Adhyaya 91: The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିବା ସେ ଦେବୀ—ବୈଷ୍ଣବୀ—ତପ କରିବାକୁ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ; ସେ ରାଜସୀ ସ୍ୱଭାବର ପରମ ଶକ୍ତି ଏବଂ କୌମାରବ୍ରତଧାରିଣୀ।

Verse 2

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभामृता । स्वयम्प्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ॥

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ଗିରିସୁତା (ପର୍ବତକନ୍ୟା); ତଥା ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା, ଅମୃତସମା; ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା, ଚାରୁମୁଖୀ; ଶିବଦୂତୀ ଏବଂ ବିଭାବରୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 3

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ॥

ଜୟା, ବିଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଅପରାଜିତା—ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶତଶଃ କନ୍ୟାମାନେ ସେହି ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ଥିଲେ।

Verse 4

देव्याः अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ॥

ଦେବୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅନୁଚରୀମାନେ ଶୁଭ, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣକାରୀ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଶୁଭା ଦେବୀ ସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 5

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ॥

ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହାକୁ ବୀଜୁଥିଲେ ସେଇ ବିଲାସିନୀ, କୌମାର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ତପ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 6

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ॥

ସେ ଯୌବନାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୋଳ ପୟୋଧରା; ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ନାଗକେଶର ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 7

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारिभिः समन्ततः ॥

ଦେବୀଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା ହେଲା; ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ କୁମାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 8

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ॥

ସର୍ବାଙ୍ଗଭୋଗିନୀ ଦେବୀ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାରଦ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 9

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ॥

ତାଙ୍କୁ ସହସା ଦେଖି ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ତପୋଧନଙ୍କୁ ନିହାରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭାକୁ କହିଲେ— “ଏହିଁକୁ ଆସନ ଦିଅ; ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ପାଦ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।”

Verse 10

एवमुक्ता तदा देव्याः कन्या विद्युत्प्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ॥

ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶୁଭ କନ୍ୟା ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ନାରଦଙ୍କୁ ଆସନ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 11

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ॥

ତାପରେ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ପ୍ରଣତ ମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ନିହାରି, ଦେବୀ ମହା ହର୍ଷରେ ଭରି ଉକ୍ତି କଲେ।

Verse 12

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ॥

ସେ ଏକାକିନୀ ହୋଇ ବିଶାଳ ଓ ଶୋଭନ ସ୍ଥାନରେ ତପ କଲେ; ଦୀର୍ଘ କାଳ ତପ କରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଭିତ ହେଲା।

Verse 13

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ॥

ସ୍ୱାଗତ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ କେଉଁ ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, କହନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜଣାନ୍ତୁ— ଯେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ସମୟ ବିଳମ୍ବ ନ ହେଉ।

Verse 14

एवमुक्तस्तदा देव्याः नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद्रौद्रमथाचलम् ॥

ଦେବୀଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଲୋକବିଦ୍ ନାରଦ କହିଲେ—“ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲି; ସେଠାରୁ ରୌଦ୍ରଲୋକକୁ, ତାପରେ ସେଇ ପର୍ବତକୁ।”

Verse 15

ततस्त्वामिह देवेशि द्रष्टुमभ्यागतोऽस्मि शुभे । एवमुक्त्वा मुनिः श्रीमांस्तां देवीमन्ववेक्षत ॥

“ଏହିହେତୁ, ହେ ଦେବେଶି, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।” ଏମିତି କହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୁନି ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 16

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ॥

ହେ ଦେବେଶି, ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଦେଖି ନାରଦ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ—“ଅହୋ, କି ରୂପ! ଅହୋ, କି କାନ୍ତି! ଅହୋ, କି ଧୈର୍ଯ୍ୟ! ଅହୋ, କି ଯୌବନ!”

Verse 17

अहो निष्कामता देव्याः इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ॥

“ଅହୋ, ଦେବୀଙ୍କ ନିଷ୍କାମତା!”—ଏପରି ଭାବି ସେ ଏକ କରୁଣ ଖେଦରେ ପଡ଼ିଲେ; ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 18

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ॥

“ଏପରି ରୂପ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ମନେ ଚିନ୍ତା କରି ନାରଦ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 19

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ॥

ବରଦାତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଆକାଶମଣ୍ଡଳକୁ ଲମ୍ଫ ଦେଲା; ତ୍ୱରାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର-ପାଳିତ ପୁରୀକୁ ଗଲା।

Verse 20

महीषाख्येन भूतेषि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महीषाकृतिम् ॥

ସମୁଦ୍ରତଟେ ଅବସ୍ଥିତ, ‘ମହୀଷ’ ନାମକ ଭୂତସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେହି ପୁରୀକୁ ସେ ପହଞ୍ଚିଲା; ତଥା ମହୀଷାକୃତି ଅସୁରକୁ ଭଗବାନ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ କଲେ।

Verse 21

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ॥

ବରଲାଭ କରିଥିବା ସେହି ମହାବୀରକୁ—ଦେବସେନାନ୍ତକ ମହାନକୁ—ଦେଖି, ଲୋକଚର ମୁନିଙ୍କୁ ସେ ତେବେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲା।

Verse 22

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्याः रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद्दृष्टं देवतापुरे ॥

ପ୍ରୀତମନା ନାରଦ ଦେବତାପୁରେ ଯେ ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁତ୍ତମ ରୂପ ଦେଖିଥିଲେ, ତାହାକୁ ସେ ଯଥାନ୍ୟାୟ କ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 23

तस्मात्क्षोभात्समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बशनोड्डामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ॥

ସେହି କ୍ଷୋଭରୁ ସୌମ୍ୟଲୋଚନା କୁମାରୀମାନେ ଉଠିଲେ—କେଶାନ୍ତେ ନୀଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ବିମ୍ବଫଳସଦୃଶ ଅଧର ଓ ଆୟତ ନୟନ; ସୁଗଠିତ ନିତମ୍ବ-ଶ୍ରୋଣି, ନୂପୁରରେ ଭୂଷିତ, ଦୀପ୍ତିମତୀ।

Verse 24

नारद उवाच । असुरेन्द्र शृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟାରତ୍ନର କଥା ଶୁଣ। ଯାହାର ବରଦାନରେ ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି।

Verse 25

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारिशतसङ्कुलम् ॥

ହେ ଦୈତ୍ୟ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ମନ୍ଦରାଦ୍ରିକୁ ଆସିଲି। ସେଠାରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୁର ଦେଖିଲି, ଯାହା ଶତଶତ କୁମାରୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 26

तत्र प्रधानाया कन्या तापसी व्रतधारिणी । सा देवदैत्ययक्षाणां मध्ये काचिन्न दृश्यते ॥

ସେଠାରେ ପ୍ରଧାନ କନ୍ୟା ତପସ୍ବିନୀ ଓ ବ୍ରତଧାରିଣୀ ଥିଲା। ଦେବ-ଦୈତ୍ୟ-ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ସାଧାରଣା ନୁହେଁ ବୋଲି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 27

यादृशी सा शुभा दैत्य तादृश्येकाण्डमध्यतः । भ्रमता तादृशी दृष्ट्वा न कदाचिन्मया सती ॥

ହେ ଦୈତ୍ୟ, ସେ ଶୁଭା ଯେପରି, ସେପରି ଜଣେକୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭ୍ରମଣ କରି ମଧ୍ୟ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।

Verse 28

तस्याश्च देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । उपासांचक्रिरे सर्वे येऽप्यन्ये दैत्यनायकाः ॥

ତାଙ୍କର ସେବାରେ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣ—ସମସ୍ତେ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।

Verse 29

तां दृष्ट्वा वरदां देवीमहं तूर्णमिहागतः । अजित्वा देवगन्धर्वान् न तां जयति कश्चन ॥

ସେଇ ବରଦାୟିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଜିତିନଥିଲେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 30

एवमुक्त्वा क्षणं स्थित्वा तमनुज्ञाप्य नारदः । यथागतं ययौ धीमानन्तर्धानेन तत्क्षणात् ॥

ଏପରି କହି, କ୍ଷଣମାତ୍ର ରହି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଧୀମାନ୍ ନାରଦ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଯାଇ, ସେଇ କ୍ଷଣେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 31

एवंविधाः स्त्रियो देव्याः क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्राः कोटिशो विविधाननाः ॥

ଦେବୀଙ୍କ ମନ କ୍ଷୋଭିତ ହେବାମାତ୍ରେ, ଏପରି ପ୍ରକାରର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଉଠିଲେ—ଶତସହସ୍ର, ଅଥବା କୋଟି କୋଟି—ବିଭିନ୍ନ ମୁଖଧାରୀ।

Verse 32

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ॥

କୁମାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଇ ଶୁଭା ଦେବୀ ସେହି ପର୍ବତରେ ତପୋବଳରେ ଶତଶତ ହର୍ମ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପୁର ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 33

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तरजालानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ॥

ସେଠାରେ ବିଶାଳ ରଥ୍ୟା ଥିଲା ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାସାଦମାନେ ତାହାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରୁଥିଲେ। ଗୃହମାନେ ଅନ୍ତର୍ଜାଲିକା, ମଣିସୋପାନ; ରତ୍ନଜାଲ-ଗବାକ୍ଷ ଏବଂ ସମୀପ ଉପବନମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 34

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ॥

ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ ଥିଲା, ଏବଂ ସେହିପରି ପର୍ବତ ଉପରେ ଅସଂଖ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଥିଲେ। ହେ ଶୋଭନେ, ମୁଁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟକ୍ରମେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି।

Verse 35

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ॥

ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟା ସୂର୍ୟକାନ୍ତି; ତଥା ଗମ୍ଭୀରା, ଚାରୁକେଶୀ, ସୁଜାତା ଓ ମୁଞ୍ଜକେଶିନୀ।

Verse 36

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ॥

ଘୃତାଚୀ, ଉର୍ବଶୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟା ଶଶିନୀ—ଶୀଳରେ ମଣ୍ଡିତା; ଚାରୁକନ୍ୟା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଧନ୍ୟା ଓ ପୀନପୟୋଧରା।