Adhyaya 91: The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—మందర పర్వతానికి వెళ్లిన ఆ దేవి—వైష్ణవీ—తపస్సు చేయుటకు తపస్సు ఆచరించింది; ఆమె రాజస గుణస్వరూపిణి పరమశక్తి, కౌమారవ్రతధారిణి।

Verse 2

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभामृता । स्वयम्प्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ॥

ఆమె చంద్రప్రభ, గిరిసుత (పర్వతకన్య); అలాగే సూర్యప్రభ, అమృతసమాన; స్వయంప్రభ, చారుముఖి; శివదూతి మరియు విభావరి కూడా।

Verse 3

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ॥

జయా, విజయా, జయంతీ, అపరాజితా—ఇవీ మరియు మరెన్నో వందల కన్యలు ఆ ఉత్తమ నగరంలో ఉన్నారు।

Verse 4

देव्याः अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ॥

దేవి యొక్క సమస్త అనుచరీలు శుభములు, పాశములు అంకుశములు ధరించినవారు; వారిచే పరివృతమైన శుభదేవి సింహాసనముపై ఆసీనురాలైయుండెను।

Verse 5

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ॥

ప్రకాశవంతమైన తెల్ల చామరములతో స్త్రీలచే వీజింపబడుచున్న ఆ విలాసిని, కౌమార వ్రతమును ఆశ్రయించి తపస్సు చేయుటకు సముద్యతయైయుండెను।

Verse 6

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ॥

ఆమె యౌవనస్థితిలోని మహాభాగ్యవతి, పీనముగా వృత్తముగా ఉన్న పయోధరములు కలది; చంపక, అశోక, పున్నాగ, నాగకేసర పుష్పమాలలతో అలంకృతయైయుండెను।

Verse 7

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारिभिः समन्ततः ॥

దేవి యొక్క సమస్త అంగములలో అర్చన చేయబడెను; ఋషులు దేవతలు నమస్కరించిరి; ఉత్తమ స్త్రీలు మరియు కుమారికలు చుట్టూరా పూజించిరి।

Verse 8

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ॥

సర్వాంగభోగినీ దేవి తపస్సుతో యావదాసీనురాలైయుండెనో, తావదే బ్రహ్ముని సుతుడు నారదుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 9

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ॥

అతనిని అకస్మాత్తుగా చూచి దేవి బ్రహ్మపుత్రుడైన తపోధనుని దర్శించి విద్యుత్ప్రభను ఇలా పలికింది— “ఇతనికి ఆసనం ఇవ్వుము; మరియు శీఘ్రంగా పాద్యమును, ఆచమనీయం జలమును కూడా సమర్పించుము।”

Verse 10

एवमुक्ता तदा देव्याः कन्या विद्युत्प्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ॥

దేవి ఇలా ఆజ్ఞాపించగా శుభకన్య విద్యుత్ప్రభ నారదునికి ఆసనం, పాద్యము మరియు అర్ఘ్యమును సమర్పించింది।

Verse 11

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ॥

ఆపై ఆసనం సిద్ధమై ఉండటాన్ని, నమస్కరించిన ముని నారదుని చూచి దేవి మహా హర్షంతో నిండిపోయి మాట పలికింది।

Verse 12

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ॥

ఆమె ఒంటరిగా విశాలమైన, శోభనమైన స్థలంలో తపస్సు చేసింది; దీర్ఘకాలం తపస్సు చేయుచుండగా ఆమె మనస్సు అత్యంతంగా కలత చెందింది।

Verse 13

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ॥

స్వాగతం, ఓ మునిశ్రేష్ఠా! మీరు ఏ లోకమునుండి ఇక్కడికి వచ్చితిరి? మీ కార్యమేమిటో చెప్పుము; మీ కర్తవ్యాన్ని తెలియజేయుము— మీకు కాలవిలంబం కలగకూడదు।

Verse 14

एवमुक्तस्तदा देव्याः नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद्रौद्रमथाचलम् ॥

దేవి ఇలా పలికినప్పుడు లోకవిత్తైన నారదుడు అన్నాడు—“నేను బ్రహ్మలోకంనుండి ఇంద్రలోకానికి వెళ్లాను; అక్కడి నుండి రౌద్రలోకానికి, ఆపై ఆ పర్వతానికి చేరాను.”

Verse 15

ततस्त्वामिह देवेशि द्रष्टुमभ्यागतोऽस्मि शुभे । एवमुक्त्वा मुनिः श्रीमांस्तां देवीमन्ववेक्षत ॥

“కాబట్టి, ఓ దేవేశి, ఓ శుభే, నిన్ను దర్శించుటకై నేను ఇక్కడికి వచ్చాను.” అని చెప్పి శ్రీమంతుడైన ముని ఆ దేవిని పరిశీలించాడు.

Verse 16

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ॥

ఓ దేవేశి, క్షణమాత్రం చూచి నారదుడు ఆశ్చర్యపోయాడు—“అహో, ఎంత రూపం! అహో, ఎంత కాంతి! అహో, ఎంత ధైర్యం! అహో, ఎంత యౌవనం!”

Verse 17

अहो निष्कामता देव्याः इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ॥

“అహో, దేవి యొక్క నిష్కామత!” అని అనుకొని అతడు ఒక విషాదభావానికి లోనయ్యాడు; దేవులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, యక్షులు, కిన్నరులు, రాక్షసులు మొదలైనవారిని తలచాడు.

Verse 18

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ॥

“ఇలాంటి రూపం ఇతర స్త్రీలలో ఎక్కడా కనిపించదు.” అని మనసులో ఆలోచించి నారదుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.

Verse 19

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ॥

వరదాయినీ దేవిని प्रणమించి అతడు ఆకాశమండలంలోకి దూకెను; త్వ‌రతో యుక్తుడై దైత్యేంద్రుడు పాలించే పురికి వెళ్లెను।

Verse 20

महीषाख्येन भूतेषि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महीषाकृतिम् ॥

సముద్రాంతంలో ఉన్న, ‘మహీష’ అనే భూతసంబంధమైన పురికి అతడు చేరెను; అక్కడ మహీషాకృతిగల అసురుని భగవాన్ ఎదుర్కొనెను।

Verse 21

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ॥

వరలబ్ధుడైన మహావీరుని, దేవసైన్యనాశకుడైన మహత్తరుణ్ని చూచి, లోకచర మునిని అతడు అప్పుడు భక్తితో పూజించెను।

Verse 22

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्याः रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद्दृष्टं देवतापुरे ॥

ప్రసన్నమనస్కుడైన నారదుడు, దేవతాపురంలో తాను దర్శించిన దేవీ యొక్క అనుత్తమ రూపాన్ని అతనికి యథావిధిగా క్రమంగా వివరించెను।

Verse 23

तस्मात्क्षोभात्समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बशनोड्डामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ॥

ఆ క్షోభం నుండి సౌమ్యనేత్రాల కన్యలు లేచిరి—చివర నీలకుంచిత కేశాలు, బింబఫలసమాన అధరాలు, దీర్ఘ నేత్రాలు; సుగఢ నితంబ-శ్రోణి, నూపురాలతో అలంకృతులు, తేజోవంతులు।

Verse 24

नारद उवाच । असुरेन्द्र शृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ॥

నారదుడు పలికెను—హే అసురేంద్రా, ఏకాగ్రచిత్తంతో ఒక కన్యారత్నాన్ని వినుము. ఆమె వరప్రదానమువలన చరాచరములతో కూడిన త్రిలోకము లభించింది.

Verse 25

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारिशतसङ्कुलम् ॥

హే దైత్యా, నేను బ్రహ్మలోకమునుండి మందరాద్రికి వచ్చితిని. అక్కడ దేవీ నగరమును చూచితిని; అది వందలాది కుమారికలతో నిండియుండెను.

Verse 26

तत्र प्रधानाया कन्या तापसी व्रतधारिणी । सा देवदैत्ययक्षाणां मध्ये काचिन्न दृश्यते ॥

అక్కడ ప్రధాన కన్య తపస్విని, వ్రతధారిణి. దేవ-దైత్య-యక్షుల మధ్యన కూడా ఆమె ఏ సాధారణ స్త్రీగా కనిపించలేదు.

Verse 27

यादृशी सा शुभा दैत्य तादृश्येकाण्डमध्यतः । भ्रमता तादृशी दृष्ट्वा न कदाचिन्मया सती ॥

హే దైత్యా, ఆ శుభా యెట్లాంటిదో అట్లాంటి దానిని నేను బ్రహ్మాండమధ్యమున సంచరిస్తూ ఎప్పుడూ చూడలేదు.

Verse 28

तस्याश्च देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । उपासांचक्रिरे सर्वे येऽप्यन्ये दैत्यनायकाः ॥

ఆమెకు దేవగంధర్వులు, ఋషులు, సిద్ధులు, చారణులు—అందరూ—మరియు ఇతర దైత్యనాయకులు కూడ సేవచేసి ఉపాసన చేసిరి.

Verse 29

तां दृष्ट्वा वरदां देवीमहं तूर्णमिहागतः । अजित्वा देवगन्धर्वान् न तां जयति कश्चन ॥

వరదానప్రదాయినీ దేవిని చూచి నేను త్వరగా ఇక్కడికి వచ్చాను. దేవ-గంధర్వులను ముందుగా జయించకుండా ఆమెను ఎవ్వరూ జయించలేరు.

Verse 30

एवमुक्त्वा क्षणं स्थित्वा तमनुज्ञाप्य नारदः । यथागतं ययौ धीमानन्तर्धानेन तत्क्षणात् ॥

ఇలా చెప్పి, క్షణం నిలిచి, అతని అనుమతి తీసుకొని, ధీమంతుడైన నారదుడు వచ్చినట్లే వెళ్లిపోయి, ఆ క్షణమే అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 31

एवंविधाः स्त्रियो देव्याः क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्राः कोटिशो विविधाननाः ॥

దేవి మనస్సు కలత చెందిన వెంటనే, అటువంటి స్త్రీలు త్వరగా లేచారు—లక్షల సంఖ్యలో, మరీ కోట్లు—వివిధ ముఖాలతో.

Verse 32

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ॥

కుమారీలను చూసి, ఆ శుభదేవి అదే పర్వతంపై తపోబలంతో వందల మేడలతో నిండిన ఒక నగరాన్ని సృష్టించింది.

Verse 33

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तरजालानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ॥

ఆ నగరంలో విశాలమైన వీధులు ఉండి, స్వర్ణప్రాసాదాలతో అలంకరించబడింది. గృహాలలో అంతర్గత జాలికలు, మణిసోపానాలు; రత్నజాల గవాక్షాలు మరియు సమీప ఉపవనాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 34

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ॥

అసంఖ్యాతమైన భవనాలు ఉండెను; అలాగే ఆ పర్వతంపై అనేక కన్యలు కూడా ఉండిరి. ఓ సుందరీ, నేను ప్రధాన్యక్రమంగా ఆ కన్యల పేర్లు చెప్పుదును।

Verse 35

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ॥

విద్యుత్ప్రభా, చంద్రకాంతి, అలాగే మరొకటి సూర్యకాంతి; ఇంకా గంభీరా, చారుకేశీ, సుజాతా మరియు ముంజకేశినీ।

Verse 36

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ॥

ఘృతాచీ, ఉర్వశీ, అలాగే మరొకటి శశినీ—శీలంతో అలంకృతురాలు; చారుకన్యా, విశాలాక్షీ, ధన్యా మరియు పీనపయోధరా।