Adhyaya 91: The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: যি দেৱী মন্দৰ পৰ্বতলৈ গৈছিল—বৈষ্ণৱী—তপস্যা কৰিবলৈ তপ তপিছিল; তাই ৰজস-লক্ষণীয়া পৰম শক্তি আৰু কৌমাৰ-ব্ৰত ধাৰিণী।

Verse 2

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभामृता । स्वयम्प्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ॥

তাই চন্দ্ৰপ্ৰভা, গিৰিসুতা (পৰ্বত-কন্যা); তদুপৰি সূৰ্যপ্ৰভা, অমৃতসমা; স্বয়ংপ্ৰভা, স্বদীপ্তা; চাৰুমুখী, সুন্দৰ-মুখিনী; শিৱদূতী, শিৱৰ দূতী; আৰু বিভাৱৰী, দীপ্তিময় ৰজনী।

Verse 3

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ॥

জয়া আৰু বিজয়া, জয়ন্তী আৰু অপৰাজিতা—এইসকলৰ লগতে শত শত অন্য কন্যাও সেই উত্তম নগৰত আছিল।

Verse 4

देव्याः अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ॥

দেৱীৰ সকলো অনুচৰী শুভ আছিল, পাশ আৰু অঙ্কুশ ধাৰণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পৰিবৃতা শুভা দেৱী সিংহাসনত আসীন আছিল।

Verse 5

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ॥

উজ্জ্বল-শ্বেত চামৰধাৰী স্ত্ৰীসকলে বীজন কৰা সেই লাৱণ্যৱতী—কৌমাৰ্য্য ব্ৰত গ্ৰহণ কৰি—তপস্যা কৰিবলৈ উদ্যমী হ’ল।

Verse 6

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ॥

তেওঁ যৌৱন-অৱস্থাত স্থিত, মহাভাগ্যা, পূৰ্ণ আৰু গোল স্তনযুক্তা, চম্পক, অশোক, পুন্নাগ আৰু নাগকেশৰ ফুলৰ মালাৰে অলংকৃত আছিল।

Verse 7

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारिभिः समन्ततः ॥

দেৱীৰ সৰ্বাঙ্গে অৰ্চনা কৰা হ’ল; ঋষি আৰু দেৱতাসকলে নমস্কাৰ কৰিলে; আৰু উত্তম স্ত্ৰীসকল আৰু কন্যাসকলে চাৰিওফালে পূজা কৰিলে।

Verse 8

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ॥

যেতিয়ালৈকে সৰ্বাঙ্গভোগিনী দেৱী তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল, তেতিয়াই তাত ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ নাৰদ উপস্থিত হ’ল।

Verse 9

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ॥

তেওঁক তৎক্ষণাৎ দেখি দেৱীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ, তপোধন নাৰদক লক্ষ্য কৰি বিদ্যুৎপ্ৰভাক ক’লে: “আসন দিয়া হওক; আৰু সোনকালে পাদ্য আৰু আচমনৰ জল দিয়া হওক।”

Verse 10

एवमुक्ता तदा देव्याः कन्या विद्युत्प्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ॥

দেৱীৰ এই আদেশ অনুসৰি, শুভ কন্যা বিদ্যুৎপ্ৰভাই নাৰদলৈ আসন, পাদ্য আৰু অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিলে।

Verse 11

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ॥

তাৰ পাছত, আসন সাজি থোৱা দেখি আৰু প্ৰণত মুনি নাৰদক দেখি, দেৱীয়ে মহা আনন্দেৰে ভৰপূৰ হৈ বচন ক’লে।

Verse 12

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ॥

সেই সুন্দৰ আৰু বিস্তৃত স্থানত তাই একেলগে তপস্যা কৰিছিল; দীঘল সময় ধৰি তপস্যা চলি থাকোঁতে তাইৰ মন অত্যন্ত বিচলিত হৈ উঠিল।

Verse 13

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ॥

স্বাগতম, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! তুমি কোন লোকৰ পৰা ইয়ালৈ আহিছা? তোমাৰ কি কাৰ্য আছে কোৱা, যাতে তোমাৰ বাবে সময়ৰ বিলম্ব নহয়।

Verse 14

एवमुक्तस्तदा देव्याः नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद्रौद्रमथाचलम् ॥

দেৱীয়ে এইদৰে কোৱাত, লোকবিত নাৰদে ক’লে— “ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা ইন্দ্ৰলোকলৈ গ’লোঁ; তাৰ পৰা ৰৌদ্ৰলৈ, আৰু তাৰ পিছত পৰ্বতলৈ।”

Verse 15

ततस्त्वामिह देवेशि द्रष्टुमभ्यागतोऽस्मि शुभे । एवमुक्त्वा मुनिः श्रीमांस्तां देवीमन्ववेक्षत ॥

সেয়ে, হে দেৱেশি, হে শুভে! তোমাক দৰ্শন কৰিবলৈ মই ইয়ালৈ আহিছোঁ।” এইদৰে ক’লে, শ্ৰীমান মুনিয়ে সেই দেৱীক মনোযোগে চালে।

Verse 16

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ॥

এটি মুহূর্তমান চোৱাৰ পাছত, হে দেৱেশি, নাৰদ বিস্মিত হ’ল— “আহা, কি ৰূপ! আহা, কি কান্তি! আহা, কি ধৈৰ্য! আহা, কি যৌৱনৰ তেজ!”

Verse 17

अहो निष्कामता देव्याः इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ॥

“আহা, দেৱীৰ নিষ্কামতা!”—এইদৰে ভাবি তেওঁ এক বিষণ্ণ অনুভৱলৈ গ’ল, দেৱ, গন্ধৰ্ব, সিদ্ধ, যক্ষ, কিন্নৰ আৰু ৰাক্ষসসকলক মনত কৰি।

Verse 18

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ॥

“এনে ৰূপ আন কোনো নাৰীৰ মাজত ক’তো দেখা নাযায়।” এইদৰে মনে মনে চিন্তা কৰি নাৰদ মুনি বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল।

Verse 19

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ॥

বৰদায়িনী দেবীক প্ৰণাম কৰি তেওঁ আকাশমণ্ডললৈ উৰি উঠিল; আৰু ত্বৰিত গতিৰে দানৱেন্দ্ৰে ৰক্ষিত নগৰীলৈ গ’ল।

Verse 20

महीषाख्येन भूतेषि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महीषाकृतिम् ॥

সমুদ্ৰৰ কাষত অৱস্থিত, মহীষা নামৰ সত্তাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সেই নগৰীত তেওঁ উপস্থিত হ’ল; তাত মহীষ-আকৃতি ধাৰণ কৰা অসুৰক ভগৱান নাৰদে সাক্ষাৎ কৰিলে।

Verse 21

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ॥

বৰ লাভ কৰা সেই মহান বীৰ, দেবসেনাৰ সংহাৰক, পৰাক্ৰমীজনক দেখি, লোকচাৰী মুনিক তেওঁ তেতিয়া ভক্তিৰে পূজা-সন্মান কৰিলে।

Verse 22

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्याः रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद्दृष्टं देवतापुरे ॥

প্ৰসন্নচিত্ত নাৰদে দেবতাপুৰীত দেখা দেৱীৰ অনুত্তম ৰূপৰ কথা, যথাযথ ক্ৰমে আৰু ন্যায়সঙ্গতভাৱে, তেওঁক বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 23

तस्मात्क्षोभात्समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बशनोड्डामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ॥

সেই আলোড়নৰ পৰা সৌম্য-নয়না কুমাৰীসকল উঠি আহিল—চুলৰ আগ নীলাভ কুঞ্চিত, বিম্বফল-সদৃশ ওঁঠ আৰু দীঘল নয়ন; সুগঠিত নিতম্বযুক্ত, নূপুৰে সমৃদ্ধ অলংকৃত, আৰু দীপ্তিময়।

Verse 24

नारद उवाच । असुरेन्द्र शृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ॥

নাৰদ ক’লে: “হে অসুৰেন্দ্ৰ, এক কন্যাৰত্নৰ কথা একাগ্ৰচিত্তে শুনা; যাৰ বৰদান-প্ৰদানে চল-অচলসহ ত্ৰিলোক লাভ কৰা হৈছে।”

Verse 25

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारिशतसङ्कुलम् ॥

“হে দৈত্য, মই ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা মন্দরাদ্ৰিলৈ আহিলোঁ। তাত মই দেৱীৰ নগৰ দেখিলোঁ, যি শত শত কুমাৰীৰে ভৰপূৰ আছিল।”

Verse 26

तत्र प्रधानाया कन्या तापसी व्रतधारिणी । सा देवदैत्ययक्षाणां मध्ये काचिन्न दृश्यते ॥

“তাত সৰ্বপ্ৰধান কন্যা আছিল তাপসী, ব্ৰতধাৰিণী। দেৱ-দৈত্য-যক্ষৰ মাজতো সি কোনো সাধাৰণী বুলি নেদেখা যায়।”

Verse 27

यादृशी सा शुभा दैत्य तादृश्येकाण्डमध्यतः । भ्रमता तादृशी दृष्ट्वा न कदाचिन्मया सती ॥

“হে দৈত্য, সেই শুভা যিদৰে, তেনেদৰে অণ্ডমণ্ডলৰ মধ্যত ভ্ৰমণ কৰোঁতে মই কেতিয়াও দেখা নাই—এনে মহীয়সী সতী।”

Verse 28

तस्याश्च देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । उपासांचक्रिरे सर्वे येऽप्यन्ये दैत्यनायकाः ॥

তেওঁৰ সেৱা-উপাসনাৰ বাবে দেৱ-গন্ধৰ্ব, ঋষি, সিদ্ধ আৰু চাৰণ—সকলোয়ে—আৰু আন দৈত্যনায়কসকলেও উপস্থিত হৈ পৰিচৰ্যা কৰিলে।

Verse 29

तां दृष्ट्वा वरदां देवीमहं तूर्णमिहागतः । अजित्वा देवगन्धर्वान् न तां जयति कश्चन ॥

বৰদানদায়িনী সেই দেৱীক দেখি মই তৎক্ষণাৎ ইয়ালৈ আহিলোঁ। দেৱ-গন্ধৰ্বসকলক জয় নকৰিলে কোনেও তেওঁক জয় কৰিব নোৱাৰে।

Verse 30

एवमुक्त्वा क्षणं स्थित्वा तमनुज्ञाप्य नारदः । यथागतं ययौ धीमानन्तर्धानेन तत्क्षणात् ॥

এইদৰে কৈ, এক মুহূৰ্ত থিয় হৈ, তেওঁৰ অনুমতি লৈ নাৰদ মুনি যিদৰে আহিছিল তিদৰে গ’ল আৰু সেই ক্ষণতে অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 31

एवंविधाः स्त्रियो देव्याः क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्राः कोटिशो विविधाननाः ॥

দেৱীৰ মন ক্ষুব্ধ হোৱামাত্ৰ, তেনে ধৰণৰ নাৰীসকল তৎক্ষণাৎ উঠিল—শত সহস্ৰ, বৰং কোটি সংখ্যক—বহুবিধ মুখবিশিষ্ট।

Verse 32

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ॥

কুমাৰীসকলক দেখি, সেই শুভা দেৱীয়ে সেই একে পৰ্বততে তপস্যাৰ শক্তিৰে শত শত প্ৰাসাদেৰে ভৰা এখন নগৰ সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 33

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तरजालानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ॥

তাত বিস্তৃত ৰাজপথ আছিল, সোণালী প্ৰাসাদেৰে সুসজ্জিত। গৃহসমূহৰ ভিতৰত জালিযুক্ত বিন্যাস আৰু মণিৰ সোপান আছিল; ৰত্নজাল-সদৃশ গৱাক্ষ আৰু ওচৰত আনন্দ-উপৱনো আছিল।

Verse 34

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ॥

তাত অগণন হৰ্ম্য আছিল, আৰু সেই পৰ্বতৰ ওপৰত বহু কন্যাও আছিল। হে শোভনে, মই প্ৰাধান্য অনুসাৰে ক্ৰমে কন্যাসকলৰ নাম ক’বলৈ ধৰিছোঁ।

Verse 35

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ॥

বিদ্যুৎপ্ৰভা, চন্দ্ৰকান্তি, আৰু আন এগৰাকী সূৰ্যকান্তি নামে; লগতে গম্ভীৰা, চাৰুকেশী, সুজাতা আৰু মুঞ্জকেশিনী।

Verse 36

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ॥

ঘৃতাচী আৰু উৰ্বশী, আৰু আন এগৰাকী (নামে) শশিনী, শীল-গুণেৰে ভূষিতা; চাৰুকন্যা, বিশালাক্ষী, ধন্যা আৰু পীনপয়োধৰা।