Adhyaya 91: The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മന്ദരപർവതത്തിലേക്കു പോയ ആ ദേവി—വൈഷ്ണവി—തപസ്സിനായി തപശ്ചരണം ചെയ്തു; അവൾ രാജസസ്വഭാവമുള്ള പരമശക്തിയും കൗമാരവ്രതധാരിണിയുമാണ്।

Verse 2

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभामृता । स्वयम्प्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ॥

അവൾ ചന്ദ്രപ്രഭാ, ഗിരിസുതാ (പർവതപുത്രി); അതുപോലെ സൂര്യപ്രഭാ, അമൃതസമ; സ്വയംപ്രഭാ, ചാരുമുഖീ; ശിവദൂതീയും വിഭാവരിയും കൂടിയാണ്।

Verse 3

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ॥

ജയാ, വിജയാ, ജയന്തീ, അപരാജിതാ—ഇവരും മറ്റു നൂറുകണക്കിന് കന്യകളും ആ ഉത്തമ നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 4

देव्याः अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ॥

ദേവിയുടെ എല്ലാ അനുചരിമാരും മംഗളകരരായി പാശവും അങ്കുശവും ധരിച്ചവർ; അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മംഗളദേവി സിംഹാസനത്തിൽ ആസീനയായി ഇരുന്നു।

Verse 5

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ॥

പ്രകാശമുള്ള വെളുത്ത ചാമരങ്ങളാൽ സ്ത്രീകൾ വീശിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ ലാസ്യവതി, കൗമാരവ്രതം സ്വീകരിച്ച് തപസ്സു ചെയ്യാൻ ഉത്സുകയായി।

Verse 6

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ॥

അവൾ യൗവനാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മഹാഭാഗ്യവതി, പൂർണ്ണവും വൃത്താകാരവുമായ പയോധരയോടുകൂടി; ചമ്പക, അശോക, പുന്നാഗ, നാഗകേസര പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കൃതയായി।

Verse 7

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारिभिः समन्ततः ॥

ദേവിയുടെ സർവ്വാംഗങ്ങളിലും അർച്ചന നടന്നു; ഋഷികളും ദേവന്മാരും നമസ്കരിച്ചു; ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളും കുമാരിമാരും ചുറ്റുമെങ്ങും പൂജിച്ചു।

Verse 8

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ॥

സർവാംഗഭോഗിനീ ദേവി തപസ്സിൽ നിരതയായി ഇരുന്ന സമയത്ത്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നാരദൻ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 9

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ॥

അവനെ പെട്ടെന്ന് കണ്ട ദേവി ബ്രഹ്മപുത്രനായ തപോധനനെ ദർശിച്ച് വിദ്യുത്പ്രഭയോട് പറഞ്ഞു— “ഇവന് ആസനം നൽകുക; കൂടാതെ വേഗത്തിൽ പാദ്യവും ആചമനീയജലവും സമർപ്പിക്കുക।”

Verse 10

एवमुक्ता तदा देव्याः कन्या विद्युत्प्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ॥

ദേവി ഇങ്ങനെ കല്പിച്ചതിനാൽ ശുഭയായ കന്യക വിദ്യുത്പ്രഭ നാരദനു ആസനം, പാദ്യം, അർഘ്യം എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു।

Verse 11

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ॥

അതിനുശേഷം ആസനം ഒരുക്കപ്പെട്ടതും നമസ്കരിച്ച മുനി നാരദനെയും കണ്ട ദേവി മഹാ ഹർഷത്തോടെ വചനമുരച്ചു।

Verse 12

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ॥

അവൾ ഒറ്റയ്ക്കായി വിശാലവും ശോഭനവുമായ സ്ഥലത്ത് തപസ്സു ചെയ്തു; ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തതോടെ അവളുടെ മനസ് അത്യന്തം കലങ്ങിപ്പോയി।

Verse 13

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ॥

സ്വാഗതം, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നിങ്ങൾ ഏത് ലോകത്തിൽ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നിങ്ങളുടെ കാര്യം എന്തെന്ന് പറയുക; നിങ്ങളുടെ കൃത്യം അറിയിക്കുക— നിങ്ങൾക്കു കാലതാമസം വരാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 14

एवमुक्तस्तदा देव्याः नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद्रौद्रमथाचलम् ॥

ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലോകവിദനായ നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രലോകത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ നിന്ന് റൗദ്രലോകത്തിലേക്ക്, പിന്നെ ആ പർവതത്തിലേക്ക് എത്തി.”

Verse 15

ततस्त्वामिह देवेशि द्रष्टुमभ्यागतोऽस्मि शुभे । एवमुक्त्वा मुनिः श्रीमांस्तां देवीमन्ववेक्षत ॥

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവേശി, ഹേ ശുഭേ, നിന്നെ ദർശിക്കാനായി ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.” എന്ന് പറഞ്ഞ് ശ്രീമാനായ മുനി ആ ദേവിയെ നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 16

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ॥

ഹേ ദേവേശി, ഒരു നിമിഷം കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ നാരദൻ വിസ്മയിച്ചു—“അഹോ, എത്ര മനോഹരരൂപം! അഹോ, എത്ര കാന്തി! അഹോ, എത്ര ധൈര്യം! അഹോ, എത്ര യൗവനം!”

Verse 17

अहो निष्कामता देव्याः इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ॥

“അഹോ, ദേവിയുടെ നിഷ്കാമത!” എന്ന് ചിന്തിച്ച് അവൻ ഒരു കരുണാഭരിതമായ ഖേദത്തിലായി; ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.

Verse 18

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ॥

“ഇത്തരമൊരു രൂപം മറ്റസ്ത്രീകളിൽ എവിടെയും കാണപ്പെടുന്നില്ല.” എന്ന് മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച് നാരദൻ വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

Verse 19

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ॥

വരദായിനിയായ ദേവിയെ പ്രണാമിച്ച് അവൻ ആകാശമണ്ഡലത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി; ത്വരയോടെ ദാനവേന്ദ്രൻ കാക്കുന്ന നഗരിയിലേക്കു ചെന്നു।

Verse 20

महीषाख्येन भूतेषि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महीषाकृतिम् ॥

സമുദ്രാന്തത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, ‘മഹീഷ’ എന്ന ഭൂതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നഗരിയിലേക്കു അവൻ എത്തി; അവിടെ മഹീഷാകൃതിയുള്ള അസുരനെ ഭഗവാൻ കണ്ടുമുട്ടി।

Verse 21

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ॥

വരം ലഭിച്ച മഹാവീരനെ—ദേവസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന മഹാനെ—കണ്ട്, ലോകചാരിയായ മുനിയെ അവൻ അപ്പോൾ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 22

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्याः रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद्दृष्टं देवतापुरे ॥

പ്രസന്നഹൃദയനായ നാരദൻ, ദേവതാപുരത്തിൽ താൻ കണ്ട ദേവിയുടെ അനുത്തമ രൂപം അവനോട് യഥാവിധി ക്രമമായി വിവരിച്ചു।

Verse 23

तस्मात्क्षोभात्समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बशनोड्डामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ॥

ആ ക്ഷോഭത്തിൽ നിന്ന് സൗമ്യനേത്രങ്ങളായ കുമാരികൾ എഴുന്നേറ്റു—കേശാന്തങ്ങളിൽ നീല കുഞ്ചിത മുടി, ബിംബഫലസമാന അധരങ്ങൾ, ദീർഘനേത്രങ്ങൾ; സുന്ദര നിതംബ-ശ്രോണി, നൂപുരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതർ, ദീപ്തിമതികൾ।

Verse 24

नारद उवाच । असुरेन्द्र शृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അസുരേന്ദ്രാ, ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഒരു കന്യാരത്നത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുക. അവളുടെ വരദാനത്താൽ ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകം ലഭിച്ചു.

Verse 25

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारिशतसङ्कुलम् ॥

ഹേ ദൈത്യാ, ഞാൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് മന്ദരാദ്രിയിലേക്കു വന്നു. അവിടെ ദേവിയുടെ നഗരത്തെ കണ്ടു; അത് നൂറുകണക്കിന് കുമാരിമാരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 26

तत्र प्रधानाया कन्या तापसी व्रतधारिणी । सा देवदैत्ययक्षाणां मध्ये काचिन्न दृश्यते ॥

അവിടെ പ്രധാന കന്യ തപസ്വിനിയും വ്രതധാരിണിയുമായിരുന്നു. ദേവ-ദൈത്യ-യക്ഷന്മാരുടെ മദ്ധ്യത്തിലും അവൾ സാധാരണയെന്നു തോന്നിയില്ല.

Verse 27

यादृशी सा शुभा दैत्य तादृश्येकाण्डमध्यतः । भ्रमता तादृशी दृष्ट्वा न कदाचिन्मया सती ॥

ഹേ ദൈത്യാ, ആ ശുഭയായവൾ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെയുള്ളവളെ ഞാൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടും ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല.

Verse 28

तस्याश्च देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । उपासांचक्रिरे सर्वे येऽप्यन्ये दैत्यनायकाः ॥

അവളെ സേവിക്കുവാൻ ദേവഗന്ധർവന്മാർ, ഋഷിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ—എല്ലാവരും—മറ്റു ദൈത്യനായകരും കൂടി ഉപാസനയും ശുശ്രൂഷയും ചെയ്തു.

Verse 29

तां दृष्ट्वा वरदां देवीमहं तूर्णमिहागतः । अजित्वा देवगन्धर्वान् न तां जयति कश्चन ॥

വരം നല്കുന്ന ആ ദേവിയെ കണ്ടിട്ട് ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി. ദേവ-ഗന്ധർവന്മാരെ ആദ്യം ജയിക്കാതെ അവളെ ആരും ജയിക്കുകയില്ല.

Verse 30

एवमुक्त्वा क्षणं स्थित्वा तमनुज्ञाप्य नारदः । यथागतं ययौ धीमानन्तर्धानेन तत्क्षणात् ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ഒരു ക്ഷണം നിന്നു, അവന്റെ അനുവാദം വാങ്ങി, ധീമാനായ നാരദൻ വന്നതുപോലെ തന്നെ പുറപ്പെട്ടു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 31

एवंविधाः स्त्रियो देव्याः क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्राः कोटिशो विविधाननाः ॥

ദേവിയുടെ മനസ്സ് ക്ഷോഭിതമായ ഉടൻ, ഇത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകൾ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു—ലക്ഷങ്ങൾ, അതുമല്ലെങ്കിൽ കോടികൾ—വിവിധ മുഖങ്ങളോടെ.

Verse 32

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ॥

കുമാരിമാരെ കണ്ട ആ ശുഭദേവി, അതേ പർവതത്തിൽ തപോബലത്തോടെ നൂറുകണക്കിന് മാളികകളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു നഗരത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 33

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तरजालानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ॥

അതിനിൽ വിശാലമായ വീഥികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; സ്വർണ്ണപ്രാസാദങ്ങൾ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. ഭവനങ്ങളിൽ അകത്തള ജാലികകൾ, മണിസോപാനങ്ങൾ; രത്നജാലം പിണഞ്ഞ ഗവാക്ഷങ്ങൾ, സമീപ ഉപവനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 34

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ॥

അസംഖ്യമായ മാളികകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അതുപോലെ ആ പർവതത്തിൽ അനേകം കന്യകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹേ ശോഭനേ, പ്രാധാന്യക്രമത്തിൽ കന്യകളുടെ നാമങ്ങൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 35

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ॥

വിദ്യുത്പ്രഭാ, ചന്ദ്രകാന്തി, മറ്റൊരാൾ സൂര്യകാന്തി; കൂടാതെ ഗംഭീരാ, ചാരുകേശീ, സുജാതാ, മുഞ്ജകേശിനീ।

Verse 36

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ॥

ഘൃതാചീ, ഉർവശീ, മറ്റൊരാൾ ശശിനീ—ശീലഗുണം കൊണ്ടു അലങ്കൃതയായവൾ; ചാരുകന്യാ, വിശാലാക്ഷീ, ധന്യാ, പീനപയോധരാ।