan sabda ilahi—indah, mulia, dan menyenangkan hati.

Verse 70

अनुज्ञां देहि मे तात यथा गच्छामि सत्वरम् । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं देवानां हितकाम्यया

Wahai ayahanda yang dikasihi, kurniakanlah izin kepadaku agar aku segera berangkat ke Kailāsa, gunung yang paling utama, demi mengusahakan kesejahteraan para dewa.

Verse 71

यम उवाच । न मे स्थानं परित्यक्तुं त्वया युक्तं महेश्वर । कैलासादधिकं देव जायते वचनादिदम्

Yama berkata: Wahai Maheśvara, tidak wajar bagimu meninggalkan kediamanku. Wahai Dewa, dengan sabdamu sendiri tempat ini menjadi lebih agung bahkan daripada Kailāsa.

Verse 72

शिव उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया युक्तमेकांशेनात्र मे स्थितिः । न मया त्यजितं साधु स्थानं तव सुनिर्मलम्

Śiva bersabda: Baik sekali—kata-katamu amat wajar. Di sini Aku akan tinggal dengan satu bahagian daripada diri-Ku. Wahai yang mulia, Aku tidak meninggalkan kediamanmu yang sangat suci.

Verse 73

विश्वेश्वरं महालिंगं मन्नाम्नात्र भविष्यति । एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवांतरधीयत

“Di sini akan ada Mahāliṅga bernama Viśveśvara, yang membawa nama-Ku.” Setelah berkata demikian, Mahādeva pun ghaib dari tempat itu juga.

Verse 74

शिवस्य वचनात्तत्र तदा लिंगं तदद्भुतम् । तं दृष्ट्वा च सुरैस्तत्र यथानामानुकीर्त्तनम्

Dengan sabda Śiva, pada saat itu juga Liṅga yang menakjubkan itu terserlah di sana. Melihatnya, para dewa pun memuji dengan melagukan nama-Nya sesuai dengan namanya.

Verse 75

स्वंस्वं लिंगं तदा सृष्टं धर्मारण्ये सुरोत्तमैः । यस्य देवस्य यल्लिंगं तन्नाम्ना परिकीर्तितम्

Kemudian, di Dharmāraṇya para dewa yang utama menzahirkan Liṅga masing-masing; setiap Liṅga dipuji dan disebut menurut nama dewa yang memilikinya.

Verse 76

सूत उवाच । धर्मेण स्थापितं लिंगं धर्मेश्वरमुपस्थितम् । स्मरणात्पूजनात्तस्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

Sūta berkata: Liṅga yang didirikan oleh Dharma, dikenali sebagai Dharmeśvara, hadir di sana. Dengan mengingatinya dan memujanya, seseorang terlepas daripada segala dosa.

Verse 77

यद्ब्रह्म योगिनां गम्यं सर्वेषां हृदये स्थितम् । तिष्ठते यस्य लिंगं तु स्वयंभुवमिति स्थितम्

Brahman yang dapat dicapai para yogin dan bersemayam di hati semua insan—Liṅga-Nya berdiri di sini, ditegakkan sebagai ‘Svayaṃbhu’ (terzahir dengan sendirinya).

Verse 78

भूतनाथं च संपूज्य व्याधिभिर्मुच्यते जनः । धर्मवापीं ततश्चैव चक्रे तत्र मनोरमाम्

Dengan memuja Bhūtanātha menurut tatacara, seseorang dibebaskan daripada penyakit. Kemudian di situ juga baginda membina ‘Dharmavāpī’ yang indah, telaga/kolam Dharma.

Verse 79

आहत्य कोटितीर्थानां जलं वाप्यां मुमोच ह । यमतीर्थस्वरूपं च स्नानं कृत्वा मनोरमम्

Dengan menghimpunkan air daripada berjuta-juta tīrtha, baginda melepaskannya ke dalam vāpi itu. Dan di sana, dalam rupa Yama-tīrtha yang indah, baginda menunaikan mandi suci.

Verse 80

स्नानार्थं देवतानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

Tempat suci itu diperuntukkan bagi mandi suci para dewa dan para resi yang jiwanya telah disucikan. Setelah mandi di sana serta meminum airnya, seseorang dilepaskan daripada segala dosa.

Verse 81

धर्मवाप्यां नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्मेश्वरं शिवम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो न मातुर्गर्भमाविशेत्

Sesiapa yang mandi suci di Dharmavāpī dan menatap Śiva sebagai Dharmeśvara, akan bebas daripada segala dosa; dia tidak memasuki rahim ibunya lagi (yakni tidak lahir semula).

Verse 82

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु करोति यमतर्पणम् । व्याधिदोषविनाशार्थं क्लेशदोषोप शांतये । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चांतकाय च । वैवस्वताय कालाय दध्नाय परमेष्ठिने

Setelah mandi di sana, sesiapa yang melakukan tarpaṇa bagi Yama—demi memusnahkan cela penyakit dan menenangkan kekotoran penderitaan—mempersembahkannya kepada Yama, Dharmarāja, Mṛtyu, Antaka, Vaivasvata, Kāla, Dadhna dan Parameṣṭhin.

Verse 83

वृकोदराय वृकाय दक्षिणेशाय ते नमः । नीलाय चित्रगुप्ताय चित्र वैचित्र ते नमः

Sembah sujud kepada-Mu sebagai Vṛkodara, sebagai Vṛka, dan sebagai Dakṣiṇeśa. Sembah sujud kepada-Mu sebagai Nīla, sebagai Citragupta, dan sebagai Citra–Vaicitra, Yang menakjubkan lagi beraneka.

Verse 84

यमार्थं तर्पणं यो वै धर्मवाप्यां करिष्यति । साक्षतैर्नामभिश्चैतैस्तस्य नोपद्रवो भवेत्

Sesiapa yang melakukan tarpaṇa bagi Yama di Dharmavāpī—dengan menyebut nama-nama ini serta mempersembahkan akṣata (butir padi yang utuh)—maka tiada gangguan atau mudarat menimpanya.

Verse 85

एकांतरस्तृतीयस्तु ज्वरश्चातुर्थिकस्तथा । वेलायां जायते यस्तु ज्वरः शीतज्वरस्तथा

Demam berselang, demam tiga hari dan demam empat hari; juga demam yang timbul pada waktu tertentu, serta demam sejuk—semuanya disebut dalam konteks ini.

Verse 87

धनधान्यसमृद्धिः स्यात्संततिर्वर्धते सदा । भूतेश्वरं तु संपूज्य सुस्नातो विजितेंद्रियः

Akan ada kemakmuran harta dan hasil bijirin, dan zuriat sentiasa bertambah—apabila seseorang mandi dengan sempurna, menundukkan pancaindera, lalu memuja Bhūteśvara menurut tatacara.

Verse 88

सांगं रुद्रजपं कृत्वा व्याधिदोषात्प्रमुच्यते । अमावास्यां सोमदिने व्यतीपाते च वैधृतौ । संक्रांतौ ग्रहणे चैव तत्र श्राद्धं स्मृतं नृणाम्

Dengan melaksanakan Rudra-japa secara lengkap beserta segala angganya, seseorang terlepas daripada cela penyakit. Pada hari amāvasyā, hari Isnin, ketika Vyatīpāta dan Vaidhṛti, pada saṅkrānti dan saat gerhana—pada waktu-waktu itu śrāddha ditetapkan bagi manusia.

Verse 89

श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं निरस्य चैतत्पितरस्त्वदंति । पानीयमेवापि तिलैर्विमिश्रितं ददाति यो वै प्रथितो मनुष्यः

Apabila dia melakukan śrāddha, pahala itu berkekalan selama seribu tahun; para Pitṛ menikmatinya dan ia menyingkirkan kekurangan mereka. Bahkan orang yang masyhur yang hanya mempersembahkan air bercampur biji wijen pun dihitung memperoleh keberkesanan śrāddha.

Verse 90

एकविंशतिवारैस्तु गयायां पिंडदानतः । धर्मेश्वरे सकृद्दत्तं पितॄणां चाक्षयं भवेत्

Apa yang diperoleh dengan melakukan piṇḍa-dāna di Gayā sebanyak dua puluh satu kali—hasil yang sama menjadi tidak susut bagi para leluhur apabila satu persembahan sahaja dilakukan di Dharmeśvara.

Verse 91

धर्मेशात्पश्चिमे भागे विश्वेश्वरांतरेपि वा । धर्मवापीति विख्याता स्वर्गसोपानदायिनी

Di sebelah barat Dharmeśa—atau di dalam kawasan Viśveśvara—terdapat telaga suci yang masyhur bernama Dharmavāpī, yang mengurniakan tangga menuju svarga.

Verse 92

धर्मेण निर्मिता पूर्वं शिवार्थं धर्मबुद्धिना । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च तर्पिताः पितृदेवताः

Pada zaman dahulu, Dharma yang berakal dharma membinanya demi Śiva. Dengan mandi di sana dan meminum airnya, para Pitṛ (leluhur) dan para dewa menjadi puas (tarpaṇa).

Verse 93

शमीपत्रप्रमाणं तु पिंडं दद्याच्च यो नरः । धर्मवाप्यां महापुण्यां गर्भवासं न चाप्नुयात्

Sesiapa yang mempersembahkan piṇḍa di Dharmavāpī yang amat besar pahalanya—walau sebesar daun śamī—tidak lagi mengalami ‘tinggal dalam rahim’, yakni kelahiran berulang.

Verse 94

कुम्भीपाकान्महारौद्राद्रौरवान्नरकात्पुनः । अंधतामिस्रकाद्राजन्मुच्यते नात्र संशयः

Wahai Raja, tanpa syak seseorang dibebaskan daripada neraka bernama Kumbhīpāka, Mahāraudra, Raurava dan Andhatāmisra.

Verse 95

सूत उवाच । एकवर्षं तर्पणीयं धर्मवाप्यां नरोत्तमः । ऋतौ मासे च पक्षे च विपरीतं च जायते

Sūta berkata: “Wahai insan terbaik, di Dharmavāpī tarpaṇa hendaklah dilakukan selama setahun penuh; dan walaupun ada ketidakteraturan pada musim, bulan atau paruh bulan, upacara itu tidak menjadi berbalik mudarat.”

Verse 96

बर्हिषदोऽग्निष्वात्ताश्च आज्यपाः सोमपास्तथा । तृप्तिं प्रयांति परमां वाप्यां वै तर्पणेन तु

Sesungguhnya, dengan melakukan tarpaṇa di kolam suci itu, golongan leluhur—Barhiṣad, Agniṣvātta, Ājyapa dan Somapa—mencapai kepuasan yang tertinggi.

Verse 97

कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि अयोध्यादिपुरस्तथा । पुष्कराद्यानि सर्वाणि मुक्तिनामानि संति वै

Kurukṣetra dan medan suci yang lain, Ayodhyā dan kota-kota suci yang lain, serta Puṣkara dan selebihnya—semuanya benar-benar termasyhur sebagai “nama-nama pembebasan”, yakni tīrtha yang mengurniakan mokṣa.

Verse 98

तानि सर्वाणि तुल्यानि धर्मकूपोऽधिको भवेत् । मन्त्रो वेदास्तथा यज्ञा दानानि च व्रतानि च

Semuanya setara pada pahala, namun Dharmakūpa lebih utama. Mantra, Weda, yajña, sedekah dan nazar/vrata—semuanya berbuah lebih tinggi di sana.

Verse 99

अक्षयाणि प्रजायंते दत्त्वा जप्त्वा नरेश्वर । अभिचाराश्च ये चान्ये सुसिद्धाथर्ववेदजाः

Wahai raja manusia, dengan bersedekah dan ber-japa di sana, terbitlah hasil yang tidak binasa. Bahkan amalan lain seperti abhicāra, yang mapan dan bersumber daripada Atharvaveda, turut menjadi berkesan.

Verse 100

ते सर्वे सिद्धिमायांति तस्मिन्स्थाने कृता अपि । आदितीर्थं नृपश्रेष्ठ काजेशैरुपसेवितम्

Semuanya mencapai kejayaan apabila dilakukan di tempat itu. Wahai raja yang terbaik, itulah Āditīrtha, tīrtha yang mula-mula, yang diziarahi serta dimuliakan oleh para kājeśa, makhluk-makhluk agung yang berkuasa.

Verse 109

एतदाख्यानकं पुण्यं धर्मेण कथितं पुरा । यः शृणोति नरो भक्त्या नारी वा श्रावयेत्तु यः । गोसहस्रफलं तस्य अंते हरिपुरं ब्रजेत्

Kisah suci yang penuh pahala ini dahulu telah disampaikan menurut Dharma. Sesiapa—lelaki atau perempuan—yang mendengarnya dengan bhakti, atau menyuruhnya dibacakan, memperoleh pahala seumpama sedekah seribu ekor lembu; dan pada akhir hayat akan menuju ke dham Hari.