
Sukta 1.71
Parāśara Śāktya
Triṣṭubh (with extended cadence)
ഈ സൂക്തം ആഗ്രഹത്താൽ ഉണരുന്ന ‘അഭിലഷിത ജ്വാല’യായ അഗ്നിയെ സ്തുതിക്കുന്നു; അനേകവർണ്ണങ്ങളോടെ ഉദയിക്കുന്ന ഉഷസ്സിന്റെ (പ്രഭാതത്തിന്റെ) പ്രകാശത്തോടും അവനെ ഇണചേർക്കുന്നു—അത് എല്ലാ ശക്തികളെയും മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നു. മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ ഉണർവിലും, ഉഷസ്സിനെ അനുഗമിക്കുന്ന സമൂഹത്തിന്റെ ‘സഹോദരീ’ ശക്തികളുടെ പ്രവാഹത്തിലുമാണ് തുടക്കം; തുടർന്ന് ദൈവപഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ജീവശക്തിയും ശരിയായ ഗതിയും, പാരമ്പര്യബന്ധങ്ങളെ ഹാനിയിലും വൈരവചനങ്ങളിലും നിന്ന് കാക്കലും അപേക്ഷിക്കുന്ന പ്രാർത്ഥനയിലേക്കാണ് ഇത് നീങ്ങുന്നത്.
Mantra 1
उप प्र जिन्वन्नुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीळाः । स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रञ्चित्रमुच्छन्तीमुषसं न गावः ॥
അവർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹത്താൽ ആഗ്രഹിതനെ ഉണർത്തുന്നു—സ്ത്രീകൾ സദാ-സന്നിഹിതനായ പതിയെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെ. ഒരേ ഗൃഹത്തിലെ സഹോദരിമാർ ശ്യാവിയും അരുഷിയും (ചുവപ്പുനിറം) എന്ന വർണങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; പശുക്കളെപ്പോലെ, പലവർണ്ണമുള്ള ഉഷസ് ഉദയിക്കുമ്പോൾ അവളുടെ പിന്നാലെ പോകുന്നു.
Mantra 2
वीळु चिद्दृळ्हा पितरो न उक्थैरद्रिं रुजन्नङ्गिरसो रवेण । चक्रुर्दिवो बृहतो गातुमस्मे अहः स्वर्विविदुः केतुमुस्राः ॥
ദൃഢമായി അടഞ്ഞിരുന്നതും നമ്മുടെ പിതാക്കൾ ഉക്തികളാൽ തുറന്നു—അംഗിരസർ നാദത്തോടെ അദ്രി (ശില)യെ പൊട്ടിച്ചു. അവർ നമ്മുടെ വേണ്ടി വിശാല ദ്യൗവിൽ ഒരു പാത ഉണ്ടാക്കി; അഹഃ (ദിവസം)യും സ്വർ (സൂര്യൻ) എന്നതിന്റെ തേജോമയ കേതു കണ്ടെത്തി, പ്രകാശമുള്ള കിരണങ്ങൾ ഉദിച്ചു.
Mantra 3
दधन्नृतं धनयन्नस्य धीतिमादिदर्यो दिधिष्वो विभृत्राः । अतृष्यन्तीरपसो यन्त्यच्छा देवाञ्जन्म प्रयसा वर्धयन्तीः ॥
ഋതത്തെ സ്ഥാപിക്കുകയും അവന്റെ ധീതി (ചിന്താ-പ്രേരണ) വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത്, സ്ഥാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആര്യൻ (ഉദാത്തൻ) അനേകം ആധാരങ്ങളെ ധരിക്കുന്നു. അശ്രാന്തമായ, തൃപ്തിയില്ലാത്ത അപസഃ (കർമ്മശക്തികൾ/പ്രവൃത്തികൾ) നേരെ ദേവന്മാരിലേക്കു നീങ്ങുന്നു; അർപ്പണ-പ്രയാസത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ ദൈവശക്തികളുടെ ജന്മത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
मथीद्यदीं विभृतो मातरिश्वा गृहेगृहे श्येतो जेन्यो भूत् । आदीं राज्ञे न सहीयसे सचा सन्ना दूत्यं भृगवाणो विवाय ॥
മാതരിശ്വൻ അവനെ ധരിച്ചു മഥനത്തിലൂടെ പുറത്തെടുത്തപ്പോൾ, ശ്വേതനും ജയശീലനും ആയ പ്രകാശമുള്ള അഗ്നി ഓരോ ഗൃഹത്തിലും ജനിച്ചു. പിന്നെ, ശക്തിയിൽ മഹത്തായ രാജാവിനോടെന്നപോലെ, ഭൃഗു അവനോടൊപ്പം വസിച്ചുകൊണ്ട് അവനെ ദൂത്യ-കർമ്മത്തിനായി (മധ്യസ്ഥതയ്ക്കായി) കൊണ്ടുപോയി.
Mantra 5
महे यत्पित्र ईं रसं दिवे करव त्सरत्पृशन्यश्चिकित्वान् । सृजदस्ता धृषता दिद्युमस्मै स्वायां देवो दुहितरि त्विषिं धात् ॥
ചികിത്വാൻ (ജ്ഞാനി) മഹാപിതാവിനും ദ്യൗ (ആകാശത്തിനും) വേണ്ടി രസം—അന്തരസാരം—സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ, അറിവുള്ള പൃശ്യന്യൻ മുന്നേറി. ധനുർധരൻ ധൈര്യത്തോടെ അവനുവേണ്ടി മിന്നുന്ന ദ്യുതി (പ്രകാശം) വിട്ടു; ദേവൻ തന്റെ തന്നെ ദുഹിതരിയിൽ—അവളുടെ സ്വസ്ഥാനത്തിൽ—ത്വിഷി (കാന്തി) സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 6
स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाशादुशतो अनु द्यून् । वर्धो अग्ने वयो अस्य द्विबर्हा यासद्राया सरथं यं जुनासि ॥
സ്വന്തം ഗൃഹത്തിൽ നിനക്കായി പ്രകാശിക്കുന്നവൻ—നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുകയോ ദാനം നൽകുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ—ആഗ്രഹത്തിന്റെ ജ്വാലയോടെ ദിനംപ്രതി മുന്നേറുന്നു. ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ദ്വി-ആധാരത്താൽ ഈ മനുഷ്യന്റെ ജീവൻ-വയസ്സിന്റെ സമൃദ്ധി വർധിപ്പിക്കണമേ; അസ്തിത്വത്തിന്റെ ധനത്താൽ നീ യോജിപ്പിക്കുകയും പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ രഥപഥത്തെ അവൻ പ്രാപിക്കട്ടെ.
Mantra 7
अग्निं विश्वा अभि पृक्षः सचन्ते समुद्रं न स्रवतः सप्त यह्वीः । न जामिभिर्वि चिकिते वयो नो विदा देवेषु प्रमतिं चिकित्वान् ॥
എല്ലാ പോഷണങ്ങളും അഗ്നിയിലേക്കു തള്ളിക്കൂടി അവനോടു ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു; ഏഴു മഹാനദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്കു ഒഴുകുന്നതുപോലെ. പതിവായ ബന്ധുത്വങ്ങളാൽ അവൻ നമ്മുടെ ജീവശക്തിയെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; ജ്ഞാനിയായവൻ ദേവന്മാരിൽ നമ്മുടെ വേണ്ടി മനസ്സിന്റെ ശരിയായ ദിശ (പ്രമതി) കണ്ടെത്തുന്നു.
Mantra 8
आ यदिषे नृपतिं तेज आनट् छुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके । अग्निः शर्धमनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत्सूदयच्च ॥
നൃപതി പ്രേരണയുടെ തേജസ്സിലേക്കു എത്തുമ്പോൾ, സമീപത്തുള്ള ദ്യൗ (ദിവ്യാകാശം) ശുദ്ധവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ബീജം ഒഴുക്കുന്നു. അഗ്നി കുറ്റരഹിതമായ യുവ ശർധ (യുവസമൂഹം) ജനിപ്പിക്കുന്നു—സ്വാധ്യ, തന്റെ ധർമ്മത്തിൽ സ്വയംനിയന്ത്രിത—അതിനെ സിദ്ധിയിലേക്കു മുന്നോട്ടു തള്ളുന്നു.
Mantra 9
मनो न योऽध्वनः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्व ईशे । राजाना मित्रावरुणा सुपाणी गोषु प्रियममृतं रक्षमाणा ॥
മനസ്സുപോലെ പഥത്തിൽ ഉടൻ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ—ഏകനായി, സദാ സന്നിഹിതൻ—അവൻ സൂര്യനെന്നപോലെ വസുക്കളിൽ (സമ്പത്തിൽ) അധിപത്യം വഹിക്കുന്നു. സുകരങ്ങളായ രണ്ടു രാജാക്കന്മാരായ മിത്ര-വരുണർ ഗോഷു (കിരണ-ഗോവുകളിൽ) പ്രിയമായ അമൃത നിധിയെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 10
मा नो अग्ने सख्या पित्र्याणि प्र मर्षिष्ठा अभि विदुष्कविः सन् । नभो न रूपं जरिमा मिनाति पुरा तस्या अभिशस्तेरधीहि ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങളുടെ പിതൃപരമ്പരാഗത സഖ്യതകളെ അവഗണിക്കരുതേ; അറിയുന്ന കവി-ദർശിയായിട്ട് ഞങ്ങളോടു പൂർണ്ണ ജാഗ്രത പുലർത്തുക. ആകാശത്തിന്റെ രൂപത്തെ ജര എങ്ങനെ മങ്ങിക്കളയുന്നില്ലയോ, അങ്ങനെ യാതൊരു ക്ഷയവും ഞങ്ങളെ കുറയ്ക്കാതിരിക്കട്ടെ; ശത്രുവചനത്തിന്റെ ആ ആക്രമണത്തിനു മുമ്പിൽ ഞങ്ങളുടെ മേൽ നിലകൊണ്ട് കാത്തുരക്ഷിക്ക.
Forces ‘press forward’ to awaken Agni, likened to women rousing the ever-present lord, while Dawn rises many-colored and drawing all after her.
The hymn links outer rite and inner awakening: Agni shines in the home for the devoted giver, sustaining day-by-day aspiration and guiding movement on the divine path.
A strong petition for Agni to increase plenitude of life with ‘double support’ and to yoke/impel the chariot-path of progress—symbolizing empowered, rightly-directed action.
It closes with a protective appeal: do not neglect ancestral friendships; preserve wholeness like the unaging sky, and stand guard against hostile speech and harm.
citram ucchantīm uṣasaṃ na gāvaḥ
dvibarhā
nabho na rūpaṃ jarimā mināti
Because the hymn treats dawn and fire as one awakening: Uṣas brings illumination and movement, while Agni is the inner flame of will and sacrifice that becomes active with that light.
It is a request that Agni uphold the worshipper in two ways—commonly read as support in both inner strength and outer means (life-force and prosperity), so progress can be steady.
The seer asks Agni not to abandon ancestral friendships, to keep the worshippers from wasting or decline, and to protect them from attacks of hostile speech (abhiśasti).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.