Adhyaya 8: Dialogue on the Ethical Limits of Subsistence and the Five Great Sacrifices (Dharmavyādha, Mātaṅga, and Prasanna)

Verse 1

श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्रिकम् ॥ ८.१ ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—വസു എന്ന രാജാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ വ്യാധൻ (വേട്ടക്കാരൻ) ആയി വന്നവൻ, തന്റെ ഉപജീവനത്തിൽ സ്ഥിരനായി നാലായിരം വർഷക്കാലം കഴിഞ്ഞു।

Verse 2

एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ॥ ८.२ ॥

സ്വകുടുംബത്തിനായി ഓരോ തവണയും ഒരു വനചര മൃഗത്തെ വേട്ടയാടി, അവൻ എപ്പോഴും ഭൃത്യന്മാരെയും അതിഥികളെയും ഹുതാശനനായ യജ്ഞാഗ്നിയെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 3

मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ॥ ८.३ ॥

ഹേ വരാരോഹേ, മിഥിലയിൽ ആ വിവേകി ഓരോ പർവ്വദിനത്തിലും തന്റെ സദാചാരപ്രകാരം പിതൃക്കൾക്കായി ശ്രാദ്ധം നിത്യമായി നടത്തുന്നു।

Verse 4

अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ॥ ८.४ ॥

നിത്യമായി അഗ്നിയെ പരിചരിച്ച്, സത്യവും സുവചനവും പറയുകയും, ജീവധാരണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—ഒരു ജീവിയെയും വീഴ്ത്തരുത്; അഥവാ കൊല്ലരുത്।

Verse 5

एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ॥ ८.५ ॥

ഇങ്ങനെ അവിടെ വസിച്ചിരുന്ന ആ മഹാതപസ്വിക്ക് ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ബുദ്ധിയുണ്ടായിരുന്നു; ‘അർജുനക’ എന്ന പേരിൽ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു, മുനിയെപ്പോലെ സ്വയംനിയന്ത്രിതൻ।

Verse 6

तस्य कालेन महता चारित्रेण च धीमतः । बभूवार्ज्जुनकी नाम कन्या च वरवर्णिनी ॥ ८.६ ॥

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ ധീമാന്റെ ഉത്തമചരിത്രഫലമായി ‘ആർജ്ജുനകീ’ എന്ന ശ്രേഷ്ഠവർണ്ണയുള്ള കന്യ ജനിച്ചു।

Verse 7

तस्याः यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ॥ ८.७ ॥

അവൾ യൗവനത്തിലെത്തിയപ്പോൾ ധർമ്മവിദൻ ചിന്തിച്ചു—“ഈ കന്യയെ ആര്ക്ക് നൽകണം? യഥാർത്ഥത്തിൽ യോഗ്യനായ പുരുഷൻ ആരാണ്?”

Verse 8

इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ॥ ८.८ ॥

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അദ്ദേഹം മതംഗന്റെ പുത്രനായ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വ്യാധൻ ‘പ്രസന്ന’നെ ലക്ഷ്യമാക്കി വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു।

Verse 9

एवं सञ्चिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ॥ ८.९ ॥

ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച് മതംഗൻ പ്രസന്നന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു അവന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, മഹാത്മാവായ പ്രസന്നനുവേണ്ടി ഞാൻ സ്വയം നൽകിയ അനുകൂലമായ അർജ്ജുനിയെ സ്വീകരിക്കണം।”

Verse 10

मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ॥ ८.१० ॥

മതംഗൻ പറഞ്ഞു—“എന്റെ ഈ പുത്രൻ പ്രസന്നൻ സർവശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ. അതിനാൽ, ഹേ വ്യാധശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ പുത്രി ആർജ്ജുനകീയെ (അവനു) വധുവായി ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു।”

Verse 11

एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ॥ ८.११ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ ധർമ്മവ്യാധൻ പ്രസന്നനും ജ്ഞാനവാനുമായ മതംഗപുത്രനു ആ കന്യയെ നൽകി।

Verse 12

धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । सा अपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रूषणपरा अभवत् ॥ ८.१२ ॥

അപ്പോൾ ധർമ്മവ്യാധൻ കന്യയെ നൽകി സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി. അവളും ശ്വശുരശ്വശ്രൂമാരെയും ഭർത്താവിനെയും ശുശ്രൂഷിക്കാൻ പരായണയായി.

Verse 13

अथ कालेन महता सा कन्या अर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ॥ ८.१३ ॥

ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം അർജുനവംശത്തിലെ ആ ശുഭകന്ന്യയോട് ശ്വശ്രൂ പറഞ്ഞു—“മകളേ, നീ ജീവഹന്തുവിനെപ്പോലെ; തപസ്സു ചെയ്യുന്നതും ഭർത്താവിനെ ആരാധിക്കുന്നതും നീ അറിയുന്നില്ല।”

Verse 14

सा अपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमानाऽ मुहुर्मुहुः ॥ ८.१४ ॥

അവളും—സൂക്ഷ്മമദ്ധ്യയായ—ചെറിയ കുറ്റത്തിന് ശാസിക്കപ്പെട്ട് പിതൃഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി; ആ ബാലിക വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 15

पित्रा पृष्टा किमेतत्ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ॥ ८.१५ ॥

പിതാവ് ചോദിച്ചു—“മകളേ, ഇതെന്ത്? നിന്റെ കരച്ചിലിന്റെ കാരണം എന്ത്?” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ സ്ത്രീ അപ്പോൾ കാര്യങ്ങൾ പറയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 16

श्वश्र्वा अहम् उक्ता तीव्रेण कोपेन महता पितः । जीवहन्तुः सुतेत्युच्चैरसकृद् व्याधजेति च ॥ ८.१६ ॥

പിതാവേ, എന്റെ അമ്മായിയമ്മ അത്യന്തം മഹാകോപത്തോടെ എന്നോടു ഉച്ചത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ജീവഹന്താവിന്റെ മകളേ! ജയശീലേ! ഹേ വ്യാധാ (വേട്ടക്കാരാ)!”।

Verse 17

एतच्छ्रुत्वा स धर्मात्मा धर्मव्याधो रुषान्वितः । मतङ्गस्य गृहं सोऽथ गत्वा जनपदैर्वृतम् ॥ ८.१७ ॥

ഇതു കേട്ട ധർമ്മാത്മാവായ ധർമ്മവ്യാധൻ കോപം നിറഞ്ഞ്, ദേശജനങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്നിരുന്ന മതംഗന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 18

तस्यागतस्य संबन्धी मतङ्गो जयतां वरः । आसनाद्यार्ध्यपाद्येन पूजयित्वेदमब्रवीत् । किमागमनकृत्यं ते किं करोम्यागतक्रियाम् ॥ ८.१८ ॥

അപ്പോൾ അവനുമായി ബന്ധമുള്ള, ജയശീലന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മതംഗൻ വന്ന അതിഥിയെ ആസനം, അർഘ്യം, പാദ്യം മുതലായ സ്വാഗതോപചാരങ്ങളാൽ ആദരിച്ചു പറഞ്ഞു— “നിങ്ങളുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം എന്ത്? വന്നവനായി ഞാൻ ഏത് അതിഥിക്രിയ നിർവഹിക്കണം?”

Verse 19

व्याध उवाच । भोजनं किञ्चिदिच्छामि भोक्तुं चैतन्यवर्जितम् । कौतूहलेन येनाहमागतो भवतो गृहम् ॥ ८.१९ ॥

വ്യാധൻ പറഞ്ഞു— “ഞാൻ അല്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ചൈതന്യമില്ലാത്ത ഭക്ഷണം. ഈ കൗതുകം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 20

मतङ्ग उवाच । गोधूमा व्रीिमयश्चैव संस्कृता मम वेश्मनि । भुज्यतां धर्मविच्छ्रेष्ठ यथाकामं तपोधन ॥ ८.२० ॥

മതംഗൻ പറഞ്ഞു— “എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ഗോതമ്പും ധാന്യങ്ങളും തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഹേ ധർമ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഹേ തപോധനനേ, ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ഭുജിക്കൂ.”

Verse 21

व्याध उवाच । पश्यामि कीदृशास्ते हि गोधूमा व्रीहयो यवाः । स्वरूपेण च सन्त्येते येन वो वेद्मि सत्तम ॥ ८.२१ ॥

വേടൻ പറഞ്ഞു: ഈ ഗോതമ്പും നെല്ലും യവവും എങ്ങനെയുള്ളതാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. അവ അവയുടെ തനതായ രൂപത്തിലാണ്; ഹേ സത്തമ, ആ രൂപത്തിലൂടെ ഞാൻ നിന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നു.

Verse 22

श्रीवराह उवाच । एवमुक्ते मतङ्गेन शूर्पं गोधूमपूरितम् । अपरं तत्र व्रीहीणां धर्मव्याधाय दर्शितम् ॥ ८.२२ ॥

ശ്രീ വരാഹൻ പറഞ്ഞു: മതംഗൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗോതമ്പ് നിറഞ്ഞ ഒരു മുറവും നെല്ല് നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു മുറവും ധർമ്മവ്യാധന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു.

Verse 23

दृष्ट्वा व्रीहीन् सगोधूमान् धर्मव्याधो वरासनात् । उत्थाय गन्तुमारभे मतङ्गेन निवारितः ॥ ८.२३ ॥

ഗോതമ്പിനോടൊപ്പം നെല്ലും കണ്ട് ധർമ്മവ്യാധൻ തന്റെ ഉത്തമമായ ആസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് പോകാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ മതംഗൻ അവനെ തടഞ്ഞു.

Verse 24

किमर्थं गन्तुमारब्धं त्वया वद महामते । अभुक्तेनैव संसिद्धं मद्गृहे चान्नमुत्तमम् । पाचयित्वा स्वयं चैव कस्मात् त्वं नाद्य भुञ्जसे ॥ ८.२४ ॥

ഹേ മഹാമതേ! നീ എന്തിനാണ് പോകാൻ ഒരുങ്ങുന്നത് എന്ന് പറയൂ. എന്റെ വീട്ടിൽ ഉത്തമമായ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ തന്നെ തയ്യാറായിട്ടുണ്ട്. സ്വയം പാകം ചെയ്തിട്ടും നീ ഇന്ന് എന്തുകൊണ്ട് ഭക്ഷിക്കുന്നില്ല?

Verse 25

व्याध उवाच । सहस्रशः कोटिशश्च जीवान् हंसि दिने दिने । अथेदृशस्य पापस्य कोऽन्नं भुञ्जति सत्पुमान् ॥ ८.२५ ॥

വേടൻ പറഞ്ഞു: നീ ഓരോ ദിവസവും ആയിരക്കണക്കിനും കോടിക്കണക്കിനും ജീവികളെ കൊല്ലുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള പാപിയുടെ ഭക്ഷണം ഏത് സൽപുരുഷനാണ് കഴിക്കുക?

Verse 26

अचैतन्यं यदि गृहे विद्यते । अन्नं सुसंस्कृतम् । इदानीमत्र संदृष्टा एते तु जलजन्तवः ॥ ८.२६ ॥

ഗൃഹത്തിൽ ഏതെങ്കിലും അചേതനമായതു ഉണ്ടായിരിക്കയും അന്നം സുസംസ്കൃതമായി (നന്നായി തയ്യാറാക്കി) ഇരിക്കയും ചെയ്താൽ, ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ഈ ജലജീവികൾ നിശ്ചയമായും കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 27

अहमेकं कुटुम्बार्थे हन्म्यरण्ये पशुं दिने । तं चेत्पितॄभ्यः संस्कृत्य दत्त्वा भुञ्जामि सानुगः ॥ ८.२७ ॥

കുടുംബാർത്ഥം ഞാൻ ഒരു ദിവസത്തിൽ വനത്തിൽ ഒരു മൃഗത്തെ മാത്രം വധിക്കുന്നു. അതിനെ വിധിപൂർവ്വം സംസ്കരിച്ചു പിതൃകൾക്ക് അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ അനുഗന്മാരോടുകൂടെ ഭുജിച്ചാൽ—

Verse 28

त्वं तु जीवान् बहून् हत्वा स्वकुटुम्बेन सानुगः । भुञ्जन्नेतेन सततमभो्ज्यं तन्मतं मम ॥ ८.२८ ॥

എന്നാൽ നീ—അനേകം ജീവികളെ കൊന്ന്—സ്വകുടുംബവും അനുഗന്മാരും കൂടെ, അങ്ങനെ ലഭിച്ച ആഹാരം നിരന്തരം ഭുജിക്കുന്നുവെങ്കിൽ; അത് എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അഭോജ്യം.

Verse 29

ब्रह्मणा तु पुरा सृष्टा ओषध्यः सर्ववीरुधः । यज्ञार्थं तत्तु भूतानां भक्ष्यमित्येव वै श्रुतिः ॥ ८.२९ ॥

പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവ് ഔഷധികളും എല്ലാ സസ്യലതാദികളും സൃഷ്ടിച്ചു; ശ്രുതി പറയുന്നു—യജ്ഞാർത്ഥം ഇവയാണ് ജീവികൾക്ക് ഭക്ഷ്യം.

Verse 30

दिव्यो भौटस्तथा पैत्रो मानुषो ब्राह्म एव च । एते पञ्च महायज्ञा ब्रह्मणा निर्मिताः पुरा ॥ ८.३० ॥

ദൈവ, ഭൗത (ഭൂത), പൈത്ര, മാനുഷ, ബ്രാഹ്മ—ഇവയാണ് അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ; ഇവയെ പുരാതനത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 31

ब्राह्मणानां हितार्थाय इतरेषां च तन्मुखम् । इतरेषां तु वर्णानां ब्राह्मणैः कारिताः शुभाः ॥ ८.३१ ॥

ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതാർത്ഥമായി—മറ്റുള്ളവരെയും അതേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് അഭിമുഖീകരിച്ച്—ശേഷിക്കുന്ന വർണങ്ങൾക്ക് ശുഭകർമ്മങ്ങൾ/ആചാരങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിച്ചത്।

Verse 32

एवं यदि विभागः स्याद् वरान्नं तद् विशुध्यति । अन्यथा व्रीहयोऽप्येते एकैकॆ मृगपक्षिणः । मन्तव्या दातृभोक्तॄणां महामांसं तु तत् स्मृतम् ॥ ८.३२ ॥

ഇങ്ങനെ യഥോചിതമായ വിഭജനം (ഭാഗവിതരണം) ഉണ്ടായാൽ ആ ശ്രേഷ്ഠ അന്നം ശുദ്ധമാകും. അല്ലെങ്കിൽ ഈ അരിമണികളും—ഓരോന്നും—മാൻ അല്ലെങ്കിൽ പക്ഷി എന്നപോലെ കരുതണം; ദാതാവിനും ഭോക്താവിനും അത് ‘മഹാമാംസം’ (മാംസസമം) എന്നു സ്മൃതിയിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 33

मया ते दुहिता दत्ता पुत्रार्थे देवरूपिणी । सा च त्वद्भार्यया प्रोक्ता दुहिता जन्तुघातिनः ॥ ८.३३ ॥

സന്താനാർത്ഥമായി ഞാൻ എന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപിണിയായ പുത്രിയെ നിനക്കു നൽകി; എന്നാൽ നിന്റെ ഭാര്യ അവളെ ‘ജീവഹന്താവിന്റെ മകൾ’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 34

अतोऽर्थमागतॊऽहं ते गृहं प्रति समीक्षितुम् । आचारं देवपूजां च अतिथीनां च तर्पणम् ॥ ८.३४ ॥

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു—നിന്റെ ആചാരം, ദേവപൂജ, അതിഥികൾക്കുള്ള തർപ്പണം (ആദരപൂർവമായ ആതിഥ്യം) എന്നിവ നിരീക്ഷിക്കാനായി।

Verse 35

एतेषामेकमप्यत्र कुर्वन्नपि न दृश्यते । तद्गृहं गन्तुमिच्छामि पितॄणां श्राद्धकाम्यया ॥ ८.३५ ॥

ഇവയിൽ ഒന്നെങ്കിലും ഇവിടെ ചെയ്യുന്നതായി (ഫലസിദ്ധി) കാണപ്പെടുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് പിതൃകൾക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ ആ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു।

Verse 36

स्वगृहे नैव भुञ्जामि पितॄणां कार्यमित्युत । अहं व्याधो जीवघाती न तु त्वं लोकहिंसकः ॥ ८.३६ ॥

‘പിതൃകർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഞാൻ എന്റെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കാറില്ല. പിന്നെയും—‘ഞാൻ വ്യാധൻ, ജീവഘാതകൻ; എന്നാൽ നീ ലോകഹിംസകൻ അല്ല’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 37

मत्सुता जीवघातस्य यदोढा त्वत्सुतेन च । तन्महत्त्वं च संजातं प्रायश्चित्तं तपोधन ॥ ८.३७ ॥

ഹേ തപോധന! ജീവഘാതം മത്സ്യബന്ധത്താലും നിന്റെ പുത്രബന്ധത്താലും ചേർന്നാൽ അതിന്റെ ഗുരുത്വം വെളിവാകുന്നു; അതിനാൽ പ്രായശ്ചിത്തം സൂചിതമാകുന്നു.

Verse 38

एवमुक्त्वा स चोत्थाय शप्त्वा नारीं तदा धरे । मा स्नुषाभिः समं श्वश्र्वा विश्वासो भवतु क्वचित् ॥ ८.३८ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ എഴുന്നേറ്റ്, ഹേ ധരേ! അന്നു ആ സ്ത്രീയെ ശപിച്ച്—‘ശ്വശ്രുവിനും സ്നുഷമാർക്കും ഇടയിൽ ഒരിക്കലും വിശ്വാസം ഉണ്ടാകരുത്’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 39

मा च स्नुषा कदाचित् स्याद् या श्वश्रूं जीवतीमिषेत् । एवमुक्त्वा गतो व्याधः स्वगृहं प्रति भामिनि ॥ ८.३९ ॥

ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ശ്വശ്രു മരിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്നുഷ ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകരുത്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹേ ഭാമിനി, ആ വ്യാധൻ തന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോയി.

Verse 40

ततो देवान् पितॄन् भक्त्या पूजयित्वा विचक्षणः । पुत्रं चार्जुनकं स्थाप्य स्वसन्ताने महातपाः ॥ ८.४० ॥

അതിനുശേഷം ആ വിവേകിയായ മഹാതപസ്വി ഭക്തിയോടെ ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും പൂജിച്ചു; പിന്നെ തന്റെ സന്തതിയിൽ പുത്രൻ അർജുനകനെ സ്ഥാപിച്ചു (ഉത്തരാധികാരിയായി നിശ്ചയിച്ചു).

Verse 41

धर्मव्याधो जगामाशु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पुरुषोत्तमाख्यं च परं तत्र गत्वा समाहितः । तपश्चचार नियतः पठन् स्तोत्रमिदं धरे ॥ ८.४१ ॥

ധർമ്മവ്യാധൻ വേഗത്തിൽ ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥമായ ‘പുരുഷോത്തമ’ എന്ന പരമസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ എത്തി മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, നിയമത്തോടെ തപസ്സു ചെയ്തു, ഹേ ധരേ, ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്തു.

Verse 42

नमामि विष्णुं त्रिदशारिनाशनं विशालवक्षस्थलसंश्रितश्रियम् । सुषासनं नीतिमतां परां गतिं त्रिविक्रमं मन्दरधारिणं सदा ॥ ८.४२ ॥

ദേവശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും വിശാലവക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ശ്രീയെ അധിവസിപ്പിക്കുന്നവനുമായ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. സുഷാസകനും നീതിനിഷ്ഠരുടെ പരമഗതിയുമായ ത്രിവിക്രമൻ, മന്ദരധാരി—അവനെ ഞാൻ സദാ വന്ദിക്കുന്നു.

Verse 43

दामोदरं रञ्जितभूतलं धिया यशोऽंशुशुभ्रं भ्रमराङ्गसप्रभम् । धराधरं नरकरिपुं पुरुष्टुतं नमामि विष्णुं शरणं जनार्दनम् ॥ ८.४३ ॥

ശരണമായ ജനാർദന വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—ദാമോദരൻ, തന്റെ ധ്യാനത്തോടെ ഭൂതലത്തെ ആനന്ദിപ്പിച്ചവൻ; യശസ് കിരണത്തെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളത്; ശരീരകാന്തി ഭ്രമരത്തെപ്പോലെ ശ്യാമ; ധരാധരൻ, നരകശത്രു, മനുഷ്യർ സ്തുതിക്കുന്നവൻ.

Verse 44

त्रिधा स्थितं तिग्मरथाङ्गपाणिनं नयस्थितं तृप्तमनुत्तमैर्गुणैः । निःश्रेयसाख्यं क्षपितेतरं गुरुं नमामि विष्णुं पुरुषोत्तमं त्वहम् ॥ ८.४४ ॥

ഞാൻ പുരുഷോത്തമനായ വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിക്കുന്നു—ത്രിവിധമായി സ്ഥാപിതനും കൈയിൽ തീക്ഷ്ണചക്രം ധരിച്ചവനും; നയധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും അനുത്തമഗുണങ്ങളാൽ തൃപ്തനുമായവനും; ‘നിഃശ്രേയസ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനും, തടസ്സങ്ങളായ മറ്റെല്ലാം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന ഗുരുവും പൂജ്യ മാർഗ്ഗദർശിയും ആകുന്നു.

Verse 45

महावराहो हविषाम्बुभोजनो जनार्दनो मे हितकृच्छितीमुखः । क्षितीधरो मामुदधिक्शयो महान् स पातु विष्णुः शरणार्थिनं तु माम् ॥ ८.४५ ॥

വിഷ്ണു എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ—അവൻ മഹാവരാഹൻ, ഹവിസ്സും ജലവും ഭുജിക്കുന്നവൻ; ജനാർദനൻ, എന്റെ ഹിതകർത്താവ്, ഭൂമിയേ മുഖമായി ഉള്ളവൻ; ക്ഷിതീധരൻ, സമുദ്രത്തിൽ മഹത്തായ ആശ്രയം—ശരണാർത്ഥിയായ എന്നെ ആ വിഷ്ണുവേ പാലിക്കട്ടെ.

Verse 46

मायाततं येन जगत्त्रयं कृतं यथाग्निनैकेन ततं चराचरम् । चराचरस्य स्वयमेव सर्वतः स मेऽस्तु विष्णुः शरणं जगत्पतिः ॥ ८.४६ ॥

യാരുടെ മായയാൽ ത്രിലോകജഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവോ, ഒരേയൊരു അഗ്നിയാൽ ചരാചരം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചതുപോലെ; സ്വയം ചരാചരങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്ന ആ ജഗത്പതി വിഷ്ണു എനിക്ക് ശരണം ആകട്ടെ।

Verse 47

भवे भवे यश्च ससर्ज कं ततो जगत् प्रसूतं सचराचरं त्विदम् । ततश्च रुद्रात्मवति प्रलीयतेऽन्वतो हरिर्विष्णुहरस्तथोच्यते ॥ ८.४७ ॥

ഓരോ ഭവചക്രത്തിലും അവൻ തന്നെയാണ് ഈ സമസ്ത ചരാചര ജഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; പിന്നെ അത് രുദ്രാത്മകമായ തത്ത്വത്തിൽ ലയിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവനെ ഹരി—വിഷ്ണു—ഹര എന്നും പറയുന്നു।

Verse 48

खात्मेन्दुपृथ्वीपवनाग्निभास्कराः जलं च यस्य प्रभवन्ति मूर्त्तयः । स सर्वदा मे भगवान् सनातनो ददातु शं विष्णुरचिन्त्यरूपधृक् ॥ ८.४८ ॥

യാരുടെ പ്രകട രൂപങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ആകാശം, ആത്മാവ്, ചന്ദ്രൻ, ഭൂമി, വായു, അഗ്നി, സൂര്യൻ, ജലം എന്നിവ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്—ആ അചിന്ത്യരൂപധാരിയായ സനാതന ഭഗവാൻ വിഷ്ണു എപ്പോഴും എനിക്ക് മംഗളം നൽകട്ടെ।