Rig Veda 1.71.2: Mandala 1, Sukta 71, Mantra 2

Sukta 1.71

Rishi: Parāśara Śāktya

Devata: Agni/Angirases complex (Agni as the Angirasa power that breaks the rock and finds the cows)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वीळु चिद्दृळ्हा पितरो न उक्थैरद्रिं रुजन्नङ्गिरसो रवेण । चक्रुर्दिवो बृहतो गातुमस्मे अहः स्वर्विविदुः केतुमुस्राः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.71.2

Transliteration

vīḷú cid dṛḷhā́ pitaro na uktháir ádrim rujánn áṅgirasaḥ ravéṇa | cakrúr divó bṛható gātúm asmè áhaḥ svàr vivíduḥ ketúm usrā́ḥ

Translation

दृढपणे बंद असलेलेही आमच्या पितरांनी उक्थांनी फोडून उघडले; अङ्गिरसांनी नादाने शिळा विदीर्ण केली. त्यांनी आमच्यासाठी विशाल दिव्यात मार्ग घडविला; त्यांनी अहः (दिन) आणि सूर्याचा प्रकाशमय केतु शोधला, तसेच उज्ज्वल किरणे.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वीळु: firm, unyielding
• वीळु: Karma (विशेषणरूपेण कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: वीळु (प्रातिपदिक; ‘दृढ/स्थिर/अचल’)

• चित्: even, indeed
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• दृळ्हाः: strong, steadfast
• दृळ्हाः: Kartā (विशेषणरूपेण कर्तरि)
• Type: Adjective
• Root: दृळ्ह (प्रातिपदिक; ‘दृढ’)

• पितरः: the Fathers (ancestors)
• पितरः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• नः: of us, for us
• नः: Sampradāna (हित/सम्बन्ध-प्रयोगः: ‘for us/our’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• उक्थैः: with hymns, with praises
• उक्थैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: उक्थ (प्रातिपदिक)

• अद्रिम्: the rock, the stone
• अद्रिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)

• रुजन्: breaking, shattering
• रुजन्: Kartā (कर्तृविशेषणम्; मुख्यक्रियायाः सह)
• Type: Verb
• Root: रुज् (धातु; ‘भङ्गे/विदारणे’)

• अङ्गिरसः: the Aṅgirases
• अङ्गिरसः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक; ऋषिगणनाम)

• रवेण: with a roar, with sound
• रवेण: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: रव (प्रातिपदिक)

• चक्रुः: they made, they fashioned
• चक्रुः: — (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु; ‘करणे’)

• दिवः: of heaven
• दिवः: Apādāna/Adhikaraṇa (सम्बन्धे: ‘of heaven’)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्’)

• बृहतः: great, lofty
• बृहतः: — (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)

• गातुम्: a path, a passage
• गातुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गातु (प्रातिपदिक; ‘मार्ग/गमनस्थान’)

• अस्मे: for us
• अस्मे: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अहः: daylight, day
• अहः: Karma (विविदुः इत्यस्य कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक)

• स्वः: heavenly light, heaven
• स्वः: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर्/स्वः (अव्यय/नाम; ‘स्वर्ग/प्रकाश’)

• विविदुः: they found, they discovered
• विविदुः: — (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ‘ज्ञाने/लाभे’), उपसर्गः वि-

• केतुम्: banner; sign; radiance
• केतुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• उस्राः: the bright ones (dawns/cows)
• उस्राः: Kartā (विविदुः इत्यस्य कर्तृ)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उस्र (प्रातिपदिक; ‘उषा/गावः’—‘ruddy/bright’)