Sukta 71

Mantra 1

उप प्र जिन्वन्नुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीळाः । स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रञ्चित्रमुच्छन्तीमुषसं न गावः ॥

તેઓ આગળ ધસી, પોતાની ઇચ્છાથી ઇચ્છિતને જગાવે છે—જેમ સ્ત્રીઓ સદા-નિવાસી પતિને જગાડે. એક જ નિવાસની બહેનો શ્યામ અને અરુષી (રક્તિમ)માં આનંદ પામે છે; ગાયો જેમ, બહુવર્ણી ઉષા ઉગતી જાય ત્યારે તેની પાછળ ચાલે છે.

Mantra 2

वीळु चिद्दृळ्हा पितरो न उक्थैरद्रिं रुजन्नङ्गिरसो रवेण । चक्रुर्दिवो बृहतो गातुमस्मे अहः स्वर्विविदुः केतुमुस्राः ॥

જે દૃઢ રીતે બંધ હતું, તેને પણ અમારા પિતાઓએ ઉક્તિથી ખોલી નાખ્યું—અંગિરસોએ નાદથી અદ્રિ (શિલા)ને ભેદી નાખી. તેમણે અમારા માટે વિશાળ દ્યૌમાં માર્ગ રચ્યો; અહઃ (દિવસ) અને સ્વર (સૂર્ય)નું તેજોમય કેતુ શોધી કાઢ્યું, અને પ્રકાશમાન કિરણો પ્રગટ્યાં.

Mantra 3

दधन्नृतं धनयन्नस्य धीतिमादिदर्यो दिधिष्वो विभृत्राः । अतृष्यन्तीरपसो यन्त्यच्छा देवाञ्जन्म प्रयसा वर्धयन्तीः ॥

ઋતને સ્થિર કરીને અને તેની ધીતિ (વિચાર-પ્રેરણા)ને વધારતાં, સ્થાપિત કરવા ઇચ્છતો આર્ય (ઉદાર) બહુવિધ આધાર-સ્તંભોને ધારણ કરે છે. અતૃપ્ત, અવિરત અપસઃ (કર્મ-શક્તિઓ/ક્રિયાઓ) સીધી દેવો તરફ જાય છે, અને યજ્ઞ-પ્રયાસના વેગથી દેવશક્તિઓના જન્મને પોષે છે.

Mantra 4

मथीद्यदीं विभृतो मातरिश्वा गृहेगृहे श्येतो जेन्यो भूत् । आदीं राज्ञे न सहीयसे सचा सन्ना दूत्यं भृगवाणो विवाय ॥

જ્યારે માતરિશ્વા, તેને ધારણ કરીને, મથનથી પ્રગટ કર્યો, ત્યારે શ્વેત, જયશીલ તેજસ્વી અગ્નિ દરેક ગૃહે-ગૃહે જન્મ્યો. પછી, બળમાં મહાન એવા રાજા સમે, ભૃગુએ તેની સાથે નિવાસ કરતાં તેને દૂત્ય-કર્મ (મધ્યસ્થતા) માટે લઈ ગયો.

Mantra 5

महे यत्पित्र ईं रसं दिवे करव त्सरत्पृशन्यश्चिकित्वान् । सृजदस्ता धृषता दिद्युमस्मै स्वायां देवो दुहितरि त्विषिं धात् ॥

જ્યારે ચિકિત્વાન (જ્ઞાની) મહાન પિતા અને દ્યૌ (આકાશ) માટે રસ—અંતઃસાર—ને રચ્યો, ત્યારે જાણકાર પૃશન્ય ગતિમાન થયો. ધનુર્ધર તેણે ધૃષ્ટતાથી તેના માટે ચમકતું દ્યુતિ (પ્રકાશ) છોડ્યું; અને દેવએ પોતાની જ દુહિતરિ—તેના સ્વસ્થાને—તેજ (ત્વિષિ) સ્થાપ્યું.

Mantra 6

स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाशादुशतो अनु द्यून् । वर्धो अग्ने वयो अस्य द्विबर्हा यासद्राया सरथं यं जुनासि ॥

જે પોતાના જ ગૃહમાં તારા માટે પ્રકાશિત થાય છે—નમસ્કાર અર્પે કે દાન આપે—તે ઇચ્છાની જ્વાલા સાથે દિવસો પછી દિવસો આગળ વધે છે. હે અગ્નિ, તારા દ્વિ-આધારથી આ મનુષ્યના જીવન-વયને વધાર; જેથી સત્તાના ધનથી તે તે રથમાર્ગે પહોંચે, જેને તું જોડે છે અને પ્રેરિત કરે છે.

Mantra 7

अग्निं विश्वा अभि पृक्षः सचन्ते समुद्रं न स्रवतः सप्त यह्वीः । न जामिभिर्वि चिकिते वयो नो विदा देवेषु प्रमतिं चिकित्वान् ॥

સર્વ પોષણો અગ્નિ તરફ ધસી આવે છે અને તેને ચોંટે છે, જેમ સાત મહાન નદીઓ સમુદ્રમાં વહે છે. તે પરંપરાગત સગપણોથી અમારી જીવનશક્તિને ઓળખતો નથી; જ્ઞાની એ દેવોમાં અમારા માટે મનની યોગ્ય દિશા (પ્રમતિ) શોધી આપે છે.

Mantra 8

आ यदिषे नृपतिं तेज आनट् छुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके । अग्निः शर्धमनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत्सूदयच्च ॥

જ્યારે નરપતિ પ્રેરણાના તેજ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે નજીક રહેલું દ્યૌ (દિવ્ય આકાશ) શુદ્ધ, તેજસ્વી બીજ રેડે છે. અગ્નિ નિર્દોષ યુવાન શર્ધ (યુવક-સમૂહ)ને જન્મ આપે છે—સ્વાધ્ય, પોતાના ધર્મમાં સ્વ-નિયંત્રિત—અને તેને સિદ્ધિ તરફ હંકારે છે.

Mantra 9

मनो न योऽध्वनः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्व ईशे । राजाना मित्रावरुणा सुपाणी गोषु प्रियममृतं रक्षमाणा ॥

જે મન સમો માર્ગે તત્ક્ષણે આગળ વધે છે—એક, સદા સર્વત્ર હાજર—તે સૂર્ય સમો ધનો પર અધિપત્ય કરે છે. બે રાજા મિત્ર-વરુણ, સુહસ્ત, ગોષુ (કિરણ-ગાયો)માં પ્રિય અમૃત ખજાનાની રક્ષા કરે છે.

Mantra 10

मा नो अग्ने सख्या पित्र्याणि प्र मर्षिष्ठा अभि विदुष्कविः सन् । नभो न रूपं जरिमा मिनाति पुरा तस्या अभिशस्तेरधीहि ॥

હે અગ્નિ, અમારા પિતૃપરંપરાગત સખ્યને અવગણશો નહિ; વિદ્વાન કવિ-દ્રષ્ટા બની અમારાં પ્રત્યે પૂર્ણ ચેતન રહો. જેમ આકાશનું રૂપ જરાથી ક્ષીણ થતું નથી, તેમ કોઈ ક્ષય અમને ન ઘટાડે; તે શત્રુવાણીના આઘાત પહેલાં અમારી ઉપર ઊભા રહી રક્ષા કર.