Sukta 71

Mantra 1

उप प्र जिन्वन्नुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीळाः । स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रञ्चित्रमुच्छन्तीमुषसं न गावः ॥

ते इच्छेने इच्छिताला जागवित पुढे सरकतात; जसे स्त्रिया नित्य-स्थित स्वामीला जागवितात. एकाच निवासाच्या भगिनी श्यावी व अरुषीमध्ये रमतात; गायींसारख्या, उगवणाऱ्या चित्रवर्ण उषेच्या मागोमाग चालतात.

Mantra 2

वीळु चिद्दृळ्हा पितरो न उक्थैरद्रिं रुजन्नङ्गिरसो रवेण । चक्रुर्दिवो बृहतो गातुमस्मे अहः स्वर्विविदुः केतुमुस्राः ॥

दृढपणे बंद असलेलेही आमच्या पितरांनी उक्थांनी फोडून उघडले; अङ्गिरसांनी नादाने शिळा विदीर्ण केली. त्यांनी आमच्यासाठी विशाल दिव्यात मार्ग घडविला; त्यांनी अहः (दिन) आणि सूर्याचा प्रकाशमय केतु शोधला, तसेच उज्ज्वल किरणे.

Mantra 3

दधन्नृतं धनयन्नस्य धीतिमादिदर्यो दिधिष्वो विभृत्राः । अतृष्यन्तीरपसो यन्त्यच्छा देवाञ्जन्म प्रयसा वर्धयन्तीः ॥

ऋत (सत्य-व्यवस्था) स्थापन करून आणि त्याची धीती (अंतर्दृष्टी/विचार) वाढवून, तो आर्य (श्रेष्ठ) — स्थापन करण्याच्या इच्छेने — अनेक आधार/आश्रय धारण करतो. अतृप्त, अविराम कर्मधारा सरळ देवांकडे जातात; आणि यज्ञ-प्रयास (प्रयसा) यांनी देवशक्तींच्या जन्माला वाढवितात/पोषितात.

Mantra 4

मथीद्यदीं विभृतो मातरिश्वा गृहेगृहे श्येतो जेन्यो भूत् । आदीं राज्ञे न सहीयसे सचा सन्ना दूत्यं भृगवाणो विवाय ॥

मातरिश्वा त्याला धारण करून मंथनाने प्रकट करतो तेव्हा श्वेत, जयी (जेन्य) असा तो अग्नी घरोगरी जन्मतो. मग, महान बळ असलेल्या राजाकडे जसे, भृगुवंशी (भृगवाण) त्याच्यासह राहून, दूतकार्य (दूत्य) करण्यासाठी त्याला आणतात/नियुक्त करतात.

Mantra 5

महे यत्पित्र ईं रसं दिवे करव त्सरत्पृशन्यश्चिकित्वान् । सृजदस्ता धृषता दिद्युमस्मै स्वायां देवो दुहितरि त्विषिं धात् ॥

चिकीत्वान् (ज्ञानी) याने महापित्याकरिता आणि दिव् (स्वर्ग/आकाश) याकरिता रस—अंतर्मय सार—निर्मिला तेव्हा जाणकार पृशण्य पुढे सरकला. तो धनुर्धर होऊन धृष्टतेने त्याच्यासाठी चमकती ज्योती सोडतो; आणि देवाने आपल्या दुहिता (कन्या) मध्ये—तिच्या योग्य धामात—त्विषि (तेज) स्थापन केली.

Mantra 6

स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाशादुशतो अनु द्यून् । वर्धो अग्ने वयो अस्य द्विबर्हा यासद्राया सरथं यं जुनासि ॥

जो आपल्या घरातच तुझ्यासाठी प्रकाशमान होतो—नमस्कार वा दान अर्पित करीत—तो दिवसेंदिवस आकांक्षेच्या ज्वाळेसह पुढे चालतो. हे अग्ने, तुझ्या द्वि-आधाराने याच्या जीवन-वृद्धी (वयः)ला वाढव; जेणेकरून अस्तित्व-समृद्धी (राया)च्या बळावर तो त्या रथ-पथास पोहोचो, ज्याला तू जू (जुनासि) करून चालना देतोस.

Mantra 7

अग्निं विश्वा अभि पृक्षः सचन्ते समुद्रं न स्रवतः सप्त यह्वीः । न जामिभिर्वि चिकिते वयो नो विदा देवेषु प्रमतिं चिकित्वान् ॥

सर्व पोषण-शक्ती अग्नीभोवती दाटून त्याला चिकटतात, जसे सात महान प्रवाह समुद्राकडे धावतात. तो केवळ जामि-नात्यांच्या (परिचित बंधनांच्या) आधाराने आमचे प्राण-बल ओळखत नाही; जाणता पुरुष देवांमध्ये आमच्यासाठी मनाची योग्य दिशा (प्रमति) शोधून काढतो.

Mantra 8

आ यदिषे नृपतिं तेज आनट् छुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके । अग्निः शर्धमनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत्सूदयच्च ॥

जेव्हा नृपति प्रेरणाशक्ती (तेज) प्राप्त करतो, तेव्हा जवळची द्यौः उज्ज्वल बीज ओतते. अग्नी निर्दोष, तरुण शर्ध (समूह) — स्वाध्य, आपल्या नियमात आत्मसंयमी — यास जन्म देतो आणि त्याला सिद्धीकडे हाकून पुढे नेतो.

Mantra 9

मनो न योऽध्वनः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्व ईशे । राजाना मित्रावरुणा सुपाणी गोषु प्रियममृतं रक्षमाणा ॥

जो मनासारखा मार्गावर तत्क्षणी जातो—एक, सदैव-स्थित—तोच सूर्यरूप वसु (धन-संपदा) यांचा अधिपती आहे. शुभहस्त दोन राजे, मित्र व वरुण, गो-रश्मीं (गवां) मध्ये प्रिय अमृत-निधीचे रक्षण करतात.

Mantra 10

मा नो अग्ने सख्या पित्र्याणि प्र मर्षिष्ठा अभि विदुष्कविः सन् । नभो न रूपं जरिमा मिनाति पुरा तस्या अभिशस्तेरधीहि ॥

हे अग्ने, आमची पितृपरंपरागत सख्ये दुर्लक्षित करू नकोस; विदुष्कवी-ऋषी होऊन आमच्याकडे पूर्ण जागरूक राहा. जसे जरा आकाशाचे रूप बिघडवत नाही, तसे कोणताही क्षय आम्हाला कमी करू नये; शत्रुवाणीच्या त्या आघातापूर्वी आमच्यावर उभा राहून रक्षण कर.