Sukta 71
Sukta 1.71
Parāśara Śāktya
Agni and Uṣas (interwoven: awakening of the desired flame and the dawning illumination)
Triṣṭubh (with extended cadence)
अयं सूक्तः अग्निं काम्यं ज्वलनं स्तौति—यः कामेन जागर्यते—तं च उषसा सह अन्तर्गुम्फयति, या नाना-वर्णा प्रभाते सर्वाः शक्तीः पुरतः नयति। गूढाग्नेः प्रबोधनात् आरभ्य, उषसः अनुयायिन्यः सहोदरीव बलसमूहाः च, ततः स्थिर-प्राणबलाय, देवपथे सम्यग्गत्यै, तथा पैतृक-सम्बन्धानां हिंसाया दुष्टवाचश्च रक्षणाय प्रार्थना क्रियते।
Mantras
Mantra 1
उप प्र जिन्वन्नुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीळाः । स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रञ्चित्रमुच्छन्तीमुषसं न गावः ॥
ते प्र प्रवर्त्य उशतीरुशन्तम् इच्छया जागरयन्ति—योषित इव नित्यं पतिम्; सनीळाः स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रन्—गाव इव चित्रामुच्छन्तीमुषसं अनुयान्ति।
Mantra 2
वीळु चिद्दृळ्हा पितरो न उक्थैरद्रिं रुजन्नङ्गिरसो रवेण । चक्रुर्दिवो बृहतो गातुमस्मे अहः स्वर्विविदुः केतुमुस्राः ॥
वीळु चिद्दृळ्हं यत्, तत् पितरो न उक्थैः विविदुः; अङ्गिरसो रवेण अद्रिं रुजन्। तेऽस्मे बृहतो दिवो गातुं चक्रुः; अहः स्वः सूर्यस्य केतुं च उस्राः प्रकाशमानाः रश्मयश्च विविदुः।
Mantra 3
दधन्नृतं धनयन्नस्य धीतिमादिदर्यो दिधिष्वो विभृत्राः । अतृष्यन्तीरपसो यन्त्यच्छा देवाञ्जन्म प्रयसा वर्धयन्तीः ॥
ऋतं दधन् तस्य धीतीं च धनयन्, आर्यः स्थापयितुमिच्छन् बहून् विभृतः आधारान् बिभर्ति। अतृष्यन्त्यः अपसः देवाञ् प्रति सम्यग् यान्ति, प्रयसा यज्ञप्रेरणया देवशक्तीनां जन्म वर्धयन्त्यः।
Mantra 4
मथीद्यदीं विभृतो मातरिश्वा गृहेगृहे श्येतो जेन्यो भूत् । आदीं राज्ञे न सहीयसे सचा सन्ना दूत्यं भृगवाणो विवाय ॥
यदा मातरिश्वा तम् विभृतः मथित्वा निष्कासयत्, तदा श्येतो जेन्यः (अग्निः) गृहेगृहे अभवत्। अथ राज्ञ इव सहीयसे बलवते सचा सन्, भृगुः तं दूत्यकर्मणे विवाय।
Mantra 5
महे यत्पित्र ईं रसं दिवे करव त्सरत्पृशन्यश्चिकित्वान् । सृजदस्ता धृषता दिद्युमस्मै स्वायां देवो दुहितरि त्विषिं धात् ॥
यदा चिकीत्वान् महे पित्रे दिवे च रसं—अन्तरसारं—अकरोत्, तदा पृशण्यः प्राज्ञः सरत्। अथ धनुर्धरः धृषता तस्मै दिद्युम् असृजत्; देवश्च स्वायां दुहितरि स्वगृहे त्विषिं न्यधात्।
Mantra 6
स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाशादुशतो अनु द्यून् । वर्धो अग्ने वयो अस्य द्विबर्हा यासद्राया सरथं यं जुनासि ॥
यः स्वे दमे तुभ्यं स्वयमेव विभाति—नमो वा दाशाद् उशतोऽनु द्यून्—स उशतां ज्वलनेन दिनान्यनुदिनं प्रवर्तते। वर्धय, अग्ने, अस्य वयो द्विबर्हा, यथा स राया सरथं यं जुनासि तं पन्थानं प्राप्नुयात्।
Mantra 7
अग्निं विश्वा अभि पृक्षः सचन्ते समुद्रं न स्रवतः सप्त यह्वीः । न जामिभिर्वि चिकिते वयो नो विदा देवेषु प्रमतिं चिकित्वान् ॥
अग्निं विश्वा अभि पृक्षः सचन्ते, यथा समुद्रं प्रति स्रवतः सप्त यह्वीः। न जामिभिर्वि चिकिते वयो नः; चिकित्वान् देवेषु नः प्रमतिं विदा ददाति।
Mantra 8
आ यदिषे नृपतिं तेज आनट् छुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके । अग्निः शर्धमनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत्सूदयच्च ॥
आ यदीषे नृपतिं तेज आनट्, तदा द्यौः समीपे शुचि रेतो निषिञ्चति। अग्निः शर्धम् अनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयति, सूदयच्च—सिद्ध्यर्थं प्रेरयति।
Mantra 9
मनो न योऽध्वनः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्व ईशे । राजाना मित्रावरुणा सुपाणी गोषु प्रियममृतं रक्षमाणा ॥
यः मन इवाध्वनः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्व ईशे। राजानौ मित्रावरुणौ सुपाणी गोषु प्रियं अमृतं रक्षमानौ॥
Mantra 10
मा नो अग्ने सख्या पित्र्याणि प्र मर्षिष्ठा अभि विदुष्कविः सन् । नभो न रूपं जरिमा मिनाति पुरा तस्या अभिशस्तेरधीहि ॥
मा नो अग्ने सख्या पित्र्याणि प्रमर्षिष्ठाः; अभि विदुष्कविः सन् नः समिध्यस्व। नभो न रूपं जरिमा मिनाति, तथा नः क्षयो मा मिमीत; पुरा तस्या अभिशस्तेरधि नः पालय॥
Frequently Asked Questions
Because the hymn treats dawn and fire as one awakening: Uṣas brings illumination and movement, while Agni is the inner flame of will and sacrifice that becomes active with that light.
It is a request that Agni uphold the worshipper in two ways—commonly read as support in both inner strength and outer means (life-force and prosperity), so progress can be steady.
The seer asks Agni not to abandon ancestral friendships, to keep the worshippers from wasting or decline, and to protect them from attacks of hostile speech (abhiśasti).
Ask anything about Sukta 71 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
