Varaha Purana 91.12: Adhyaya 91, Shloka 12

The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Devanagari script

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ॥

Recitation with translationVaraha Purana 91.12

Transliteration

saikākinī tapas tepe viśālāyāṃ tu śobhane | tasyās tapantyāḥ kālena mahatā kṣubhitaṃ manaḥ ||

Translation

അവൾ ഒറ്റയ്ക്കായി വിശാലവും ശോഭനവുമായ സ്ഥലത്ത് തപസ്സു ചെയ്തു; ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തതോടെ അവളുടെ മനസ് അത്യന്തം കലങ്ങിപ്പോയി।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• एकाकिनी: alone, solitary
• एकाकिनी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एकाकिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—सा

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• विशालायाम्: in the vast (place)
• विशालायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: विशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषण—(भूमौ/स्थले)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोध (particle: 'indeed/but')

• शोभने: in the beautiful (place)
• शोभने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण—(स्थले)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• तपन्त्याः: while she was performing austerity
• तपन्त्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कालेन: by time / in course of time
• कालेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेतु-भावे

• महतā: great, long (time)
• महतā: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; विशेषण—कालेन

• क्षुभितम्: agitated
• क्षुभितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुभ् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—मनः

• मनः: mind
• मनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narrator (default framework: Varāha–Pṛthivī not explicit in fragment)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Ascetic Traditions
• Sanskrit Studies

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects a recurrent Purāṇic theme: tapas performed in seclusion and the psychological tensions that can accompany prolonged ascetic discipline.

Which geographic location is identified?

The verse only describes a 'vast, splendid place' (viśālā śobhanā) without naming a specific site.

What is the primary ethical instruction?

Perseverance in disciplined practice is implied, alongside an awareness that prolonged austerity can produce mental agitation requiring guidance.